PHẦN ĐỌC HIỂU ​Câu 1. Xác định thể thơ được sử dụng trong bài thơ trên. ​Trả lời: Thể thơ tự do (hoặc thể thơ 8 chữ là chủ đạo, có những dòng biến thể). ​Câu 2. Phương thức biểu đạt chính trong bài thơ này là gì? ​Trả lời: Phương thức biểu đạt chính là Biểu cảm (bộc lộ cảm xúc, nỗi nhớ da diết về thời học sinh). ​Câu 3. Chỉ ra ít nhất 5 hình ảnh, dòng thơ mà tác giả sử dụng để khắc họa những kỉ niệm gắn với trường cũ. Theo em, những kỉ niệm ấy có gì đặc biệt? ​Trả lời: * 5 hình ảnh/dòng thơ: 1. Chùm phượng hồng yêu dấu 2. Tiếng ve trong veo 3. Lớp học buâng khuâng màu xanh rủ 4. Trận cười trong sáng đó lao xao 5. Thời cầm dao khắc lăng nhăng lên bàn ghế cũ ​Điểm đặc biệt của những kỉ niệm: Đó là những kỉ niệm vô cùng hồn nhiên, tinh khôi và có phần tinh nghịch của tuổi học trò ("nhất quỷ nhì ma"). Những kỉ niệm này càng trở nên đặc biệt vì nó gắn liền với một thời kỳ lịch sử (tác giả viết khi rời ghế nhà trường để ra chiến trường), khiến nỗi nhớ trở nên khắc khoải và trân quý hơn bao giờ hết. ​Câu 4. Phân tích tác dụng của một biện pháp tu từ được sử dụng trong dòng thơ: "Tiếng ve trong veo xé đôi hồ nước". ​Trả lời: ​Biện pháp tu từ: Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác (tiếng ve - âm thanh vốn được cảm nhận bằng thính giác, lại được miêu tả qua tính từ trong veo - thị giác và hành động xé đôi - xúc giác/thị giác). ​Tác dụng: ​Làm cho âm thanh tiếng ve trở nên hữu hình, sống động và có sức tác động mạnh mẽ đến không gian. ​Gợi tả một không gian mùa hè tĩnh lặng tuyệt đối, đến mức một âm thanh cũng có thể làm "xé đôi" mặt hồ. ​Thể hiện sự tinh tế trong cảm nhận của nhân vật trữ tình, nhấn mạnh vẻ đẹp trong trẻo của kí ức tuổi thơ. ​Câu 5. Em ấn tượng với hình ảnh nào nhất? Vì sao? ​Trả lời (Gợi ý): * Lựa chọn 1: Ấn tượng với hình ảnh "Chùm phượng hồng yêu dấu ấy rời tay". Vì nó biểu tượng cho khoảnh khắc chia ly, khi tuổi học trò khép lại để bước vào một hành trình mới, gợi cảm giác nuối tiếc và bâng khuâng. ​Lựa chọn 2: Ấn tượng với hình ảnh "Tiếng ve trong veo xé đôi hồ nước". Vì đây là một hình ảnh thơ rất lạ, giàu sức gợi và cho thấy tâm hồn nhạy cảm, tài hoa của nhà thơ trước thiên nhiên và kỉ niệm.

PHẦN ĐỌC HIỂU ​Câu 1. Xác định thể thơ được sử dụng trong bài thơ trên. ​Trả lời: Thể thơ tự do. ​Câu 2. Chỉ ra những phương thức biểu đạt được sử dụng trong bài thơ. ​Trả lời: Các phương thức biểu đạt bao gồm: Biểu cảm (phương thức chính), kết hợp với Tự sự (kể về cuộc đời người con từ mặt trận trở về, cưới vợ, sinh con) và Miêu tả (hình ảnh ngôi nhà đá hộc, con đường trâu bò, lúa chín...). ​Câu 3. Nhan đề của bài thơ gợi cho em những cảm nhận gì? Nhan đề ấy có tác dụng gì trong việc thể hiện nội dung bài thơ? ​Trả lời: ​Cảm nhận: Nhan đề "Tên làng" gợi sự gần gũi, thân thuộc, là nơi chôn rau cắt rốn, là định danh của một vùng đất gắn liền với bản sắc và nguồn cội của mỗi con người. ​Tác dụng: * Làm nổi bật chủ đề của bài thơ: Tình yêu và sự gắn bó máu thịt với quê hương (làng Hiếu Lễ). ​Là sợi dây kết nối các sự kiện trong cuộc đời nhân vật "con" (đi chiến đấu, trở về, lập gia đình) với mảnh đất quê nhà. ​Khẳng định niềm tự hào về nguồn gốc và sức sống bền bỉ của người dân miền núi. ​Câu 4. Phân tích tác dụng của việc lặp lại nhiều lần dòng thơ: "Người đàn ông ở làng Hiếu Lễ". ​Trả lời: ​Tạo nhịp điệu: Điệp khúc này tạo nên âm hưởng trầm hùng, khẳng khái cho bài thơ. ​Nhấn mạnh bản sắc: Khẳng định cái "gốc" của nhân vật. Dù đi đâu, làm gì (đi lính, bị thương, làm cha), nhân vật vẫn luôn tự hào mình là người đàn ông của làng Hiếu Lễ. ​Gợi sự kế thừa: Lời khẳng định cho thấy sự tiếp nối giữa các thế hệ. "Người đàn ông" ấy đại diện cho vóc dáng, bản lĩnh và tâm hồn của cả một cộng đồng dân tộc. ​Câu 5. Nội dung của bài thơ này là gì? ​Trả lời: * Bài thơ là lời tâm tình của người con gửi tới mẹ và quê hương. Qua đó, tác giả ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn và sức sống mãnh liệt của con người miền núi: dù trải qua chiến tranh gian khổ, mang trên mình vết thương, họ vẫn trở về gắn bó với bản làng, lao động dựng xây tổ ấm. ​Bài thơ còn thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với cội nguồn (mẹ, làng quê) - nơi đã nuôi dưỡng và chữa lành cả thể xác lẫn tâm hồn con người.

PHẦN I. ĐỌC HIỂU ​Câu 1. Xác định thể thơ của đoạn trích trên. ​Trả lời: Thể thơ tự do. ​Câu 2. Liệt kê những dòng thơ nói về vẻ đẹp của con trai, con gái trong đoạn trích trên. ​Trả lời: Những dòng thơ nói về vẻ đẹp của con trai, con gái là: ​Con trai trần trong mặt trời nắng cháy / Ép đá xanh thành rượu uống hàng ngày ​Con gái đẹp trong sương giá đông sang / Tước vỏ cây thêu áo đẹp năm tháng. ​Câu 3. Chỉ ra biện pháp tu từ trong hai dòng thơ sau và nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó: ​Biết gọi gió, gọi mưa, gọi nắng Chặn suối, ngăn sông, bắt nước ngược dòng ​Biện pháp tu từ: Liệt kê (gió, mưa, nắng; chặn suối, ngăn sông, bắt nước ngược dòng) kết hợp với điệp từ (gọi) và phép nói quá/phóng đại. ​Tác dụng: ​Về nội dung: Nhấn mạnh sức mạnh phi thường, ý chí kiên cường và tinh thần chinh phục thiên nhiên của con người (dân tộc Pa Dí). Họ không cam chịu trước số phận mà chủ động lao động, cải tạo thiên nhiên để phục vụ cuộc sống. ​Về nghệ thuật: Tạo nhịp điệu mạnh mẽ, hào hùng cho câu thơ, làm tăng sức gợi hình, gợi cảm, thể hiện niềm tự hào của tác giả về dân tộc mình.

Câu 4. Tác giả đã thể hiện tình cảm, cảm xúc gì qua đoạn trích trên? ​Trả lời: Tác giả thể hiện: ​Niềm tự hào và kiêu hãnh về nguồn gốc, về sức sống mãnh liệt và vẻ đẹp trong lao động của dân tộc Pa Dí tuy ít người nhưng giàu bản sắc. ​Sự trân trọng và yêu mến những giá trị văn hóa, truyền thống chịu thương chịu khó của cha ông. ​Tình yêu quê hương, đất nước gắn liền với tình yêu đồng bào sâu sắc. ​Câu 5. Anh/Chị rút ra bài học gì cho bản thân từ đoạn trích trên? ​Trả lời: Có thể rút ra nhiều bài học, tiêu biểu như: ​Bài học về ý chí, nghị lực: Luôn mạnh mẽ, kiên cường vượt qua mọi khó khăn, nghịch cảnh trong cuộc sống (như cách người dân tộc thiểu số chinh phục thiên nhiên khắc nghiệt). ​Bài học về sự trân trọng cội nguồn: Phải biết yêu quý, gìn giữ và tự hào về bản sắc văn hóa, truyền thống của dân tộc mình dù ở bất cứ đâu. ​Bài học về giá trị của lao động: Chỉ có lao động miệt mài, sáng tạo mới có thể tạo ra "mùa hạnh phúc ấm no" và làm nên vẻ đẹp thực sự của con người.

Câu 1. Xác định thể thơ của văn bản trên.

• ​Trả lời: Thể thơ tự do. (Số chữ trong các dòng không bằng nhau, cách ngắt nhịp linh hoạt).

​Câu 2. Trong văn bản trên, hạnh phúc được miêu tả qua những tính từ nào?

• ​Trả lời: Các tính từ miêu tả hạnh phúc trong bài là: xanh, thơm, im lặng, dịu dàng, vô tư, đầy vơi.

​Câu 3. Anh/Chị hiểu nội dung của đoạn thơ sau như thế nào?

​Hạnh phúc

đôi khi như quả

thơm trong im lặng, dịu dàng

• ​Trả lời: Đoạn thơ gợi tả vẻ đẹp của hạnh phúc qua hình ảnh "quả". Hạnh phúc không nhất thiết phải là những điều lớn lao, ồn ào. Nó có thể rất bình dị, khiêm nhường nhưng đầy sức sống ("quả"), mang lại sự ngọt ngào, cảm giác bình yên và dễ chịu ("thơm", "dịu dàng") cho tâm hồn con người một cách thầm lặng.

​Câu 4. Nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong đoạn thơ sau:

​Hạnh phúc

đôi khi như sông

vô tư trôi về biển cả

Chẳng cần biết mình

đầy vơi​

• • ​Bi n pháp tu từ: So sánh "Hạnh phúc" với "sông".
  • ​Tác dụng:
  • • ​Về nội dung: Cụ thể hóa khái niệm trừu tượng "hạnh phúc" trở nên sinh động, gần gũi. Gợi tả vẻ đẹp của một hạnh phúc phóng khoáng, tự nhiên và bao dung. Hạnh phúc ấy luôn vận động, dâng hiến một cách vô điều kiện ("vô tư trôi"), không tính toán thiệt hơn ("chẳng cần biết mình đầy vơi").
    • ​Về nghệ thuật: Làm cho lời thơ thêm gợi hình, gợi cảm và tăng sức biểu đạt

​Câu 5. Nhận xét quan niệm về hạnh phúc của tác giả được thể hiện trong đoạn trích.

• ​Trả lời: Quan niệm về hạnh phúc của tác giả rất tinh tế, sâu sắc và mang tính nhân v​​​​