Câu 1.

Trong đoạn trích Chén thuốc độc của Vũ Đình Long, diễn biến tâm lí của nhân vật thầy Thông Thu được khắc họa vô cùng tinh tế và chân thực qua hình thức độc thoại nội tâm. Ban đầu, từ sự bừng tỉnh muộn màng trước con số nợ nần chồng chất, Thu rơi vào trạng thái bàng hoàng, tự sỉ vả sự ăn chơi điên rồ của bản thân khi đã phá tan cơ nghiệp cha để lại. Sự hối hận đẩy nhân vật vào bức tường bế tắc khi đối mặt với viễn cảnh tù tội, "áo số cơm hầm". Tâm lí Thu chuyển biến từ nhục nhã sang tuyệt vọng, dẫn đến quyết định cực đoan là tìm đến cái chết bằng chén thuốc độc để "thác trong còn hơn sống đục". Tuy nhiên, đỉnh cao của nghệ thuật khắc họa tâm lí nằm ở hành động ba lần "nâng cốc lên sắp uống lại đặt xuống". Đó là sự giằng xé mãnh liệt giữa một bên là nỗi sợ hãi cái chết, sự tiếc nuối kiếp người hữu hạn, trách nhiệm với mẹ già vợ dại và một bên là nỗi nhục nhã trốn nợ. Chi tiết dừng lại để viết thư cho em trai cho thấy trong sâu thẳm, Thu vẫn bị níu giữ bởi tình thân và bản năng ham sống. Qua đó, tác giả đã tái hiện thành công bi kịch của một trí thức sa ngã, vừa đáng trách nhưng cũng đầy bi kịch, đáng thương.

Câu 2.

Trong xã hội hiện đại, sự phát triển của nền kinh tế thị trường cùng công nghệ số đã đem lại cho con người một cuộc sống tiện nghi, đầy đủ hơn. Tuy nhiên, đi kèm với sự phát triển ấy là những hệ lụy tiêu cực về mặt lối sống. Một trong những thực trạng đáng báo động hiện nay là thói quen tiêu xài thiếu kiểm soát của một bộ phận không nhỏ giới trẻ. Thực trạng này gợi nhắc chúng ta về vết xe đổ của nhân vật thầy Thông Thu trong vở kịch Chén thuốc độc – kẻ đã "ném tiền qua cửa sổ" để rồi đẩy gia đình vào cảnh khánh kiệt.

Tiêu xài thiếu kiểm soát, hay còn gọi là hội chứng cuồng mua sắm (compulsive buying), là việc cá nhân chi tiêu tiền bạc một cách vô tội vạ, vượt quá khả năng tài chính của bản thân vào những thứ không thực sự cần thiết. Chúng ta dễ dàng bắt gặp hình ảnh những bạn trẻ sẵn sàng thâu đêm xếp hàng chỉ để sở hữu một chiếc điện thoại đời mới nhất, hay quẹt thẻ tín dụng không chớp mắt cho những bộ trang phục hàng hiệu đắt đỏ. Thậm chí, trào lưu "flex" (khoe khoang) sự giàu sang, lối sống sang chảnh trên mạng xã hội vô tình trở thành áp lực, thúc đẩy nhiều người trẻ lao vào cuộc đua mua sắm vô bổ để "bằng bạn bằng bè".

Nguyên nhân của hiện tượng này đến từ nhiều phía. Về khách quan, sự bùng nổ của các sàn thương mại điện tử, các hình thức mua trước trả sau (trả góp, thẻ tín dụng) cùng những chiêu trò quảng cáo tinh vi đã kích thích nhu cầu mua sắm tức thời của giới trẻ. Về chủ quan, nhiều bạn trẻ chưa có nhận thức đúng đắn về giá trị của đồng tiền và sức lao động. Họ có tâm lí sính ngoại, thích thể hiện đẳng cấp ảo, hoặc dùng việc mua sắm như một công cụ giải tỏa áp lực tâm lí (retail therapy) mà thiếu đi kỹ năng quản lý tài chính cá nhân.

Hậu quả của thói quen tiêu xài hoang phí là vô cùng khôn lường. Đối với cá nhân, việc tiêu tiền vô độ dễ khiến người trẻ rơi vào cái bẫy nợ nần, "lương chưa về đã hết", suốt ngày loay hoay trong vòng xoáy tài chính. Nguy hiểm hơn, khi không có khả năng chi trả, họ dễ sa ngã vào các tệ nạn, vay tín dụng đen, dẫn đến đánh mất tương lai, danh dự giống như nhân vật Thông Thu. Đối với gia đình và xã hội, lối sống này triệt tiêu tinh thần tiết kiệm, tạo dựng một thế hệ trẻ thực dụng, ích kỷ, chỉ biết hưởng thụ mà không biết tích lũy cho những rủi ro trong tương lai, làm suy giảm động lực phát triển bền vững của nền kinh tế.

Tuy nhiên, nhìn nhận một cách công bằng, không phải người trẻ nào cũng hoang phí. Vẫn có rất nhiều bạn trẻ hiện nay đang theo đuổi lối sống tối giản (Minimalism), học cách đầu tư, tiết kiệm và quản lý tài chính từ sớm. Họ hiểu rằng giá trị của một con người không định vị bằng nhãn mác của bộ quần áo họ mặc, mà bằng tri thức và những giá trị họ cống hiến cho xã hội.

Để khắc phục thói quen tiêu xài thiếu kiểm soát, bản thân mỗi người trẻ cần phải tự thức tỉnh. Chúng ta cần học cách phân biệt rõ ràng giữa "muốn" (wants) và "cần" (needs) trước khi rút ví. Nhà trường và gia đình cần phối hợp giáo dục kỹ năng quản lý tài chính cá nhân cho con em từ sớm. Đồng tiền chỉ thực sự có giá trị khi nó phục vụ cho sự phát triển bền vững của con người.

"Tích tiểu thành đại, bại hoại gia tài" – lời tự trách của Thông Thu vẫn vẹn nguyên giá trị cảnh tỉnh cho đến ngày hôm nay. Giới trẻ hãy là những người tiêu dùng thông minh, làm chủ đồng tiền thay vì biến mình thành nô lệ của những nhu cầu vật chất hào nhoáng, phù phiếm.

Câu 1.

- Thể loại: Bi kịch

Câu 2.

- Đoạn trích chủ yếu được triển khai bằng hình thức ngôn ngữ độc thoại (nhân vật thầy Thông Thu tự trò chuyện, bộc lộ suy nghĩ, đấu tranh tư tưởng với chính mình).

Câu 3.

- Một số lời chỉ dẫn sân khấu: (Bóp trán nghĩ ngợi), (Một lát), (Một lát lại nói), (Một mình, thở dài), (Đứng dậy lấy chai dấm thanh giấu ở dưới gầm tủ, rót vào cốc. Thò tay vào tủ lấy hộp thuốc phiện.), (Lấy dao mở hộp thuốc phiện, rót vào cốc, lấy que khuấy.), (Cầm cốc nâng lên sắp uống lại đặt xuống.), (Lại khuấy).

- Vai trò:

• • Giúp người đọc, đạo diễn và diễn viên hình dung rõ hành động, cử chỉ, điệu bộ, trạng thái tâm lí của nhân vật.
  • Làm nổi bật sự do dự, giằng xé nội tâm mãnh liệt của thầy Thông Thu giữa sự sống và cái chết.
  • Tăng tính chân thực, hấp dẫn và đẩy xung đột kịch lên cao trào.

Câu 4.

- Ở hồi thứ Hai:

• • Sự bừng tỉnh và hối hận: Nhân vật bắt đầu tính toán sổ sách, giật mình nhận ra tài sản đã tiêu tán quá nhanh ("bại hoại gia tài, biết hối thì đã không kịp").
  • Tự sỉ vả, nhục nhã: Thu nhận ra sự ăn chơi vô độ, điên rồ của mình; tự trách bản thân là kẻ "tu mi nam tử" học hành mười năm không giúp gì cho nước, lại làm nhơ nhuốc gia phong.

- Ở hồi thứ Ba:

• • Bế tắc và tuyệt vọng: Khi đối mặt với nguy cơ tù tội, mất hết danh dự, Thu rơi vào trạng thái hoảng loạn, sợ hãi cảnh "áo số cơm hầm" của chốn lao tù.
  • Quyết định cực đoan (Tìm đến cái chết): Thu chọn cách tự tử bằng thuốc phiện pha dấm thanh để trốn tránh thực tại và rửa sạch "nhơ nhuốc".
  • Sự giằng xé, do dự trước lằn ranh sống - chết: Ba lần nâng cốc lên rồi hạ xuống thể hiện sự ham sống sợ chết bản năng, sự tiếc nuối kiếp người ("đời người là giấc mộng") và trách nhiệm còn vướng bận với gia đình (mẹ, vợ, em).
  • Sự trì hoãn cuối cùng: Tìm thấy một lý do chính đáng để hoãn cái chết lại (viết thư cho em trai bên Lào về phụng dưỡng mẹ), cho thấy khát vọng sống ngầm ẩn vẫn tìm cách trì hoãn sự kết thúc.

Câu 5.

Em không đồng tình với quyết định của thầy Thông Thu. Hành động tìm đến cái chết của Thu thực chất là một sự hèn nhát, trốn tránh trách nhiệm trước pháp luật và sai lầm do chính mình gây ra. Chết đi không giải quyết được nợ nần mà còn để lại gánh nặng to lớn, sự đau khổ tột cùng cho người mẹ già, người vợ và người em. Dù việc tự nhận thức được lỗi lầm "sống đục", sống không ích quốc lợi dân là đáng ghi nhận, nhưng thay vì tự tử, Thu nên dũng cảm đối mặt, chấp nhận hình phạt để cải tạo, làm lại cuộc đời và bù đắp cho gia đình.

Trong đoạn trích Chén thuốc độc của Vũ Đình Long, diễn biến tâm lí của nhân vật thầy Thông Thu được khắc họa vô cùng tinh tế và chân thực qua hình thức độc thoại nội tâm. Ban đầu, từ sự bừng tỉnh muộn màng trước con số nợ nần chồng chất, Thu rơi vào trạng thái bàng hoàng, tự sỉ vả sự ăn chơi điên rồ của bản thân khi đã phá tan cơ nghiệp cha để lại. Sự hối hận đẩy nhân vật vào bức tường bế tắc khi đối mặt với viễn cảnh tù tội, "áo số cơm hầm". Tâm lí Thu chuyển biến từ nhục nhã sang tuyệt vọng, dẫn đến quyết định cực đoan là tìm đến cái chết bằng chén thuốc độc để "thác trong còn hơn sống đục". Tuy nhiên, đỉnh cao của nghệ thuật khắc họa tâm lí nằm ở hành động ba lần "nâng cốc lên sắp uống lại đặt xuống". Đó là sự giằng xé mãnh liệt giữa một bên là nỗi sợ hãi cái chết, sự tiếc nuối kiếp người hữu hạn, trách nhiệm với mẹ già vợ dại và một bên là nỗi nhục nhã trốn nợ. Chi tiết dừng lại để viết thư cho em trai cho thấy trong sâu thẳm, Thu vẫn bị níu giữ bởi tình thân và bản năng ham sống. Qua đó, tác giả đã tái hiện thành công bi kịch của một trí thức sa ngã, vừa đáng trách nhưng cũng đầy bi kịch, đáng thương.