a) Các kỉ và sự kiện nổi bật

• Các kỉ trong sơ đồ đều thuộc Đại Cổ sinh (Paleozoic), Đại Trung sinh (Mesozoic), và Đại Tân sinh (Cenozoic).
• Kỉ Cambrian (thuộc Đại Cổ sinh): diễn ra “bùng nổ Cambrian” – xuất hiện nhanh chóng và đa dạng các loài động vật có xương ngoài, nhiều ngành động vật mới hình thành.
• Kỉ Cretaceous (thuộc Đại Trung sinh): là thời kỳ phát triển mạnh của khủng long, cuối kỉ xảy ra sự kiện tuyệt chủng hàng loạt, khủng long biến mất, mở đường cho thú và chim phát triển.

b) Loài người xuất hiện

• Loài người xuất hiện trong Kỉ Quaternary (Đệ Tứ), thuộc Đại Tân sinh (Cenozoic).
• Đây là giai đoạn muộn nhất trong lịch sử địa chất, khi Homo sapiens hình thành và phát triển.

+ Tiến Hóa Nhỏ

• Diễn ra trong phạm vi quần thể hoặc loài , quy mô nhỏ.
• Thời gian ngắn (vài thế hệ).
• Biểu hiện bằng sự thay đổi tần số alen và kiểu gen trong quần thể.
• Ví dụ: sự xuất hiện tính trạng kháng thuốc ở vi khuẩn.

+ Tiến Hóa Lớn

-Diễn ra ở trên loài , quy mô lớn

- Thời gian dài trong lịch sử địa chất.

• Dẫn đến sự hình thành các nhóm phân loại mới (chi, họ, bộ…).
• Ví dụ: sự xuất hiện lớp chim từ bò sát cổ.

Cơ chế hình thành đặc điểm thích nghi theo thuyết tiến hóa tổng hợp hiện đại

- Nguồn nguyên liệu : Đột biến và biến dị tổ hợp tạo ra các alen mới

.- Chọn lọc tư nhiên là Giữ lại những alen, kiểu gen giúp sinh vật thích nghi tốt hơn với môi trường.

• Giao phối và di nhập gen: Làm thay đổi tần số alen, góp phần đa dạng di truyền.
• Kết quả: Qua nhiều thế hệ, các đặc điểm có lợi được tích lũy, trở thành đặc điểm thích nghi giúp loài tồn tại và phát triển.

a) + Nhân Tố Vô Sinh

Ánh sáng ban ngày (chu kỳ sáng – tối).

Nhiệt độ nước (khả năng chịu lạnh kém).

Dòng chảy của nước (nước động).

Hàm lượng khí oxygen hòa tan.

+ Nhân Hố Hữu Sinh

Thực vật thủy sinh (khóm cây làm nơi trú ẩn, ngủ).

Các loài sinh vật khác trong bể (cạnh tranh thức ăn, quan hệ cộng sinh hoặc đối kháng).

Con người (cho ăn, chăm sóc, thay nước).

b) Bể cá nên có ánh sáng ban ngày, máy sưởi giữ nhiệt độ ổn định, máy sục khí và lọc nước tạo dòng chảy giàu oxygen, trang trí bằng đá và cây thủy sinh để cá trú ẩn. Chăm sóc bằng cách cho ăn thức ăn nổi vào ban ngày, thay nước định kỳ và kiểm tra nhiệt độ – chất lượng nước thường xuyên.

Câu 1 : Bài Làm

Đoạn thơ của Tạ Hữu Yên là khúc trữ ca thấm đẫm tình yêu quê hương, ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn, đức hi sinh và sức sống bền bỉ của con người Việt Nam , đặc biệt là người mẹ, biểu tượng của Tổ quốc thiêng liêng. Ngay từ câu thơ mở đầu “Đất nước tôi thon thả giọt đàn bầu”, tác giả đã khơi dậy một hình tượng độc đáo: đất nước được nhân hóa thành tiếng đàn bầu – nhạc cụ dân tộc mang âm thanh vừa dịu dàng vừa da diết. Giọt đàn ấy gợi dáng hình mềm mại của đất nước, đồng thời ẩn chứa cả linh hồn dân tộc – nơi hòa quyện giữa nỗi đau và khát vọng, giữa âm thầm chịu đựng và niềm tin không tắt. Trong mạch cảm xúc ấy, hình ảnh người mẹ hiện lên lặng lẽ mà thiêng liêng: “Ba lần tiễn con đi, hai lần khóc thầm lặng lẽ / Các anh không về, mình mẹ lặng im.” Nỗi đau riêng đã hóa thành nỗi đau chung của Tổ quốc. Chính những giọt nước mắt âm thầm ấy đã nuôi dưỡng sức mạnh để đất nước “sáng chắn bão dông, chiều ngăn nắng lửa”. Dù trải qua bao thử thách, đất nước vẫn cất lên “một giọng ca dao” – tiếng hát của niềm tin, của cội nguồn văn hóa Việt. Khi điệp khúc “Xin hát về Người, đất nước ơi! / Xin hát về Mẹ, Tổ quốc ơi!” vang lên, đó không chỉ là lời ca ngợi mà còn là lời tri ân, lời hứa nguyện của thế hệ hôm nay trước những hi sinh thầm lặng của mẹ, của Tổ quốc. Tạ Hữu Yên đã kết tinh trong thơ mình vẻ đẹp của một đất nước nhân hậu, thủy chung, biết yêu thương và chịu đựng, một đất nước làm nên vĩ đại từ chính những điều bình dị. Đọc đoạn thơ, ta như được nghe tiếng đàn bầu ngân mãi – tiếng lòng của dân tộc Việt Nam kiên cường, bao dung và chan chứa yêu thương.

Câu 2 : Bài Làm

Trong đời sống, con người không ngừng hoàn thiện mình qua học hỏi, lắng nghe và điều chỉnh. Mỗi lời góp ý đúng đắn giống như tấm gương giúp ta nhận rõ hơn hình ảnh bản thân để trưởng thành. Nhưng có một điều tưởng chừng nhỏ bé lại luôn gây tranh luận: Về việc góp ý người người khác trước đám đông . Có người cho rằng đó là sự thẳng thắn, công khai, góp phần xây dựng tập thể, lại có người phản đối, cho rằng việc ấy dễ khiến người nghe tổn thương, mất thể diện. Thật vậy, ranh giới giữa “góp ý để giúp người khác tiến bộ” và “phê bình khiến người khác tổn thương” là vô cùng mong manh. Cách ta lựa chọn lời nói, thời điểm và thái độ khi góp ý chính là thước đo văn hóa, trí tuệ và nhân cách của mỗi con người.

Vậy góp ý là gì ? Chúng ta hãy tìm hiểu nó nhé . Góp ý là hành động thể hiện thiện chí nhằm giúp người khác nhận ra sai sót, hạn chế của mình để sửa chữa và hoàn thiện. Đó là biểu hiện của tinh thần xây dựng và lòng quan tâm giữa con người với con người. Tuy nhiên, góp ý trước đám đông là việc nêu ra những nhận xét ấy công khai, có nhiều người chứng kiến. Hành động này có thể đem lại hiệu quả tích cực nếu được thực hiện khéo léo, nhưng cũng dễ trở thành “con dao hai lưỡi” nếu thiếu tinh tế, khiến người nghe cảm thấy bị xúc phạm hay mất thể diện. Góp ý không chỉ là một kỹ năng giao tiếp mà còn là một nghệ thuật để ứng sử trong giao tiếp . Người biết góp ý đúng lúc, đúng cách chính là người có khả năng cảm thông, biết tôn trọng phẩm giá người khác, và biết dùng lời nói để nâng đỡ thay vì làm tổn thương.

Vậy khi góp ý người khác trước đám đông thì chúng ta hãy thực hiện đúng cách nó sẽ mang lại cho ta nhiều điều tích cực . Có những lúc, góp ý công khai là cần thiết. Trong một tập thể, việc nêu ra sai sót để mọi người cùng rút kinh nghiệm có thể giúp tổ chức phát triển lành mạnh, tránh lập lại lỗi cũ. Ví dụ thứ nhất chúng ta đưa ra là trong quân đội hay các đội cứu hộ, khi một thành viên mắc sai lầm ảnh hưởng đến an toàn chung, người chỉ huy phải góp ý ngay trước tập thể để đảm bảo kỷ luật và nhắc nhở mọi người. Tuy nhiên, sự phê bình ấy không được xuất phát từ nóng giận mà phải thể hiện tinh thần trách nhiệm và mong muốn tốt đẹp cho cả tập thể. Ví dụ tiếp theo là trong lĩnh vực giáo dục, có những giáo viên khéo léo phê bình học sinh trước lớp bằng thái độ nhẹ nhàng, dí dỏm, khiến lỗi sai trở thành bài học chung mà không ai cảm thấy bị bẽ mặt. Nhiều học sinh sau này vẫn nhớ mãi những lời nhắc khéo ấy như một dấu ấn giúp mình trưởng thành. Như vậy, khi người góp ý biết lựa chọn ngôn từ và những từ ngữ , giọng điệu đúng đắn, việc góp ý công khai có thể trở thành động lực giúp người khác thay đổi tích cực và tạo bầu không khí thẳng thắn, minh bạch trong tập thể. Tuy nhiên nhiều trường hợp thì theo chúng ta nghĩ việc góp ý trước đám đông sẽ mang lại cho nhiều người cảm thấy tổn thương hơn thay vì đó nhác nhở họ một mình .Không phải ai cũng đủ mạnh mẽ để tiếp nhận lời phê bình giữa đám đông. Con người vốn có lòng tự trọng, và cảm giác bị chê bai công khai thường dẫn đến tổn thương tâm lý, thậm chí phản ứng tiêu cực. Như đây là ví dụ thực tế cho chúng ta hiểu là câu chuyện đau lòng về một nữ sinh ở Quảng Ninh (2020) bị cô giáo mắng nặng lời trước lớp vì vi phạm nội quy. Em quá xấu hổ, tổn thương đến mức rơi vào khủng hoảng tâm lý, phải nghỉ học một thời gian dài. Lời phê bình, dù có đúng, cũng trở nên vô nghĩa khi khiến người nghe bị tổn thương sâu sắc. Tiếp theo nữa là trong môi trường làm việc, có những nhà quản lý vì tức giận mà quát mắng, chỉ trích nhân viên trước mặt đồng nghiệp. Họ tưởng như đang thể hiện sự nghiêm khắc, nhưng thực ra lại làm mất lòng tin và tinh thần của cấp dưới. Nhiều nghiên cứu về “văn hóa công sở” ở Mỹ chỉ ra rằng: nhân viên bị mắng công khai có 70% khả năng mất động lực và 40% có ý định nghỉ việc ngay sau đó. Một lời nói thiếu kiểm soát đôi khi làm hỏng cả một mối quan hệ nghề nghiệp lâu năm. Ngược lại, trong các công ty Nhật Bản, người ta hiếm khi phê bình nhân viên trước đám đông. Họ áp dụng “phương pháp sandwich”: mở đầu bằng lời khen – nêu góp ý – kết thúc bằng sự động viên. Phương pháp này cho phép người được góp ý không cảm thấy bị công kích mà vẫn tiếp nhận thông điệp cần thiết. Đó là biểu hiện của văn hóa giao tiếp tôn trọng và nhân văn mà ta cần học hỏi. Những ví dụ trên cho ta thấy thiện chí chưa đủ , mà là cách thể hiện mang lại cho mình nhiều điều quyết định . Một lời góp ý thô ráp, dù xuất phát từ lòng tốt, cũng có thể trở thành mũi dao vô hình khiến người khác tổn thương. Trái lại, lời góp ý mềm mại, tế nhị, sẽ đi vào lòng người như giọt nước mát giúp họ tự nhìn lại bản thân.

Dẫu vậy, chúng ta không thể cực đoan phủ nhận hoàn toàn việc góp ý công khai. Khi một sai lầm ảnh hưởng đến lợi ích chung, hay khi cần thiết để bảo vệ sự công bằng, việc nhận xét công khai là điều cần thiết. Vấn đề không nằm ở “nói trước đám đông” hay “nói riêng”, mà ở cách ta nói . Một người có văn hóa là người biết “nói thẳng nhưng không làm đau”. Nhà hiền triết Socrates từng nói: “Trước khi nói, hãy để lời nói đi qua ba cánh cửa: đó có phải là sự thật, có cần nói ra không, và có nói bằng lòng tốt không?”. Trong nhiều trường hợp, góp ý trước đám đông là cần thiết và chính đáng , nhất là khi một sai lầm ảnh hưởng đến lợi ích chung, hoặc khi việc im lặng đồng nghĩa với bao che cho cái sai. Chúng ta thấy trong môi trường giáo dục, có những giáo viên phải phe bình công khai học sinh về bạo lực học đường nhầm để răn đe và bảo vệ học sinh khác. Khi một học sinh đánh bạn, nếu chỉ góp ý riêng, lỗi sai có thể bị xem nhẹ. Nhưng khi được phân tích công khai, minh bạch, hành động ấy trở thành bài học cho cả lớp , miễn là cách nói của người thầy vẫn giữ được sự tôn trọng và hướng thiện. Trong doanh nghiệp, tỷ phú Elon Musk từng công khai nhận lỗi với khách hàng khi xe Tesla gặp lỗi kỹ thuật, và cũng phê bình một nhóm kỉ sự trước công ty vì sự chậm trễ trong cải tiến an toàn. Nhưng điều đáng nói là ông không mắng mỏ, mà chỉ ra nguyên nhân rõ ràng, đồng thời nhấn mạnh mục tiêu cải thiện vì lợi ích cộng đồng. Cách phê bình ấy, dù công khai, vẫn mang tính xây dựng và được nhân viên tôn trọng. Từ đó có thể thấy, vấn đề không nằm ở việc “nói riêng” hay “nói công khai”, mà nằm ở tư cách và thái độ của người góp ý . Nếu người nói thực sự vì lợi ích chung, lời góp ý dù giữa đám đông vẫn có giá trị. Nhưng nếu nói để thỏa mãn cái tôi, chứng tỏ quyền lực, thì dù nhẹ lời cũng trở nên tổn thương.
Vì vậy, phản đề đặt ra không phải là “tuyệt đối tránh góp ý công khai”, mà là một cách phê bình nhân văn , công khai nhưng không làm nhục, thẳng thắn nhưng đầy tôn trọng. Góp ý đúng cách trước đám đông có thể trở thành bài học tập thể góp phần xây dựng môi trường minh bạch, dân chủ và tiến bộ.

Từ những phân tích trên, ta rút ra bài học sâu sắc về trí tuệ cảm xúc trong giao tiếp . Trong mọi mối quan hệ , gia đình, học đường, công sở , hãy nhớ rằng lời nói có sức mạnh rất lớn: nó có thể hàn gắn, cũng có thể chia rẽ. Với học sinh , hãy tập lắng nghe và phản hồi bạn bè bằng thái độ tôn trọng. Khi thấy ai đó sai, đừng vội chê bai trước lớp; hãy chọn thời điểm thích hợp để góp ý riêng, giúp bạn mình giữ thể diện mà vẫn nhận ra lỗi sai . Với người lớn , càng cần làm gương trong cách góp ý. Một lời nhắc nhở nhẹ nhàng có thể khiến người khác biết ơn suốt đời; còn một lời trách mắng nơi đông người có thể để lại vết thương lâu dài . Với xã hội , cần xây dựng “văn hóa phản hồi tích cực”: khuyến khích con người thẳng thắn nhưng tôn trọng, dám nói thật nhưng không làm tổn thương. Đó là nền tảng của một xã hội văn minh – nơi con người giao tiếp bằng lý trí và lòng nhân. Trong triết lý phật giáo , lời nói được xem là khẩu nghiệp một trong ba nghiệp quan trọng quyết định phước hay tội của con người. Đức Phật từng dạy: “Lời nói như mũi tên, nếu phóng ra thiếu chánh niệm, nó sẽ làm tổn thương cả người nghe lẫn người nói.” Vậy chúng ta sống một tầng sâu hơn, cách ta góp ý phản ánh nhân cahs . Người nhỏ nhen sẽ góp ý để chứng tỏ mình; người có bản lĩnh sẽ góp ý để giúp người khác tốt hơn. Góp ý, nếu xuất phát từ tình thương, sẽ giống như bàn tay nâng đỡ; nếu xuất phát từ cái tôi, sẽ trở thành lưỡi dao cắt vào lòng người khác.

Góp ý, nhận xét người khác là điều cần thiết trong đời sống, nhưng góp ý trước đám đông là hành động đòi hỏi trí tuệ và lòng nhân cao độ. Mỗi lời nói, nếu không được suy nghĩ kỹ, có thể để lại vết thương mà thời gian khó lành. Hãy nhớ rằng: Một lời khéo léo sẽ mở ra một con đường mới cho người khác , còn lời nói thiếu tinh tế có thể khép lại cánh cửa của niềm tin. Trong mọi hoàn cảnh, hãy để lời góp ý của ta trở thành ánh sáng soi đường , chứ không phải ngọn lửa làm đau . Biết nói lời thật một cách nhân hậu . Đó chính là biểu hiện của văn hóa cao đẹp của con người chúng ta

Câu 1 : Thể Thơ : Tự Do

Câu 2 : Con người được miêu tả ẩn dụ qua hình ảnh cái rễ non và cái cành non

Câu 3: Cho những thử thách, đau đớn, gian nan trong cuộc sống và hành trình trưởng thành của con người chúng ta

Câu 4 : ( Này chiếc lá như người sinh nở

- Biện Pháp tu từ so sánh

- Tác dụng : Diễn tả hình ảnh chiếc lá

Tăng sức gợi hình , gợi cảm sâu sắc cho câu thơ

Câu 5 : Bài học rút ra : Muốn đạt được điều gì đó tốt đẹp thì chúng ta hãy kiên trì , bản lĩnh vượt qua những thử thách trong gai để chạm đến nó ví dụ như đất yêu cây , âm thầm chịu đựng cho cây sinh trưởng và con người chúng ta cũng vậy hãy chia sẽ vs người khác để có một cuộc sống tốt đẹp