Bài thơ Than đạo học của Trần Tế Xương là một bức tranh trào phúng sắc sảo, phản ánh chân thực bối cảnh Nho học suy tàn vào giao thời cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Về nội dung, tác phẩm thể hiện nỗi chua xót, xót xa của tác giả trước thực trạng đạo học suy vi: người học chán nản "mười người đi học, chín người thôi", sĩ khí nhà Nho sa sút hèn mát như "gà phải cáo", và chốn văn trường trở nên thực dụng, mất đi lý tưởng cao đẹp khi sĩ tử chấp nhận "liều lĩnh đấm ăn xôi". Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng thành công thể thơ Thất ngôn bát cú Đường luật chuẩn mực kết hợp ngôn ngữ đời thường, tự nhiên nhưng vô cùng thâm thúy. Tác giả đã vô cùng tinh tế khi vận dụng hàng loạt từ láy gợi hình (lim dim, nhấp nhổm, rụt rè, liều lĩnh) và thành ngữ dân gian (gà phải cáo, đấm ăn xôi) để khắc họa sinh động khung cảnh uể ả, nhếch nhác của nền học thuật đương thời. Qua đó, bài thơ không chỉ bộc lộ giọng điệu mỉa mai, trào phúng cay đắng mà còn gián tiếp gửi gắm nỗi niềm tâm sự, lòng yêu nước thầm kín và sĩ khí chân chính của một nhà Nho chân chính trước thời thế đổi thay.

Câu 1.

Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật.

Câu 2.

Đề tài: Đạo học/ Sự suy tàn của Nho học.

Câu 3.

Tác giả cho rằng "Đạo học ngày nay chán lắm rồi" vì đạo học không còn được coi trọng như trước. Việc học hành sa sút, nhiều người chán chường, lựa chọn bỏ học, sĩ khí giảm sút và mục tiêu của việc học không còn vì đạo lý hay trí tuệ mà đã trở nên thực dụng, chạy theo danh lợi.

Câu 4.

Những từ láy được sử dụng trong văn bản: lim dim, nhấp nhổm, rụt rè, liều lĩnh.

Nhận xét: Những từ láy kể trên có tác dụng gợi tả một cách chân thực sự uể ả khi chẳng có người mua sách, sự sốt ruột khi không có người theo học, sự dè dặt, e ngại và sự bất chấp của những sĩ tử thời bấy giờ. Tất cả những chi tiết ấy đã góp phần tạo nên bối cảnh thực tiễn Nho học suy tàn.

Câu 5.

Nội dung: Bài thơ đã khắc họa thành công bối cảnh đạo học suy tàn cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, qua đó, thể hiện nỗi buồn, sự chua xót của tác giả khi việc học hành không được coi trọng, sĩ khí của những nhà Nho giảm sút, con người chạy theo lợi ích thực dụng thay vì những lý tưởng cao đẹp.

Bài thơ Than đạo học của Trần Tế Xương là một bức tranh trào phúng sắc sảo, phản ánh chân thực bối cảnh Nho học suy tàn vào giao thời cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Về nội dung, tác phẩm thể hiện nỗi chua xót, xót xa của tác giả trước thực trạng đạo học suy vi: người học chán nản "mười người đi học, chín người thôi", sĩ khí nhà Nho sa sút hèn mát như "gà phải cáo", và chốn văn trường trở nên thực dụng, mất đi lý tưởng cao đẹp khi sĩ tử chấp nhận "liều lĩnh đấm ăn xôi". Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng thành công thể thơ Thất ngôn bát cú Đường luật chuẩn mực kết hợp ngôn ngữ đời thường, tự nhiên nhưng vô cùng thâm thúy. Tác giả đã vô cùng tinh tế khi vận dụng hàng loạt từ láy gợi hình (lim dim, nhấp nhổm, rụt rè, liều lĩnh) và thành ngữ dân gian (gà phải cáo, đấm ăn xôi) để khắc họa sinh động khung cảnh uể ả, nhếch nhác của nền học thuật đương thời. Qua đó, bài thơ không chỉ bộc lộ giọng điệu mỉa mai, trào phúng cay đắng mà còn gián tiếp gửi gắm nỗi niềm tâm sự, lòng yêu nước thầm kín và sĩ khí chân chính của một nhà Nho chân chính trước thời thế đổi thay.