Câu 1

Trong cuộc sống hiện đại, tính sáng tạo có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với thế hệ trẻ. Sáng tạo là khả năng tìm ra cách nghĩ mới, cách làm mới nhằm tạo nên những giá trị tốt đẹp hơn trong học tập và cuộc sống. Người trẻ có tính sáng tạo sẽ chủ động khám phá, dám thử thách bản thân và không ngại đổi mới. Trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ như hiện nay, sáng tạo giúp con người thích nghi nhanh với sự thay đổi và tạo ra nhiều cơ hội thành công. Nhờ có sáng tạo, học sinh có thể tìm ra phương pháp học tập hiệu quả, biết giải quyết vấn đề linh hoạt thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào người khác. Không chỉ vậy, tính sáng tạo còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của xã hội, tạo ra những phát minh, ý tưởng mới phục vụ cuộc sống con người. Tuy nhiên, sáng tạo cần đi đôi với sự chăm chỉ, trách nhiệm và những giá trị tích cực. Là học sinh, chúng ta cần rèn luyện tư duy độc lập, ham học hỏi, mạnh dạn đưa ra ý kiến riêng để phát huy khả năng sáng tạo của bản thân. Có thể nói, sáng tạo chính là chìa khóa giúp thế hệ trẻ khẳng định bản thân và góp phần xây dựng xã hội ngày càng phát triển.

Câu 2

Nguyễn Ngọc Tư là cây bút tiêu biểu của văn học Nam Bộ hiện đại. Những trang viết của bà luôn mang đậm hơi thở miền sông nước với ngôn ngữ mộc mạc, giàu cảm xúc và đặc biệt là hình ảnh những con người Nam Bộ chân chất, nghĩa tình. Trong truyện ngắn Biển người mênh mông, qua hai nhân vật Phi và ông Sáu Đèo, nhà văn đã khắc họa vẻ đẹp của con người Nam Bộ với nhiều phẩm chất đáng quý: giàu tình cảm, chân thành, chịu thương chịu khó nhưng cũng mang nhiều nỗi đau và sự cô đơn trong cuộc sống.

Trước hết, nhân vật Phi hiện lên là một con người bất hạnh nhưng giàu lòng tự trọng và giàu tình cảm. Ngay từ nhỏ, Phi đã thiếu thốn tình thương của gia đình. Anh sinh ra trong hoàn cảnh éo le khi không có cha bên cạnh, lớn lên trong ánh nhìn lạnh nhạt và nghi ngờ của người cha ruột. Má anh vì cuộc sống mà bỏ đi, Phi sống nương tựa vào bà ngoại. Tuổi thơ thiếu tình thương khiến cuộc đời Phi luôn chất chứa nỗi buồn và sự cô độc. Dù vậy, Phi không hề trở nên ích kỉ hay oán trách cuộc đời. Anh sống âm thầm, chịu khó, vừa học vừa làm để tự nuôi bản thân. Qua đó, người đọc cảm nhận được sự mạnh mẽ và nghị lực của con người Nam Bộ trước nghịch cảnh.

Không chỉ vậy, Phi còn là người sống tình nghĩa và biết quan tâm đến người khác. Sau khi bà ngoại mất, anh sống lôi thôi, cô độc nhưng vẫn dành sự chân thành cho ông Sáu Đèo – người hàng xóm nghèo khó mới quen. Anh lắng nghe câu chuyện đời của ông, cảm thông với nỗi đau mà ông mang theo suốt gần bốn mươi năm đi tìm người vợ cũ chỉ để nói một lời xin lỗi. Đặc biệt, Phi đã nhận lời chăm sóc con bìm bịp cho ông Sáu trước lúc ông rời đi. Chi tiết ấy cho thấy ở Phi có sự tử tế, trọng tình nghĩa và luôn biết sống vì người khác dù bản thân cũng chịu nhiều thiệt thòi.

Bên cạnh Phi, ông Sáu Đèo là hình ảnh tiêu biểu cho vẻ đẹp chân chất, nghĩa tình của người dân Nam Bộ. Ông có cuộc sống nghèo khó, lang bạt trên sông nước nhưng luôn sống chân thành và giàu tình cảm. Điều khiến người đọc xúc động nhất ở ông chính là tình nghĩa thủy chung với người vợ đã bỏ đi gần bốn mươi năm trước. Dù thời gian dài đằng đẵng trôi qua, ông vẫn không ngừng tìm kiếm chỉ để được nói lời xin lỗi. Câu nói: “Kiếm để làm gì hả? Để xin lỗi chớ làm gì bây giờ” chứa đựng biết bao day dứt, ân hận và tình yêu thương sâu nặng. Qua đó, Nguyễn Ngọc Tư đã làm nổi bật vẻ đẹp nghĩa tình của con người miền Tây: sống chân thật, yêu thương hết lòng và luôn trân trọng tình cảm.

Ngoài ra, ông Sáu Đèo còn là người giàu niềm tin và tình người. Trước khi rời đi, ông gửi lại con bìm bịp cho Phi chăm sóc vì tin tưởng anh. Giữa “biển người mênh mông”, những con người xa lạ vẫn có thể tìm thấy sự đồng cảm và nương tựa vào nhau bằng tình thương chân thành. Chính điều đó đã tạo nên nét đẹp rất riêng trong truyện của Nguyễn Ngọc Tư: nhẹ nhàng mà thấm thía, buồn nhưng giàu tình người.

Bằng giọng văn mộc mạc, giàu cảm xúc cùng nghệ thuật xây dựng nhân vật chân thực, Nguyễn Ngọc Tư đã khắc họa thành công vẻ đẹp của con người Nam Bộ qua nhân vật Phi và ông Sáu Đèo. Họ đều là những con người bình dị, chịu nhiều mất mát nhưng vẫn giữ được tấm lòng chân thành, nghĩa tình và giàu lòng yêu thương. Qua đó, tác giả không chỉ bày tỏ sự trân trọng đối với con người miền Tây mà còn gửi gắm thông điệp sâu sắc về tình người trong cuộc sống.

Câu 1.
Kiểu văn bản của ngữ liệu trên là văn bản thông tin (thuyết minh).

Câu 2.
Một số hình ảnh, chi tiết cho thấy cách giao thương, mua bán thú vị trên chợ nổi:

-Người mua, người bán đều di chuyển bằng xuồng, ghe.

-Người bán dùng “cây bẹo” để treo hàng hóa như trái cây, rau củ lên cao cho khách nhìn thấy từ xa.

-Có ghe treo tấm lá lợp nhà để báo hiệu bán cả chiếc ghe.

-Các ghe bán hàng dạo dùng tiếng kèn hoặc lời rao để thu hút khách.

-Những tiếng rao như: “Ai ăn chè đậu đen, nước dừa đường cát hôn…?”

Câu 3.
Việc sử dụng tên các địa danh như Cái Bè, Cái Răng, Ngã Bảy, Ngã Năm,… giúp thông tin trong văn bản trở nên cụ thể, chân thực và sinh động hơn. Đồng thời, điều đó còn cho thấy chợ nổi là nét văn hóa phổ biến, đặc trưng của nhiều tỉnh miền Tây Nam Bộ, góp phần quảng bá vẻ đẹp văn hóa vùng sông nước.

Câu 4.
Phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ trong văn bản là hình thức dùng “cây bẹo” để treo hàng hóa trên ghe. Cách giao tiếp này giúp người mua dễ dàng nhận biết mặt hàng từ xa, tạo thuận lợi cho việc mua bán trên sông nước. Qua đó còn thể hiện sự sáng tạo và nét văn hóa độc đáo của người dân miền Tây.

Câu 5.
Theo em, chợ nổi có vai trò rất quan trọng đối với đời sống người dân miền Tây. Đây không chỉ là nơi mua bán, trao đổi hàng hóa mà còn là nét văn hóa đặc sắc của vùng sông nước. Chợ nổi góp phần phát triển du lịch và quảng bá hình ảnh miền Tây đến với nhiều người.

Câu 1 :

Đoạn thơ đã khắc họa một bức tranh mùa thu Hà Nội giàu chất thơ, vừa nhẹ nhàng vừa sâu lắng. Trước hết, mùa thu hiện lên qua những tín hiệu rất đặc trưng: “gió heo may”, “lá vàng khô”, “chiều nhạt nắng”. Những hình ảnh ấy gợi nên cái se lạnh, dịu nhẹ và có phần man mác buồn của thu Hà Nội. Không gian trở nên tĩnh lặng, “ta lặng lẽ một mình” càng làm nổi bật cảm giác cô đơn, trống vắng. Trong khung cảnh ấy, nỗi nhớ người xa bỗng dâng lên da diết, tạo nên sự hòa quyện giữa cảnh và tình. Bên cạnh đó, hình ảnh “hàng sấu”, “quả vàng ươm” mang đậm nét riêng của Hà Nội, vừa gần gũi vừa gợi nhiều hoài niệm. Đặc biệt, câu thơ “Ta nhặt được cả chùm nắng hạ” là một liên tưởng độc đáo, cho thấy trong cái se lạnh của thu vẫn còn vương vấn dư vị ấm áp của mùa hè. Như vậy, mùa thu Hà Nội trong đoạn thơ không chỉ đẹp ở cảnh sắc mà còn đẹp ở chiều sâu cảm xúc, vừa thanh bình, dịu dàng, vừa gợi nhớ thương da diết.

Câu 2 :

Trong những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã phát triển với tốc độ chóng mặt, trở thành một trong những thành tựu khoa học – công nghệ nổi bật nhất của nhân loại. Sự bùng nổ của AI không chỉ làm thay đổi cách con người sống và làm việc mà còn đặt ra nhiều vấn đề cần suy ngẫm.

Trước hết, AI có thể hiểu là công nghệ cho phép máy móc mô phỏng trí thông minh của con người, từ học hỏi, suy luận đến giải quyết vấn đề. Sự phát triển “như vũ bão” của AI được thể hiện ở việc nó nhanh chóng được ứng dụng trong hầu hết các lĩnh vực: y tế, giáo dục, giao thông, kinh tế… Trong y học, AI hỗ trợ chẩn đoán bệnh chính xác hơn; trong giáo dục, AI giúp cá nhân hóa việc học; trong đời sống, các trợ lý ảo, chatbot ngày càng trở nên phổ biến. Có thể nói, AI đang len lỏi vào từng ngóc ngách của cuộc sống hiện đại.

Sự phát triển mạnh mẽ của AI mang lại nhiều lợi ích to lớn. Trước hết, AI giúp tăng năng suất lao động, giảm bớt công việc nặng nhọc và nguy hiểm cho con người. Nhờ AI, con người có thể xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ trong thời gian ngắn, từ đó đưa ra những quyết định chính xác hơn. Bên cạnh đó, AI còn mở ra nhiều cơ hội mới, thúc đẩy sáng tạo và phát triển kinh tế. Nhiều ngành nghề mới xuất hiện, tạo điều kiện cho con người thích nghi và phát triển trong thời đại số.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của AI cũng đặt ra không ít thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là nguy cơ mất việc làm khi máy móc dần thay thế con người trong nhiều lĩnh vực. Ngoài ra, AI còn tiềm ẩn rủi ro về bảo mật thông tin, quyền riêng tư và đạo đức. Việc lạm dụng AI có thể dẫn đến những hệ quả khó lường, thậm chí ảnh hưởng đến sự an toàn của xã hội. Hơn nữa, nếu con người quá phụ thuộc vào AI, chúng ta có thể dần mất đi khả năng tư duy độc lập và sáng tạo.

Trước thực tế đó, mỗi cá nhân và xã hội cần có cách tiếp cận đúng đắn với AI. Con người cần không ngừng học hỏi, nâng cao kỹ năng để thích nghi với sự thay đổi của công nghệ. Đồng thời, cần xây dựng các quy định, nguyên tắc để kiểm soát và sử dụng AI một cách an toàn, hiệu quả. Quan trọng hơn, AI chỉ nên là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người.

Tóm lại, sự phát triển như vũ bão của AI là xu thế tất yếu của thời đại. Nó mang lại cả cơ hội lẫn thách thức, đòi hỏi con người phải tỉnh táo, chủ động thích nghi và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm để hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn.

Câu 1:

Phương thức biểu đạt chính: biểu cảm.

Câu 2.

Những từ ngữ, hình ảnh thể hiện năm khốn khó:

-“đồng sau lụt”, “bờ đê sụt lở”

-“mẹ gánh gồng xộc xệch hoàng hôn”

- “anh em con chịu đói suốt ngày tròn”

-“ngồi co ro bậu cửa”

-“có gì nấu đâu mà nhóm lửa”

-“ngô hay khoai còn ở phía mẹ về”

→ Gợi cảnh nghèo đói, thiếu thốn, thiên tai, cuộc sống vất vả.

Câu 3:

Hai dòng thơ sử dụng biện pháp tu từ ẩn dụ qua hình ảnh “vuông đất mẹ nằm lưng núi quê hương” để chỉ nơi mẹ yên nghỉ. Cách diễn đạt này giúp giảm nhẹ nỗi đau mất mát, đồng thời làm nổi bật nỗi nhớ thương sâu sắc, day dứt của người con khi không thể gửi gắm tiếng lòng mình đến mẹ.

Câu 4:

Câu thơ “Mẹ gánh gồng xộc xệch hoàng hôn” khắc họa hình ảnh người mẹ lam lũ, vất vả, phải gánh vác nặng nhọc từ sáng đến chiều tối. Từ “xộc xệch” gợi dáng vẻ mệt mỏi, chao đảo, còn “hoàng hôn” gợi thời điểm cuối ngày, qua đó nhấn mạnh sự hi sinh thầm lặng và cuộc đời cơ cực của mẹ.

Câu 5:

Đoạn thơ gửi gắm thông điệp sâu sắc rằng mỗi người cần biết yêu thương, trân trọng cha mẹ khi còn có thể. Bởi khi mẹ đã mất, mọi lời yêu thương chỉ còn là nỗi nhớ trong vô vọng, để lại sự tiếc nuối và day dứt khôn nguôi trong lòng người con.

- CÂU CHỦ ĐỀ : thói quen dựa dẫm vào cha mẹ đưa đến những tác hại nghiêm trọng và lâu dài đối với bản thân và xã hội

- LUẬN ĐIỂM MỞ ĐẦU : biểu hiện của thói quen dựa dẫm

+Luôn chờ đợi cha mẹ làm thay,làm hộ

+ Không có sự cố gắng,thiếu trách nhiệm,trông chờ vào cha mẹ

+ Lười biếng,thụ động,sống lệ thuộc hoàn toàn vào cha mẹ

- LUẬN ĐIỂM BỔ SUNG ; tác hại

+ Khiến bố mẹ phải nhọc lòng,tốn công sức,mất thời gian

+Làm ảnh hưởng tới công việc chung

+ Tạo hình tượng,hói quen xấu cho giới trẻ

+ Trở thành gánh nặng cho xã hội

- LUẬN ĐIỂM BỔ SUNG :

+Trở nên thờ ơ,thiếu trách nhiệm,không có suy nghĩ,chứng kiến riêng

+Thiếu sự tự tin,trách nhiệm bản thân

+Không có kỹ năng giải quyết khó khăn,thử thách

+Luôn gặp thất bại khi thiếu sự trợ giúp

-ĐÁNH GIÁ TỔNG KẾT,LIÊN HỆ :

+ Thế hệ trẻ cần có ý thức tự lực,tự lập trong cuộc sống

+Cần tích cực rèn luyện.trau dồi kiến thức,kỹ năng

= Gia đình,nhà trường,xã hội cần thay đổi quan niệm về tình yêu thương và giáo dục,không nuông chiều hay bao bọc

- Ngôn ngữ giàu nhịp điệu, trùng điệp, giàu hình ảnh, mang âm hưởng thiêng liêng và hùng tráng.

- Hình tượng người anh hùng Đăm Săn: mạnh mẽ, dũng cảm, khát vọng chinh phục, đại diện cho sức mạnh cộng đồng Ê-đê.

- Tư tưởng nhân văn, lạc quan: ca ngợi con người, đề cao sức mạnh và ước mơ vươn lên.

- Không gian – thời gian huyền ảo, mang đậm chất thần thoại, sử thi.

- Tình cảm cộng đồng, tinh thần đoàn kết, niềm tin vào sự sống làm cho câu chuyện luôn có sức lan tỏa mạnh mẽ.

a. Không gian nhà / rừng (trục ngang)

- Gắn với đời sống thực tại của người Ê-đê: sinh hoạt, lễ hội, chiến đấu, lao động.

- Là không gian quen thuộc, gần gũi, phản ánh nền văn hoá cộng đồng, sức sống của con người Tây Nguyên.

- Nơi thể hiện mối quan hệ giữa con người với con người (giữa Đăm Săn và dân làng, giữa các tù trưởng).

b. Không gian người / trời (trục dọc)

- Là không gian thần linh, siêu nhiên – nơi Nữ Thần Mặt Trời, các vị thần ngự trị.

- Thể hiện ước mơ, khát vọng vươn tới cái cao cả, thể hiện sự giao hòa giữa trần gian và thế giới thần linh.

- Khi Đăm Săn bước vào không gian này, đó là biểu tượng của hành trình vượt lên giới hạn, tìm kiếm vinh quang vĩnh cửu.

→ Hai mảng không gian song song tạo nên chiều sâu sử thi, vừa gắn với đời sống thực, vừa mở ra thế giới thần thoại đầy kỳ vĩ.

• Hành động “đi bắt Nữ Thần Mặt Trời” thể hiện:
  -Khát vọng chinh phục tự nhiên, vượt qua giới hạn của con người. -Ý chí mạnh mẽ, gan dạ và khát vọng vươn tới cái đẹp, cái cao quý. - Khát vọng khẳng định bản thân, muốn chứng tỏ sức mạnh và uy danh của người tù trưởng Ê-đê -Tuy nhiên, hành động này cũng mang tính nghịch lý – con người muốn vượt quyền của thần linh, nên cũng thể hiện giới hạn của sức mạnh con người trước tự nhiên.

Qua đó, sử thi ca ngợi tinh thần dũng cảm, ý chí vươn lên của người anh hùng, đồng thời bộc lộ ước mơ về sự giao hòa giữa con người và vũ trụ.

• Mặt trời trong nhiều nền văn hoá là biểu tượng của sự sống, ánh sáng, sức mạnh và công lý.
• Nó tượng trưng cho nguồn năng lượng bất diệt, giúp vạn vật sinh sôi, phát triển.
• Mặt trời còn là biểu tượng của quyền lực và thần linh, được tôn thờ như đấng sáng tạo hoặc người bảo hộ con người.
• Ở nhiều dân tộc, trong đó có Ê-đê, mặt trời còn gắn với khát vọng chinh phục, ước mơ vươn lên và khẳng định bản lĩnh con người trước thiên nhiên.

→ Vì thế, trong sử thi, mặt trời không chỉ là hiện tượng tự nhiên mà còn mang ý nghĩa tinh thần, tượng trưng cho lý tưởng, sức mạnh, và vẻ đẹp vĩnh hằng.