Câu 1

Đoạn thơ “Thu Hà Nội” của Hoàng Cát đã khắc họa vẻ đẹp rất riêng của mùa thu Hà Nội bằng những cảm nhận tinh tế và giàu cảm xúc. Mùa thu hiện lên qua “gió heo may”, “lá vàng khô”, “chiều nhạt nắng” – những hình ảnh quen thuộc gợi nên không gian dịu nhẹ, man mác buồn và đầy thơ mộng. Âm thanh “xào xạc” của lá khô cùng cái lạnh “se sẽ” làm cho bức tranh thu trở nên sống động và giàu chất trữ tình. Giữa không gian ấy, nhân vật trữ tình hiện lên với nỗi cô đơn, nhớ thương da diết: “Nhớ người xa / Người xa nhớ ta chăng?...”. Nỗi nhớ hòa quyện với cảnh vật khiến mùa thu Hà Nội càng thêm sâu lắng. Đặc biệt, hình ảnh “Ta nhặt được cả chùm nắng hạ” là một liên tưởng độc đáo, gợi sự lưu giữ những dư âm đẹp đẽ của mùa hè trong lòng thu. Qua đoạn thơ, tác giả thể hiện tình yêu tha thiết với Hà Nội và sự rung động tinh tế trước vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời mùa thu.

Câu 2

Trong thời đại công nghệ số hiện nay, trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển với tốc độ vô cùng mạnh mẽ và trở thành một trong những thành tựu nổi bật nhất của nhân loại. Sự phát triển như vũ bão của AI không chỉ mở ra nhiều cơ hội lớn mà còn đặt ra không ít thách thức đối với con người và xã hội.

AI là công nghệ giúp máy móc có khả năng mô phỏng trí thông minh của con người như học tập, suy luận, nhận diện và xử lí thông tin. Ngày nay, AI xuất hiện trong hầu hết các lĩnh vực của đời sống: giáo dục, y tế, giao thông, kinh doanh, giải trí… Những ứng dụng quen thuộc như trợ lí ảo, nhận diện khuôn mặt, dịch ngôn ngữ hay xe tự lái đều là thành quả của trí tuệ nhân tạo.

Sự phát triển mạnh mẽ của AI mang lại nhiều lợi ích to lớn. Trước hết, AI giúp nâng cao hiệu quả công việc và tiết kiệm thời gian. Máy móc có thể xử lí lượng dữ liệu khổng lồ với tốc độ nhanh hơn con người rất nhiều. Trong y học, AI hỗ trợ bác sĩ phát hiện bệnh sớm và đưa ra phương pháp điều trị chính xác hơn. Trong giáo dục, AI giúp học sinh tiếp cận tri thức dễ dàng và cá nhân hóa việc học. Ngoài ra, AI còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế, tạo ra nhiều sản phẩm và dịch vụ hiện đại phục vụ cuộc sống con người.

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, AI cũng đặt ra nhiều vấn đề đáng lo ngại. Một số công việc có thể bị thay thế bởi máy móc, khiến nhiều người đối mặt với nguy cơ thất nghiệp. Việc lạm dụng AI còn có thể khiến con người trở nên phụ thuộc vào công nghệ, giảm khả năng sáng tạo và tư duy độc lập. Bên cạnh đó, các vấn đề về bảo mật thông tin, quyền riêng tư hay việc sử dụng AI vào mục đích xấu cũng đang là thách thức lớn đối với toàn xã hội.

Trước sự phát triển nhanh chóng của AI, mỗi người cần có thái độ đúng đắn. Chúng ta không nên sợ hãi hay phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ mà cần biết sử dụng AI một cách thông minh và có trách nhiệm. Học sinh cần chủ động rèn luyện kiến thức, kĩ năng sáng tạo, tư duy phản biện và khả năng thích nghi để không bị tụt hậu trong thời đại mới. Đồng thời, các cơ quan quản lí cũng cần đưa ra những quy định phù hợp để kiểm soát và phát triển AI theo hướng an toàn, nhân văn.

AI là thành tựu quan trọng của khoa học công nghệ hiện đại. Nếu được sử dụng đúng cách, trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành công cụ hữu ích giúp con người nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy xã hội phát triển. Vì vậy, mỗi người cần chuẩn bị hành trang tri thức và bản lĩnh để thích nghi với thời đại công nghệ đang thay đổi từng ngày.

## I. PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Câu 1

Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích là: **biểu cảm**.

Câu 2

Những từ ngữ, hình ảnh thể hiện năm khốn khó trong đoạn trích:

* “Đồng sau lụt, bờ đê sụt lở”

* “Mẹ gánh gồng xộc xệch hoàng hôn”

* “Anh em con chịu đói suốt ngày tròn”

* “ngồi co ro bậu cửa”

* “Có gì nấu đâu mà nhóm lửa”

* “Ngô hay khoai còn ở phía mẹ về”

→ Những hình ảnh ấy gợi lên cuộc sống nghèo khó, thiếu thốn và sự vất vả, tần tảo của người mẹ .

Câu 3

Biện pháp tu từ được sử dụng trong hai dòng thơ:

“Dù tiếng lòng con chẳng thể nào vang vọng

Tới vuông đất mẹ nằm lưng núi quê hương.”

* **Biện pháp tu từ:** Hoán dụ (“vuông đất mẹ nằm” dùng để chỉ nơi mẹ yên nghỉ).

* **Tác dụng:** Biện pháp hoán dụ giúp cách diễn đạt trở nên xúc động, giàu hình ảnh và giàu giá trị biểu cảm hơn. Hình ảnh “vuông đất mẹ nằm” gợi sự nhỏ bé, lạnh lẽo của nơi an nghỉ, từ đó làm nổi bật nỗi đau mất mẹ và niềm thương nhớ da diết của người con. Đồng thời, câu thơ còn thể hiện sự bất lực, xót xa khi tiếng gọi yêu thương của người con không thể nào đến được với mẹ nữa. Qua đó, tác giả làm nổi bật tình mẫu tử thiêng liêng, sâu nặng và gợi sự đồng cảm trong lòng người đọc.

Câu 4 Dòng thơ “Mẹ gánh gồng xộc xệch hoàng hôn” cho thấy hình ảnh người mẹ lam lũ, nhọc nhằn trong cuộc sống nghèo khó. Từ “xộc xệch” gợi dáng đi mệt mỏi, nặng nhọc của mẹ sau một ngày vất vả. Hình ảnh ấy làm nổi bật sự hi sinh lớn lao của mẹ dành cho các con.

Câu 5

Thông điệp em tâm đắc nhất là: **Hãy biết yêu thương, trân trọng và biết ơn mẹ khi còn có thể.

Bởi mẹ luôn hi sinh âm thầm, chịu nhiều vất vả để chăm lo cho con cái. Khi mất đi mẹ, con người sẽ mang theo nỗi nhớ thương và tiếc nuối không gì bù đắp được. Vì vậy, mỗi người cần sống hiếu thảo, quan tâm và yêu thương mẹ nhiều hơn.

1. Biểu hiện và thực trạng

• Thói quen dựa dẫm xuất hiện khá phổ biến trong xã hội hiện nay, đặc biệt ở một bộ phận học sinh, sinh viên và người trẻ.
• Một số biểu hiện cụ thể:
• • Gặp khó khăn là trông chờ vào sự giúp đỡ của người khác.
  • Không chủ động suy nghĩ, giải quyết vấn đề.
  • Phụ thuộc vào gia đình về tài chính, học tập, định hướng tương lai.
  • Ngại chịu trách nhiệm, sợ sai, sợ thất bại.
• Thực trạng này nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của cá nhân và xã hội.

2. Tác hại đối với bản thân

• Làm mất tính tự lập, thiếu kỹ năng sống cần thiết.
• Suy giảm ý chí, nghị lực; hình thành lối sống thụ động, lười biếng.
• Thiếu bản lĩnh, tự tin; không dám đưa ra quyết định.
• Hạn chế tư duy, khả năng sáng tạo và phát triển bản thân.
• Khó thích nghi và dễ thất bại khi bước ra xã hội.

3. Tác hại đối với gia đình và xã hội

a) Đối với gia đình

• Tạo gánh nặng kinh tế và tinh thần cho cha mẹ, người thân.
• Dễ gây mâu thuẫn, ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình.
• Gia đình vô tình nuôi dưỡng tính ỷ lại, cản trở sự trưởng thành của con cái.

b) Đối với xã hội

• Giảm chất lượng nguồn nhân lực, hiệu quả lao động thấp.
• Gia tăng gánh nặng xã hội, làm chậm sự phát triển chung.
• Hình thành lối sống thụ động, thiếu trách nhiệm với cộng đồng.

4. Biện pháp khắc phục

• Đối với bản thân:
• • Nâng cao nhận thức về tác hại của thói quen dựa dẫm.
  • Rèn luyện tính tự lập từ những việc nhỏ.
  • Dám đối mặt với khó khăn, chịu trách nhiệm với bản thân.
  • Biết nhờ giúp đỡ đúng lúc, không ỷ lại.
• Đối với gia đình và xã hội:
• • Gia đình giáo dục con cái tính tự lập từ sớm, tránh bao bọc quá mức.
  • Nhà trường tăng cường giáo dục kỹ năng sống, tạo môi trường trải nghiệm.
  • Xã hội tuyên truyền, nêu gương những người sống tự lập.

-Sức sống của sử thi Đăm Săn và đoạn trích Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời là ở quan niệm về người anh hùng của đồng bào Ê–đê qua nhân vật Đăm Săn;người anh hùng đại diện cho sức mạnh,ý chí củacộng đồng;mang vẻ đẹp khỏe khoẳn,có những khát vọng và ước mơ lớn lao về chinh phục vũ trụ,thiên nhiên.

Nền văn hóa Ai Cập cổ đại: Mặt trời là vị cha chung của vũ trụ, người ban sự sống, ánh sáng và kiến thức cho nhân loại, đại diện cho ánh sáng, ấm áp, và tăng trưởng

- Ki-tô giáo: sự sống, năng lượng, sức mạnh sự tái sinh

- Ở phương Đông: thần mặt trời thường là nữ - phương Tây là nam

Hành động đi bắt Nữ Thần Mặt Trời của Đam Săn có ý nghĩa:+Thể hiện khát vọng lớn lao và phẩm chất dũng cảm , phi thường của Đam Săn thể hiện khát vọng chinh phục tự nhiên của cộng đồng dân tộc Ê Đê.

+Hành động quyết tâm chinh phục Nữ Thần Mặt Trời của Đam Săn còn là biểu tượng cho xung đột quyền lực giữa người đàn ông và người phụ nữ trong xã hội mẫu hệ Ê Đê.

+Hành động quyết tâm đi bắt Nữ Thần Mặt Trời của Đam Săn biểu trưng cho khát vọng chinh phục những vùng đất mới của cộng đồng.+Đam Săn quyết tâm đi bắt Nữ Thần Mặt Trời bất chấp can ngăn của mọi người.Hành động đó thể hiện ý chí tự do của người anh hùng mang lý tưởng cộng đồng.

Trong "Đăm Săn đi bắt nữ thần Mặt Trời", không gian nghệ thuật được chia làm 2 "chiều":

* Chiều ngang: Nhà ↔ Rừng
* Nhà: Nơi sinh hoạt, gắn kết cộng đồng.
* Rừng: Nơi thử thách, thể hiện sức mạnh.
* Đường đi là cầu nối giữa hai thế giới này.
* Chiều dọc: Người ↔ Trời
* Người: Thế giới trần tục.
* Trời: Thế giới thần linh.
* Hai không gian này có sự liên kết, tương giao với nhau.

Cách tổ chức không gian này cho thấy quan niệm về một vũ trụ thống nhất, nơi con người và thần linh có thể giao tiếp, đồng thời tôn vinh sức mạnh và khát vọng của người anh hùng.