Câu 1 : 

Đọc bài thơ "Bảo kính cảnh giới – bài 21" của Nguyễn Trãi, em không chỉ khâm phục tài năng ngôn ngữ của Ức Trai tiên sinh mà còn cảm thấy vô cùng thấm thía những bài học nhân sinh sâu sắc. Với thể thơ thất ngôn xen lục ngôn độc đáo, tác giả đã vẽ nên một "tấm gương báu" soi chiếu đạo lý làm người. Xuyên suốt bài thơ là lời nhắc nhở đầy tâm huyết về sức mạnh của môi trường sống: "Ở bầu thì dáng ắt nên tròn". Hình ảnh "mực" và "son" ở câu cuối không chỉ là những vật liệu đời thường mà còn là biểu tượng cho cái xấu và cái tốt trong xã hội. Em nhận thấy rằng, môi trường có khả năng nhào nặn nên tính cách con người; điều này khiến em liên tưởng ngay đến câu chuyện "Mạnh Mẫu ba lần chuyển nhà". Chỉ khi người mẹ quyết tâm rời xa khu chợ ồn ào để đưa con đến gần trường học, Mạnh Tử mới có môi trường tốt để trở thành bậc thánh hiền. Từ triết lý ấy, bài thơ khơi gợi trong em ý thức tự giác về việc chọn bạn mà chơi: "Kết mấy người khôn học nết khôn". Thực tế, khi ta ở cạnh những người bạn hiếu học, có ý chí, ta sẽ tự khắc học được tư duy tích cực và nếp sống kỷ luật. Gấp trang sách lại, bài thơ vẫn còn vang vọng như một lời cảnh tỉnh nghiêm khắc, nhắc nhở chúng ta phải luôn tỉnh táo và bản lĩnh để giữ mình thanh sạch, biết chọn lọc những giá trị tốt đẹp để hoàn thiện bản thân mỗi ngày.

Câu 2 :

Trong hành trình trưởng thành của mỗi con người, môi trường sống đóng vai trò như một người thầy thầm lặng. Chính vì vậy, để răn dạy con cháu về sức ảnh hưởng của hoàn cảnh, cha ông ta đã đúc kết câu tục ngữ: "Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng". Đây không chỉ là một kinh nghiệm sống mà còn là một chân lý sâu sắc về sự hình thành nhân cách thông qua các mối quan hệ xã hội. 

Trước hết, cần hiểu rằng bằng nghệ thuật ẩn dụ độc đáo, "mực" đại diện cho những điều u tối, thói hư tật xấu; còn "đèn" biểu tượng cho ánh sáng của tri thức và đạo đức. Từ hình ảnh đó, câu tục ngữ khẳng định: nếu tiếp xúc với môi trường tiêu cực, ta dễ bị tha hóa; ngược lại, nếu ở gần những điều tốt đẹp, ta sẽ ngày càng hoàn thiện bản thân. 

Lý giải cho điều này, thực tế cho thấy thói hư tật xấu thường có sức lây lan rất nhanh vì chúng đánh vào tâm lý lười biếng hoặc ham muốn nhất thời. Khi sống trong môi trường thiếu lành mạnh, con người rất dễ thỏa hiệp với cái sai. Trái lại, khi "gần đèn", ánh sáng tri thức của những người xung quanh sẽ tạo ra một "áp lực tích cực". Nhìn thấy những người bạn nỗ lực, ta tự khắc cảm thấy xấu hổ nếu bản thân trì trệ, từ đó tạo ra động lực mạnh mẽ để vươn lên. Dẫn chứng kinh điển là chuyện mẹ Mạnh Tử ba lần chuyển nhà để tìm môi trường học tập cho con, hay việc tham gia vào các cộng đồng học tập văn minh giúp tư duy ta thay đổi rõ rệt. 

Tuy nhiên, chúng ta cần nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện hơn. Môi trường dù quan trọng nhưng không phải là yếu tố duy nhất quyết định số phận. Vẫn có những cá nhân sống giữa nghịch cảnh nhưng vẫn giữ mình thanh sạch, giống như bông sen "gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn". Điều này cho thấy, bản lĩnh cá nhân và ý chí tự rèn luyện chính là "bộ lọc" giúp con người hấp thụ cái tốt và đẩy lùi cái xấu. 

Tóm lại, câu tục ngữ là lời nhắc nhở quý giá về việc chọn bạn mà chơi, chọn nơi mà sống. Mỗi chúng ta cần chủ động tìm cho mình những "ngọn đèn" sáng để học hỏi, đồng thời phải rèn luyện một nội tâm vững vàng. Hãy nhớ rằng, bạn không thể chọn nơi mình sinh ra, nhưng bạn hoàn toàn có quyền chọn môi trường để mình lớn lên và tỏa sáng.

Câu 1. Thể thơ:

Văn bản thuộc thể thất ngôn xen lục ngôn 

Câu 2. Thành ngữ, tục ngữ được mượn ý:

Tác giả đã khéo léo mượn ý từ nhiều câu dân gian, tiêu biểu nhất là câu cuối: 

• "Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng" (tương ứng với câu "Đen gần mực, đỏ gần son").
• Ngoài ra còn có ý của câu: "Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài". 

Câu 3. Phân tích biện pháp tu từ trong dòng thơ cuối: 

• Biện pháp: Đối/Ẩn dụ thông qua hình ảnh tương phản (Đen - Mực đối với Đỏ - Son).
• Tác dụng
• +Tạo nhịp điệu cân đối, hài hòa cho câu thơ, giúp lời răn dạy trở nên dễ nhớ, dễ thuộc.
• + Nhấn mạnh quy luật khách quan về sự ảnh hưởng của môi trường sống đối với nhân cách con người.
• +Khẳng định việc chọn nơi ở, chọn bạn mà chơi là vô cùng quan trọng để giữ mình thanh sạch. 

Câu 4. Đề tài và Chủ đề: 

• Đề tài: Đạo đức lối sống và triết lý nhân sinh.
• Chủ đề: Bài thơ răn dạy con người về tầm quan trọng của môi trường sống và các mối quan hệ xã hội; khuyên ta nên biết chọn lọc bạn bè, môi trường tốt để tu dưỡng nhân cách. 

Câu 5. Bài học rút ra: 

• Sự thích nghi: Cần linh hoạt để thích nghi với hoàn cảnh nhưng không được đánh mất bản sắc tốt đẹp.
• Chọn bạn mà chơi: Phải biết chọn những người hiền tài, người khôn để học hỏi điều hay, tránh xa những thói hư tật xấu.
• Ý thức tự giác: Hiểu rằng môi trường có tác động rất lớn đến bản thân, từ đó có ý thức tự bảo vệ mình trước những cám dỗ ("gần mực").