Như Dalai Lama từng nói, "mạng xã hội cần được dùng để phát triển sự hiểu biết lẫn nhau, để chia sẻ lòng tốt và từ bi, chứ không phải để gieo rắc thù hằn." Thực tế, câu nói trên như đang gióng lên một hồi chuông cảnh tỉnh cho vấn đề văn hóa của mỗi người khi sử dụng mạng xã hội. Trong khi xã hội đang hướng đến sự văn minh, thì vấn đề ứng xử trên mạng lại là thứ kìm hãm bước tiến của nó, trong bài viết này sẽ phân tích tác hại cũng như tầm quan trọng của văn hóa mạng trong giới trẻ ngày nay.
Vậy chúng ta cần hiểu vấn đề trên như thế nào? Trước hết, văn hóa sử dụng mạng là những chuẩn mực, thái độ, hành vi qua cách ứng xử, nói chuyện khi tham gia môi trường mạng. Nói cách khác, vấn đề này còn chính là sự văn minh, trách nhiệm; là cách ứng xử tôn trọng trước các chia sẽ, nội dung trên không gian mạng. Trong thực tiễn, hiện tượng thiếu văn hóa trên mạng được thể hiện rõ qua cách sử dụng ngôn từ thô thiển, tục tĩu; hanh vi bêu xấu, chỉ trích, phán xét người khác. Không thể xóa nhòa đi sự thật rằng mạng xã hội như một trò chơi giải trí mang lại sự thoải mái nhưng nếu chúng ta không thay đổi cách ứng xử thì trò chơi đó sẽ dần trở nên độc hại hơn.
Đi từ góc nhìn đó, ta thấy thực trạng của vấn đề ngày càng rõ nét hơn. Thật đáng tiếc thay, ngày nay càng xuất hiện nhiều các bạn trẻ có hành vi, lối ứng xử thiếu văn hóa, không chuẩn mực. Chỉ cần lướt qua các trang mạng như Threads, Facebook, không khó để bắt gặp những nội dung bốc phót, chửi rủa hay xung đột. Những bài đăng đó hiện lên như một thực trạng nhứt nhối. Bên cạnh đó, theo DCI 2019 Microsoft, Việt Nam tường bị xếp trong top 5 các quốc gia có mức đọ giao tiếp thiếu văn minh nhất trên thế giới với 78%. Con số này không chỉ cho thấy hiện tượng đơn lẻ mà là một lời cảnh tỉnh đáng báo động với ý thúc và trách nhiệm của chúng ta. Có thể nói, mạng xã hội chính là con dao hai lưỡi: một mặt có thể thôi thúc cơ hội kết nối và phát triển; mặt khác lại âm thầm gặm nhấm, héo hon tâm hồn và sức khỏe tinh thần của nạn nhân và cộng đồng. Suy cho cùng, có lẽ chúng ta đã đủ thừa nhận rằng, sự thiếu văn minh trên mạng xã hội của các thanh thiếu niên đang gia tăng một cách đột biến, và trong tương lai gần vấn đề này sẽ có thể vượt tầm kiểm soát.
Thực tế trên không phải ngẫu nhiên, mà đằng sau những thực trạng ấy là những nguyên nhân đáng suy ngẫm. Trước tiên, về phía chủ quan, sự thiếu hiểu biết khi tham gia mạng xã hội là một trong những nguyên nhân chính cho vấn đề. Song song với đó, thái độ ích kỷ cá nhân, muốn tìm kiếm sự chú ý khẳng định cái "tôi" bất chấp cũng dẫn đến các phát ngôn gây sốc, sai sự thật. Ngoài ra, với lăng kính của nhiều bạn trẻ, một số nên tảng mạng xã hội là không gian ẩn danh, tao nên cảm giác an toàn, không ai làm được gì từ đó dẫn đến cách hành xử bộc phát. Về mặt khách quan, trong bối cảnh xã hội phát triển nhanh chóng, vấn đề đó có thể chính là hệ quả của sự tiếp cận sớm của trẻ cũng như sự theieus quan tâm của gia đình, nhà trường và chính bản thân mỗi cá nhân.
Như những tầng ý nghĩa, không thể phủ nhận hệ quả của vấn đề văn hóa mạng đang cầng trầm trọng hơn. Thực tế cho thấy những hành vi xấu không được ngăn chặn sẽ lây lan nhanh chóng và dẫn đến việc hình thành các thói hư tật xấu ở các bạn trẻ. Hiện tượng ấy để lại những hệ lụy nặng nề không chỉ với cá nhân mà còn là cộng đồng, xã hội. Thiếu ý thức trên không gian mạn gây nguy hại đến nét đẹo văn hóa dân tộc khiến bạn bè quốc tế có ấn tượng không tốt về co người Việt Nam. Nếu không được xử lý sớm, đó chẳng khác nào một căn bệnh âm thầm bào mòn dần dần sức mạnh tinh thần của thế hệ trẻ.
Một số người cho rằng mạng xã hội chỉ toàn tiêu cực và gây hại cho giới trẻ, song song với quan điểm này vẫn chưa thật sự thỏa đáng. Thực tế, chính nhờ mạng xã hội mà nhiều bạn trẻ có cơ hội học hỏi, khẳng định mạng xã hội là nguyên nhân xấu, vấn đề cốt lõi nằm ở cách chúng ta sử dụng nó.
Từ hại mầm của ý nghĩa, từng hành động nhỏ sẽ kết nối thành những nhánh lan rộng, tạo nên sự thay đổi bền vững và tích cực trong cộng đồng mạng. Vậy muốn thay đổi vấn đề này, chúng ta cần phải làm gì? Trước hết, chính phủ và cộng đồng nên có sự quan tâm cần thiết cho vấn đề này-tích cưc tuyên truyền, phổ cập thông tin, quy định, điều khoản về pháp luận đối với những bạn trẻ. Bằng cách tuyên truyền qua những tiết học giáo dục tại trường hay những buổi phát động tại khu dân cư, những hành vi lệch chuẩn, gây hại đến người khác có thể được giảm nhẹ hơn. Đồng thời, cần xử phạt nghiễm minh đối với nhứng cá nhân có hành vi cố tình xúc phám, chửi rủa người khác. Trên bình diện khác, các ứng dụng, các trang mạng xã hội cần phải có giới hạn độ tuổi với một số các bản tin nhạy cảm khiêu khích. Trên thực tiễn, cũng có nhiều ứng dụng vẫn có giới hạn độ tuổi tuy nhiên phương pháp xác định độ tuổi vẫn còn lỏng lẻo chưa mang lại lợi ích tối ưu. Các nên tảng cần nghiêm khắc hơn với vấn đề này. Nếu không có những giải pháp cứng rắn, sẽ mang lại những ảnh hưởng trầm trọng về sự phát triển nhân cách và tâm lý của trẻ nhỏ. Mặt khác, muốn thay đổi thực trạng ấy, một điều cần thiết là đẩy mạnh sự kiểm duyệt nhưng nội dung/ thông tin được dăng tải trên các trang mạng. Với một xã hội hiện đại, áp dụng trí tuej nhân tạo và máy mọc cao cấp vào việc tự động phát hiện, lọc bỏ ngôn ngữ độc hại là điều cần thiết. Ngoài ra thực tế, một số nên tăng như Instagram, Facebook cũng đã có các phương pháp để xác minh nguồn tin chính thông tránh lan truyền thông tin sai lệch qua việc áp dụng tích xanh. Với những công cụ, phương pháp trên khi được áp dụng lúc thời điểm sẽ ngăn chăn những hành vi xấu mang lại một không gian mang xanh hơn và tốt đẹp hơn.
Cuộc sống cũng như mạng xã hội sẽ như một khu vườn nở rộ hoa thơm trái ngọt, nếu mỗi người chúng ta biết tiếp chế cảm xúc, gieo lại những sự đồng cảm và nhân hậu trong từng câu nói. Là một người trẻ mang trong mình những hoài bão và khát khao cống hiến, tôi luôn ý thức được trách nhiệm của mình trong việc học tập và rèn luyện đạo đức, để trở thành một công dân ưu tú với ứng xử văn minh. Hiện nay vấn đề này vẫn đang là một hiện tượng nhấp nhối nhưng bằng những giải pháp thiết thực chúng ta có thể biết nó thành một môi trường tốt đẹp hơn.