Câu 1

Bài thơ “Than đạo học” của Tú Xương là tiếng thở dài đầy chua xót trước sự sa sút của nền Nho học buổi giao thời. Ngay từ hai câu thơ đầu, tác giả đã gợi ra cảnh “đạo học” trở nên chán nản, lụi tàn: “Mười người đi học, chín người thôi”. Cách nói phóng đại vừa hài hước vừa cay đắng cho thấy người học ngày càng ít, sự ham mê học hành không còn như trước. Hai câu thực tiếp tục khắc họa rõ nét bức tranh đìu hiu ấy: cô hàng bán sách thì “lim dim ngủ”, thầy khóa dạy tư thì “nhấp nhổm ngồi”, tất cả đều mang dáng vẻ buồn chán, bế tắc. Đến hai câu luận, nhà thơ phê phán sâu sắc sự suy đồi của tầng lớp trí thức và thi cử đương thời: kẻ sĩ trở nên hèn nhát, trường thi đầy cảnh bon chen, liều lĩnh, thực dụng. Đặc biệt, hai câu kết tưởng như tự giễu mình nhưng thực chất là lời mỉa mai kín đáo đối với “làng Nho” và những kẻ có danh vị mà không còn giữ được khí tiết. Bài thơ thành công nhờ giọng điệu trào phúng sâu cay, nghệ thuật đối lập, phóng đại, dùng từ giàu sức gợi. Qua đó, Tú Xương không chỉ bộc lộ nỗi đau trước sự suy tàn của đạo học mà còn thể hiện thái độ phê phán mạnh mẽ đối với xã hội đương thời.

Câu 2

“Ngọc không mài không thành đồ vật, người không học không biết rõ đạo.” Câu nói ấy đã khẳng định vai trò to lớn của việc học trong cuộc sống con người. Học tập là con đường quan trọng nhất để con người tích lũy tri thức, hoàn thiện bản thân và hướng tới tương lai tốt đẹp. Trong xã hội hiện nay, khi tri thức ngày càng trở thành yếu tố quyết định thành công, ý thức học tập của học sinh lại càng có ý nghĩa quan trọng.

Ý thức học tập là sự tự giác, chủ động, tinh thần trách nhiệm của mỗi học sinh đối với việc học của mình. Người có ý thức học tập không chỉ học vì điểm số hay vì sự thúc ép của gia đình, thầy cô mà còn học vì mong muốn hiểu biết, phát triển bản thân và thực hiện ước mơ. Họ biết tự xây dựng kế hoạch học tập, chăm chỉ, kiên trì, biết vượt qua khó khăn và không ngừng cố gắng.

Trong thực tế, có rất nhiều học sinh có ý thức học tập tốt. Các bạn luôn chuẩn bị bài trước khi đến lớp, chăm chú nghe giảng, tích cực phát biểu ý kiến, chủ động tìm tòi kiến thức mới. Có những bạn dù hoàn cảnh gia đình khó khăn nhưng vẫn nỗ lực vươn lên, đạt thành tích cao trong học tập. Chính tinh thần tự giác, ý chí bền bỉ ấy đã giúp các bạn tiến bộ từng ngày và mở ra nhiều cơ hội trong tương lai.

Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn không ít học sinh học tập với thái độ đối phó, thiếu trách nhiệm. Nhiều bạn lười học, không làm bài tập, đi học muộn, chỉ học khi bị nhắc nhở. Có bạn quá phụ thuộc vào điện thoại, mạng xã hội, trò chơi điện tử mà xao nhãng việc học. Thậm chí, một số học sinh còn gian lận trong kiểm tra, thi cử để có điểm cao. Đây là những biểu hiện đáng buồn vì nó không chỉ khiến kết quả học tập sa sút mà còn làm mất đi sự trung thực, ý chí và lòng tự trọng.

Nguyên nhân của tình trạng thiếu ý thức học tập đến từ nhiều phía. Có thể do học sinh chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc học, chưa xác định rõ mục tiêu cho tương lai. Cũng có khi do gia đình chưa quan tâm đúng mức, nhà trường chưa tạo được động lực học tập hoặc xã hội có quá nhiều yếu tố hấp dẫn khiến các bạn dễ bị phân tâm. Nhưng dù xuất phát từ nguyên nhân nào, điều quan trọng nhất vẫn là bản thân mỗi học sinh phải hiểu rằng học tập là trách nhiệm của chính mình.

Muốn rèn luyện ý thức học tập, học sinh cần xác định mục tiêu rõ ràng, xây dựng thời gian biểu hợp lí và nghiêm túc thực hiện. Mỗi người cần tập thói quen tự học, biết chủ động tìm tòi kiến thức thay vì chỉ phụ thuộc vào thầy cô. Đồng thời, cần hạn chế thời gian sử dụng điện thoại, mạng xã hội để tập trung hơn cho việc học. Gia đình và nhà trường cũng cần đồng hành, động viên, tạo môi trường tích cực để học sinh có thêm động lực cố gắng.

Học tập không phải là việc của riêng hôm nay mà là hành trình lâu dài của cả cuộc đời. Ý thức học tập tốt sẽ giúp mỗi học sinh không ngừng tiến bộ, trưởng thành và chạm tới ước mơ của mình. Vì vậy, ngay từ bây giờ, mỗi chúng ta cần tự nhắc nhở bản thân phải học tập nghiêm túc, chăm chỉ và có trách nhiệm hơn với tương lai của chính mình.

Câu 1. (0.5 điểm)

Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật.

Câu 2. (0.5 điểm)

Đề tài: Sự suy tàn của Nho học.

Câu 3. (1.0 điểm)

Tác giả cho rằng "Đạo học ngày nay chán lắm rồi" vì đạo học không còn được coi trọng như trước. Việc học hành sa sút, nhiều người chán chường, lựa chọn bỏ học, sĩ khí giảm sút và mục tiêu của việc học không còn vì đạo lí hay trí tuệ mà đã trở nên thực dụng, chạy theo danh lợi. 

Câu 4. (1.0 điểm)

- Những từ láy được sử dụng trong văn bản: lim dim, nhấp nhổm, rụt rè, liều lĩnh.

- Nhận xét: Những từ láy kể trên có tác dụng gợi tả một cách chân thực sự uể oải khi chẳng có người mua sách, sự sốt ruột khi không có người theo học, sự dè dặt, e ngại và sự bất chấp của những sĩ tử thời bấy giờ. Tất cả những chi tiết ấy đã góp phần tạo nên bối cảnh thực tiễn Nho học suy tàn. 

Câu 5. (1.0 điểm)

Nội dung: Bài thơ đã khắc họa thành công bối cảnh đạo học suy tàn cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, qua đó, thể hiện nỗi buồn, sự chua xót của tác giả khi việc học hành không được coi trọng, sĩ khí của những nhà Nho giảm sút, con người chạy theo lợi ích thực dụng thay vì những lý tưởng cao đẹp. 

câu 1:
Một lời độc thoại tiêu biểu của vua Lia là:
“Khi ta sinh ra đời, ta khóc vì nỗi phải bước vào cái sân khấu mênh mông của những kẻ điên rồ!...”

câu 2:

Vua Lia nhận ra sự phản bội của hai cô con gái và ảo tưởng về quyền lực của bản thân trong khoảnh khắc bị họ ruồng bỏ giữa đêm mưa gió, khi thiên nhiên lạnh lẽo, sấm sét gào thét không nghe theo mệnh lệnh của ông. Chính trong nỗi cô độc cùng cực ấy, nhà vua thấm thía rằng quyền uy từng khiến người khác quỳ lạy hóa ra bất lực trước khổ đau và số phận.

câu 3:

Lời thoại trên mang rõ dấu ấn của một tâm trí rối loạn: những hình ảnh chắp vá, câu nói đứt đoạn, cảm xúc thay đổi đột ngột, mệnh lệnh được tung ra trong vô thức. Đằng sau vẻ cuồng loạn ấy là một linh hồn tổn thương sâu sắc, đang tuyệt vọng tìm chỗ bấu víu giữa cơn sụp đổ của niềm tin và quyền lực.

câu 4:

Các chỉ dẫn sân khấu trong văn bản gồm:
– “(Lia ra, đeo quấn rất ngộ nghĩnh những hoa đồng cỏ nội.)”
– “(EĐ-GA nói riêng)”
– “(Một gia tướng và một số gia nhân ra.)”
– “(Lia vùng chạy, bọn gia nhân đuổi theo.)”

Tác dụng:
– Giúp người đọc hình dung rõ hành động, trạng thái nhân vật.
– Tăng tính kịch tính, sinh động cho cảnh diễn.
– Làm nổi bật sự điên loạn, hỗn loạn và bi thương của vua Lia.

câu 5:

Qua phần tóm tắt và đoạn trích, hiện thực đời sống hiện lên đầy nghiệt ngã: đó là một thế giới nơi tình ruột thịt bị bẻ cong bởi tham vọng, công lí bị che lấp bởi quyền lực và mưu mô, con người bị ném vào vòng xoáy phản bội – trả thù – hủy diệt. Trong bức tranh đen tối ấy, tiếng nói của vua Lia vang lên như một lời kêu cứu cho thân phận con người nhỏ bé, mong manh trước bạo lực và sự giả dối của đời sống.

câu 1:
Trong khoảnh khắc con người bị tước bỏ ngai vàng, danh dự và cả niềm tin vào máu mủ ruột rà, tiếng nói cất lên không còn là mệnh lệnh của một đấng quân vương mà là lời than cho thân phận bị dập vùi bởi số phận. Chính từ cảm thức ấy, đoạn trích Cảnh tượng đau lòng trong bi kịch Vua Lia của Sếch-xpia mở ra bằng lời tự khẳng định cay đắng: “Không, họ không thể bắt tội mình vì đã đúc ra tiền: mình là vua cơ mà!”. Từ dư vang của quyền lực đã mất, hình ảnh Lia hiện lên vừa thảm thương vừa ám ảnh: đầu quấn vòng hoa cỏ dại, lời nói rối loạn, tưởng tượng cuồng loạn nhưng ẩn sâu bên trong là cái nhìn tỉnh táo về một xã hội đảo điên. Ông chua chát vạch trần sự bóp méo của công lí khi “áo rách mướp thì lộ hết từng tí xấu xa, áo mớ bảy mớ ba thì che được ráo”, khi quyền hành có thể khiến kẻ buộc tội phải im lặng. Cuộc gặp gỡ với Glô-xtơ – kẻ mù thể xác – càng làm nổi bật bi kịch tinh thần của Lia, biến nỗi đau cá nhân thành tiếng kêu cho kiếp người. Khép lại bằng cảnh nhà vua vùng chạy trong tuyệt vọng, đoạn trích để lại dư âm xót xa về sự mong manh của quyền lực và sự lạnh lẽo của tình thân trong thế giới đầy biến động.

câu 2:

Có những khoảnh khắc con người ngỡ mình đang sải bước trên con đường rực nắng, nơi mọi dự định đều trôi chảy như dòng nước êm đềm, để rồi bất chợt, gió nổi lên, mây kéo về và mặt đất dưới chân trở nên gập ghềnh, sắc lạnh. Chính trong sự đảo chiều đột ngột ấy, ta chạm mặt với nghịch cảnh – những hoàn cảnh éo le, những biến cố nghiệt ngã buộc con người phải dừng lại, tự vấn và lựa chọn cách đi tiếp. Dẫu không ai mong muốn thử thách, song cách con người đối diện với nó lại là thước đo chiều sâu nhân cách và bản lĩnh sống.

Trước hết, nghịch cảnh mang ý nghĩa như một tấm gương nghiêm khắc soi chiếu giới hạn của con người. Khi thành công đến dễ dàng, ta dễ ảo tưởng về sức mạnh bản thân, giống con thuyền no gió giữa đại dương lặng sóng. Nhưng chỉ khi bão tố ập đến, con thuyền ấy mới hiểu thế nào là sự nhỏ bé của kiếp người và giá trị của một tay lái vững vàng. Những cú trượt dài trong học tập, những mất mát trong gia đình hay đổ vỡ trong các mối quan hệ đều buộc con người phải nhìn lại chính mình, học cách khiêm nhường, tỉnh táo và tự hoàn thiện.

Không dừng lại ở đó, thử thách còn là lò luyện thầm lặng của ý chí. Con người như hạt mầm phải phá vỡ lớp vỏ cứng mới có thể đội đất vươn lên đón ánh sáng, như kim loại chỉ trở nên cứng cáp khi đi qua lửa đỏ. Những ngày tháng gian nan, nếu không quật ngã ta, sẽ âm thầm bồi đắp nội lực, biến nước mắt thành động cơ, biến nỗi đau thành bậc thang cho sự trưởng thành. Chính từ những hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, nhiều con người đã tái sinh mạnh mẽ hơn, bước tiếp với một tâm thế kiên cường.

Hơn thế nữa, nghịch cảnh còn làm lộ rõ vẻ đẹp của tình người. Khi rơi vào vùng tối của số phận, một bàn tay nâng đỡ, một ánh nhìn cảm thông hay một lời động viên kịp lúc có thể trở thành ngọn đèn leo lét mà ấm áp, dẫn ta vượt qua đêm dài. Gian nan, vì thế, không chỉ thử thách cá nhân mà còn kết nối con người với con người, giúp ta nhận ra rằng giá trị của đời sống không nằm ở những hào quang rực rỡ, mà ở sự sẻ chia lặng thầm trong những thời khắc mong manh nhất.

Tuy nhiên, mọi biến cố chỉ thật sự có ý nghĩa khi con người đối diện với nó bằng tinh thần chủ động và tích cực. Nếu xem thử thách là vực thẳm, ta sẽ bị bóng tối nuốt chửng; nhưng nếu coi đó là bậc thềm, ta có thể bước lên cao hơn. Mỗi lần vấp ngã giống như một khúc cua gắt trên hành trình dài: nguy hiểm, song cũng mở ra những chân trời mới cho những ai đủ dũng khí đi tiếp.

Suy cho cùng, nghịch cảnh không phải kẻ thù của con người mà là người thầy nghiêm khắc của cuộc đời. Nó đến như cơn mưa lớn làm ướt áo lữ khách, nhưng cũng gột rửa bụi đường và tưới mát những mầm sống đang âm thầm vươn lên. Biết đón nhận gian nan với bản lĩnh, trí tuệ và niềm tin, con người sẽ hiểu rằng chính trong bóng tối, ánh sáng nội tâm mới bừng lên rực rỡ nhất.