Trong đoạn trích Trai anh hùng, gái thuyền quyên trích Truyện Kiều, Nguyễn Du đã khắc họa hình tượng Từ Hải như một người anh hùng lý tưởng, mang vóc dáng phi thường và phẩm chất cao cả. Ngay từ những câu thơ đầu, Từ Hải hiện lên với ngoại hình oai phong lẫm liệt: “Râu hùm, hàm én, mày ngài”, “vai năm tấc rộng, thân mười thước cao”. Ông được miêu tả như người “đội trời đạp đất”, “gươm đàn nửa gánh, non sông một chèo”, thể hiện tầm vóc lớn lao và chí khí ngang tàng, phiêu bạc. Không chỉ mạnh mẽ về thể chất, Từ Hải còn là người có tâm hồn nghĩa hiệp, biết trân trọng và thấu hiểu tấm lòng của Thúy Kiều. Tình yêu giữa Từ Hải và Kiều không mang tính mua bán hay ham mê sắc dục mà xuất phát từ sự đồng điệu, tri kỉ, dựa trên tinh thần “ý hợp tâm đầu”. Qua việc lý tưởng hóa nhân vật Từ Hải, Nguyễn Du không chỉ tôn vinh một hình mẫu anh hùng lý tưởng mà còn thể hiện khát vọng công lý, giải phóng con người khỏi những ràng buộc khắt khe của xã hội phong kiến đương thời.

Trong Kim Vân Kiều truyện (Thanh Tâm tài nhân), Từ Hải là một nhân vật có thật hơn, mang tính đời thường: từng đi thi nhưng không đỗ, chuyển sang buôn bán, giàu có, yêu thích kết giao giang hồ, rồi mới đến kỹ viện tìm Kiều vì nghe danh. Nhân vật này có phần "trần tục", gần gũi, mang màu sắc hiện thực. Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du lý tưởng hóa Từ Hải ngay từ lần xuất hiện: Miêu tả ngoại hình và khí chất khác thường: “Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao”, “đội trời đạp đất”, “gươm đàn nửa gánh, non sông một chèo”. Từ Hải được khắc họa như một đấng “anh hào”, “anh hùng đoán giữa trần ai mới già”, đại diện cho khát vọng tung hoành ngang dọc, vì nghĩa lớn chứ không đơn thuần là một người mê gái đẹp. Tác dụng của sự sáng tạo này: Tôn vinh hình tượng người anh hùng lý tưởng – biểu tượng cho chí lớn, công lý, và tình yêu cao đẹp. Làm nổi bật tính chất nhân đạo và lý tưởng của Truyện Kiều: Nguyễn Du không chỉ kể chuyện mà còn gửi gắm tư tưởng, khát vọng vượt lên số phận, giải phóng con người khỏi bất công xã hội.

Nhân vật Từ Hải được khắc họa bằng bút pháp lý tưởng hóa. Phân tích tác dụng của bút pháp lý tưởng hóa: Tôn vinh hình tượng anh hùng lý tưởng: Từ Hải hiện lên với tầm vóc phi thường, “vai năm tấc rộng, thân mười thước cao”, là người “đội trời đạp đất”, “côn quyền hơn sức, lược thao gồm tài”. Tất cả đều cho thấy một con người vượt trội hơn người thường, mang hình tượng anh hùng cổ tích – hiện thực được nâng lên thành lý tưởng. Thể hiện ước mơ, khát vọng công lý và tự do của nhân dân: Từ Hải không chỉ là người hùng của riêng Thúy Kiều, mà còn là biểu tượng cho khát vọng về một con người có thể phá vỡ mọi bất công, định kiến và mang lại công lý. Làm nổi bật tình yêu cao đẹp giữa Từ Hải và Thúy Kiều: Tình yêu của hai người không dựa trên vật chất hay ham muốn tầm thường, mà là sự đồng điệu tâm hồn, tri kỷ, cùng hướng đến một lý tưởng sống cao cả. => Nhờ bút pháp lý tưởng hóa, Nguyễn Du đã xây dựng Từ Hải không chỉ là một nhân vật cụ thể trong truyện mà còn trở thành một biểu tượng văn học sâu sắc, giàu giá trị nhân đạo và thẩm mỹ.

Những từ ngữ, hình ảnh Nguyễn Du dùng để miêu tả Từ Hải: Ngoại hình, dáng vóc: “Râu hùm, hàm én, mày ngài” “Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao” “Đường đường một đấng anh hào” Tài năng, khí phách: “Côn quyền hơn sức, lược thao gồm tài” “Đội trời đạp đất ở đời” “Giang hồ quen thú vẫy vùng” “Gươm đàn nửa gánh, non sông một chèo” “Anh hùng đoán giữa trần ai mới già” Nhận xét về thái độ của tác giả Nguyễn Du đối với nhân vật Từ Hải: Nguyễn Du dành cho Từ Hải một thái độ kính trọng và ngưỡng mộ. Ông xây dựng Từ Hải như một hình tượng anh hùng lý tưởng: mạnh mẽ, tài ba, có chí khí lớn và mang tầm vóc phi thường. Qua cách miêu tả từ ngoại hình đến phẩm chất, Nguyễn Du thể hiện rõ sự tôn vinh, ca ngợi một con người không những đáng khâm phục mà còn là chỗ dựa tinh thần, niềm hy vọng cho Thúy Kiều – người phụ nữ tài sắc nhưng bạc mệnh.

“Gươm đàn nửa gánh, non sông một chèo” – liên hệ đến câu thơ của Hoàng Sào, lãnh tụ khởi nghĩa đời Đường. “Tấn Dương được thấy mây rồng có phen” – liên hệ đến nơi Đường Cao Tổ khởi nghiệp. “Mắt xanh” – điển tích về Nguyên Tịch đời Tấn, dùng để thể hiện sự quý trọng. “Sánh phượng, cưỡi rồng” – điển tích về những người tài giỏi lấy được người xứng đôi như phượng, như rồng.

​​ kể về Thúc Sinh đến chơi kỹ viện và gặp Thúy Kiều từ đó hai người nảy sinh tình cảm