Câu 1: Bi kịch của gia đình ông lão mù trong "Không một tiếng vang" là bản cáo trạng đanh thép về xã hội cũ. Đó là một chuỗi những bất hạnh dồn dập: từ hỏa hoạn trắng tay đến cảnh mù lòa, đói khát và nợ nần chồng chất. Bi kịch không chỉ nằm ở cái đói thể xác mà còn ở sự bế tắc tinh thần. Những con người lương thiện bị đẩy vào chân tường khi đồng tiền trở thành thước đo duy nhất của sự tồn tại. Anh Thuận vì quẫn bách mà đi ăn trộm, phá vỡ nhân cách để sinh tồn; ông lão mù chọn cái chết vì sợ làm gánh nặng; chị Thuận chết vì sự nghiệt ngã của số phận. Cái chết của họ diễn ra trong im lặng, "không một tiếng vang", cho thấy sự rẻ rúng của thân phận người nghèo trong một xã hội vô cảm. Vũ Trọng Phụng đã xây dựng một tình huống kịch nghẹt thở, qua đó bộc lộ niềm xót thương sâu sắc cho những kiếp người nhỏ bé bị bánh xe cơm áo nghiền nát.

câu 2

Trong dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, khi những giá trị vật chất đôi khi lên ngôi, người ta thường nhắc nhiều đến "sức mạnh mềm" của một quốc gia. Sức mạnh ấy không nằm ở máy móc hay công nghệ, mà kết tinh từ hai giá trị đạo đức cốt lõi: tinh thần nhân ái và trách nhiệm cộng đồng. Đó là những sợi dây vô hình nhưng bền chặt, gắn kết những cá nhân riêng lẻ thành một khối thống nhất, tạo nên một xã hội nhân văn và bền vững. Trước hết, nhân ái là tình yêu thương giữa con người với con người, là sự đồng cảm, sẻ chia và thấu hiểu trước nỗi đau hay niềm hạnh phúc của người khác. Nhân ái không nhất thiết phải là những hành động vĩ đại; nó đôi khi chỉ là một ánh mắt khích lệ, một bàn tay chìa ra đúng lúc hay sự bao dung trước lỗi lầm của người khác. Bên cạnh đó, trách nhiệm cộng đồng là ý thức của mỗi cá nhân về vai trò của mình trong tập thể. Đó là việc hiểu rõ rằng mỗi hành động của bản thân đều có tác động đến môi trường xung quanh, từ đó tự giác đóng góp sức lực, trí tuệ để xây dựng cuộc sống chung tốt đẹp hơn. Nhân ái và trách nhiệm cộng đồng có mối quan hệ biện chứng, bổ sung cho nhau. Lòng nhân ái chính là "mầm sống" nảy sinh trách nhiệm. Khi ta biết thương xót trước một hoàn cảnh khó khăn, ta sẽ tự thôi thúc bản thân phải hành động để giúp đỡ họ. Ngược lại, trách nhiệm cộng đồng là môi trường để lòng nhân ái được thực thi một cách hiệu quả và có tổ chức. Một xã hội giàu lòng nhân ái nhưng thiếu trách nhiệm sẽ chỉ dừng lại ở sự thương hại nhất thời; một xã hội có trách nhiệm nhưng thiếu nhân ái sẽ trở nên khô khan, máy móc. Chúng ta đã từng chứng kiến những minh chứng rực rỡ của hai giá trị này. Trong những mùa bão lũ đi qua dải đất miền Trung, tinh thần "lá lành đùm lá rách" lại bùng cháy mạnh mẽ. Những chuyến xe cứu trợ xuyên đêm, những bữa cơm nghĩa tình của người dân cả nước gửi về tâm lũ không chỉ là sự hỗ trợ vật chất mà còn là sự kết nối của những trái tim nhân ái. Hay trong đại dịch Covid-19, trách nhiệm cộng đồng được thể hiện qua việc mỗi người dân tự giác tuân thủ quy định phòng chống dịch, những y bác sĩ quên mình nơi tuyến đầu. Đó chính là lúc "chữ người" được viết hoa rạng rỡ nhất. Tuy nhiên, trong xã hội vẫn còn tồn tại những mảng tối. Đó là lối sống vô cảm, "đèn nhà ai nhà nấy rạng", hay sự ích kỷ, chỉ biết lợi ích cá nhân mà xem nhẹ lợi ích tập thể. Có những người sẵn sàng vì một chút lợi nhuận mà làm hại đến môi trường, đến sức khỏe cộng đồng. Lối sống này như một loại "virus" gặm nhấm tâm hồn và phá vỡ cấu trúc bền vững của xã hội. Là những học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường, chúng ta cần hiểu rằng tinh thần nhân ái và trách nhiệm không phải là điều gì quá xa vời. Nó bắt đầu từ việc yêu thương cha mẹ, giúp đỡ bạn bè, giữ gìn vệ sinh trường lớp, hay tham gia các hoạt động tình nguyện nhỏ bé. Hãy học cách lắng nghe để thấu hiểu và học cách hành động để cống hiến. Tinh thần nhân ái và trách nhiệm cộng đồng chính là "vắc-xin" hiệu quả nhất để chữa lành những tổn thương và gắn kết xã hội. Hãy nuôi dưỡng lòng tốt như nuôi dưỡng một mầm xanh, để mỗi cá nhân đều là một đóa hoa ngát hương, góp phần làm nên một vườn đời rực rỡ và ấm áp tình người.

BÀI 1: ĐỌC HIỂU Câu 1. Trả lời: Lão Thông Xạ là chủ nhà (người cho thuê nhà) của gia đình ông lão mù. Lão đồng thời là chủ nợ, người đang ráo riết đòi tiền thuê nhà và đe dọa đuổi gia đình ông lão ra đường. Câu 2. Trả lời: Xung đột cơ bản là xung đột giữa cái nghèo đói, khốn cùng của những người dân lương thiện với áp lực tàn khốc của đồng tiền và sự vô cảm của xã hội thực dân nửa phong kiến. Cụ thể là sự mâu thuẫn giữa nhu cầu sống tối thiểu của gia đình ông lão với sự đòi hỏi ráo riết của lão Thông Xạ (đại diện cho đồng tiền và luật pháp bất công). Câu 3. Suy nghĩ của anh cả Thuận: Anh cho rằng đồng tiền là "Giời, là Phật", nó có quyền năng tối thượng, vượt lên trên cả lương tâm, luật pháp và thần linh. Anh cay đắng nhận ra trong xã hội ấy, kẻ bất nhân có tiền thì sung sướng, người hiền lành không tiền thì bị chà đạp. Vấn đề xã hội phản ánh: Phản ánh một xã hội băng hoại đạo đức, nơi giá trị con người bị đo bằng vật chất. Đồng tiền đã trở thành một thứ "tôn giáo" quái đản, đẩy con người vào đường cùng và làm xói mòn mọi niềm tin vào sự công bằng, nhân nghĩa. Câu 4. Phẩm chất: Chị là người phụ nữ hiếu thảo, đảm đang, giàu lòng tự trọng và đức hy sinh. Chi tiết minh chứng: Lo lắng cho bố chồng: Đắp chiếu, chăm sóc khi bố đau ốm. Tháo vát, hy sinh: Tìm mọi cách xoay xở (định bán chiếc chậu thau - tài sản cuối cùng) để mua cháo và thuốc cho bố. Thương chồng: Hốt hoảng chạy theo khi thấy chồng phẫn uất bỏ đi vì sợ anh làm điều dại dột. Câu 5. Sức ép của "cơm áo gạo tiền" khi lên đến đỉnh điểm có thể đẩy con người vào bi kịch tha hóa hoặc bế tắc. Khi bụng đói và không còn đường lui, người hiền lành nhất (như anh cả Thuận) cũng có thể làm liều, đi ngược lại lương tâm. Tuy nhiên, văn bản cũng cho thấy bi kịch đau đớn nhất là khi con người chọn cái chết (như ông lão và chị Thuận) để bảo vệ sự tự trọng hoặc vì quá kiệt sức. Qua đó, ta thấy xã hội cần có sự cảm thông và sẻ chia để "cơm áo" không trở thành sợi dây thừng thắt chặt quyền sống của con người.