Dế Mèn phiêu lưu ký của Tô Hoài là một trong những tác phẩm thiếu nhi tiêu biểu của văn học Việt Nam. Qua hành trình của chú Dế Mèn, tác giả đã gửi gắm nhiều bài học về tình bạn, lòng dũng cảm và sự trưởng thành. Nhân vật Dế Mèn là hình tượng trung tâm, để lại nhiều ấn tượng sâu sắc. Dế Mèn lúc đầu – kiêu căng, hống hách, nông nổi* Ở những chương đầu, Dế Mèn hiện lên là một chàng trai trẻ khỏe mạnh, cường tráng. “Đôi càng mẫm bóng”, “đôi cánh dài vắt sau lưng”, “tiếng gáy vang cả xóm”. Nhờ sức mạnh của mình, Dế Mèn sinh ra thói kiêu căng, coi thường người khác. Đỉnh điểm là sự việc trêu chọc chị Cốc dẫn đến cái chết oan của Dế Choắt. Dế Mèn nhát gan trốn vào hang, để bạn mình chịu tội thay. Chi tiết này cho thấy Dế Mèn lúc đầu chỉ là một kẻ “có võ mà không có tâm”, hiếu thắng nhưng thiếu suy nghĩ. Lời trăng trối của Dế Choắt: “Ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn cũng mang vạ vào mình” chính là lời cảnh tỉnh cho Dế Mèn và cả người đọc. Cái chết của Dế Choắt là bước ngoặt khiến Dế Mèn thay đổi. Chú nhận ra lỗi lầm, thấy “ân hận và đau đớn”. Từ đây, Dế Mèn quyết định rời quê nhà để đi phiêu lưu, học hỏi, chuộc lại lỗi lầm. Trên đường đi, Dế Mèn gặp nhiều bạn bè như Dế Trũi, Xiến Tóc, Bọ Hung. Qua những chuyến phiêu lưu, chú dần trở nên dũng cảm, biết bênh vực kẻ yếu, biết sống vì người khác. Hình ảnh Dế Mèn giúp đỡ chị Nhà Trò, cùng Dế Trũi chống lại bọn nhện ác cho thấy chú đã trưởng thành cả về thể chất lẫn tâm hồn. Dế Mèn là hình tượng nhân vật động, có sự phát triển rõ rệt. Nếu lúc đầu chú là đại diện cho tuổi trẻ bồng bột, thì về sau chú trở thành biểu tượng cho người trẻ biết sửa sai, biết học hỏi và sống có trách nhiệm. Tô Hoài đã khéo léo nhân cách hóa loài dế để nói về con người. Qua Dế Mèn, tác giả muốn gửi gắm bài học: ai cũng có thể mắc sai lầm, quan trọng là biết nhận ra và thay đổi để tốt hơn. Tô Hoài sử dụng bút pháp nhân hóa sinh động, ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu chất thơ. Miêu tả ngoại hình, hành động, tâm lý của Dế Mèn rất cụ thể, khiến nhân vật vừa gần gũi, vừa mang màu sắc thần thoại. Giọng kể hóm hỉnh, tự nhiên cũng giúp nhân vật Dế Mèn trở nên đáng yêu và dễ đi vào lòng người đọc nhỏ tuổi. Dế Mèn là nhân vật thành công nhất trong _Dế Mèn phiêu lưu ký_. Hành trình từ một kẻ kiêu ngạo đến một chàng dế nghĩa hiệp là hành trình trưởng thành mà mỗi người trẻ đều phải trải qua. Đọc xong tác phẩm, ta không chỉ nhớ đến chú dế cường tráng, mà còn nhớ đến bài học làm người sâu sắc mà Tô Hoài đã gửi gắm.

### *Sơn Tinh Thủy Tinh*

Núi Tản Viên xanh ngát, Có chàng Sơn Tinh tài. Chàng cầu hôn Mị Nương, Lễ vật mang đủ đầy. Voi chín ngà, gà chín cựa, Ngựa chín hồng mao xinh. Vua Hùng đồng ý gả, Mị Nương theo Sơn Tinh. Thủy Tinh đến sau muộn, Giận dữ đòi cướp nàng. Hô mưa gọi gió dữ, Dâng nước ngập cả làng. Sơn Tinh không nao núng, Bốc núi, dời đồi cao. Nước dâng cao một trượng, Núi cao lên một sào. Đánh nhau bao nhiêu trận, Thủy Tinh vẫn thua hoài. Mỗi năm vẫn dâng nước, Thách thức Sơn Tinh mãi.