Dưới đây là bài văn phân tích đoạn trích trong truyện ngắn "Trở về" của nhà thơ Thạch Lam, tập trung vào sự đối lập giữa lòng mẹ bao dung và sự thờ ơ của đứa con thành thị.

PHÂN TÍCH ĐOẠN TRÍCH "TRỞ VỀ" - THẠCH LAM

Thạch Lam là một cây bút tinh tế với lối viết nhẹ nhàng nhưng thấm đẫm nỗi buồn nhân bản. Không cần những cao trào kịch tính, truyện của ông đi sâu vào những rung động tế vi của tâm hồn. Truyện ngắn "Trở về" là một tác phẩm tiêu biểu như thế. Đoạn trích về cuộc gặp gỡ sau sáu năm giữa nhân vật Tâm và người mẹ ở quê đã phơi bày một thực tế xót xa về sự băng hoại của tình cảm gia đình trước sức mạnh của danh lợi và đời sống thị thành.

Trước hết, đoạn trích mở ra không gian làng quê cũ kỹ, nơi lưu giữ quá khứ của Tâm. Ngôi nhà tranh hiện lên với vẻ "xơ xác", "sụp thấp", gợi lên sự nghèo khó và tàn tạ theo thời gian. Sự đứng yên của cảnh vật đối lập hoàn toàn với sự thay đổi trong lòng người. Tâm bước vào gian nhà cũ với một tâm thế của người xa lạ. Tiếng guốc chậm chạp của người mẹ vang lên, gợi nhắc về một nhịp sống thong thả, tần tảo, nhưng giờ đây đối với Tâm, nó chỉ là những âm thanh lạc lõng.

Tâm điểm của đoạn trích là sự đối lập gay gắt giữa hình ảnh người mẹ và đứa con. * Người mẹ: Hiện thân của lòng vị tha và tình yêu thương vô điều kiện. Dù con trai biệt tích sáu năm, không một lời hỏi thăm, nhưng khi con về, bà cụ vẫn đón nhận với sự xúc động mãnh liệt: "ứa nước mắt", "ấp úng", "run run". Bà không một lời trách móc, chỉ quan tâm đến sức khỏe của con: "Bây giờ cậu đã khỏe hẳn chưa?". Cách bà gọi con là "cậu" vừa cho thấy sự kính trọng đối với vị thế "người thành phố" của con, vừa cho thấy khoảng cách vô hình mà sự giàu sang của Tâm đã tạo ra.

• Nhân vật Tâm: Ngược lại, Tâm hiện lên với vẻ lạnh lùng đến tàn nhẫn. Sự dửng dưng của anh thể hiện qua cách xưng hô "tôi - bà", qua những câu trả lời "qua loa lấy lệ" và ánh mắt "lơ đãng". Đối với Tâm, làng quê và những con người ở đó như bác Cả, cô Trinh đã trở thành một thế giới "không có liên lạc gì" với cuộc đời giàu sang của anh hiện tại. Anh cảm thấy khó chịu trước sự chăm sóc của mẹ và chỉ muốn rời đi thật nhanh. Hành động rút ví đưa bốn tấm giấy bạc với thái độ "kiêu ngạo" là đỉnh điểm của sự vô tâm. Tâm tưởng rằng tiền bạc có thể thay thế được tình thân, có thể trả xong món nợ dưỡng dục, nhưng anh không thấy (hoặc cố tình không thấy) những giọt nước mắt rơm rớm của mẹ.

Nghệ thuật xây dựng nhân vật của Thạch Lam rất đặc sắc. Tác giả không dùng những lời đao to búa lớn để kết tội Tâm mà để nhân vật tự bộc lộ qua hành động và tâm lí. Những tính từ như "dửng dưng", "khó chịu", "kiêu ngạo" được đặt cạnh những hình ảnh "âu yếm", "khẩn khoản", "rơm rớm" của người mẹ đã tạo nên sức công phá mạnh mẽ vào cảm xúc người đọc. Ngôn ngữ truyện giản dị, giàu chất thơ nhưng ẩn chứa nỗi đau xót xa trước sự thay đổi của lòng người.

Thông điệp của đoạn trích vẫn còn vẹn nguyên giá trị cho đến ngày nay. Qua nhân vật Tâm, Thạch Lam cảnh tỉnh con người về sự tha hóa khi đánh mất gốc rễ, cội nguồn. Sự giàu sang về vật chất chẳng có nghĩa lý gì nếu nó tỉ lệ nghịch với sự nghèo nàn về tâm hồn. "Trở về" không chỉ là một chuyến đi về địa lý, mà còn là một câu hỏi nhức nhối: Chúng ta đã thực sự "trở về" với lương tâm và đạo hiếu hay chưa?

Kết thúc đoạn trích, hình ảnh người mẹ run run cầm gói bạc nhìn theo đứa con vội vã ra đi để lại một dư vị đắng chát. Bài văn của Thạch Lam như một tấm gương soi, buộc mỗi chúng ta phải nhìn lại mình để không bao giờ trở thành một "kẻ xa lạ" ngay trong chính ngôi nhà của mẹ mình.

Dưới đây là bài văn phân tích đoạn trích trong truyện ngắn "Trở về" của nhà thơ Thạch Lam, tập trung vào sự đối lập giữa lòng mẹ bao dung và sự thờ ơ của đứa con thành thị.

PHÂN TÍCH ĐOẠN TRÍCH "TRỞ VỀ" - THẠCH LAM

Thạch Lam là một cây bút tinh tế với lối viết nhẹ nhàng nhưng thấm đẫm nỗi buồn nhân bản. Không cần những cao trào kịch tính, truyện của ông đi sâu vào những rung động tế vi của tâm hồn. Truyện ngắn "Trở về" là một tác phẩm tiêu biểu như thế. Đoạn trích về cuộc gặp gỡ sau sáu năm giữa nhân vật Tâm và người mẹ ở quê đã phơi bày một thực tế xót xa về sự băng hoại của tình cảm gia đình trước sức mạnh của danh lợi và đời sống thị thành.

Trước hết, đoạn trích mở ra không gian làng quê cũ kỹ, nơi lưu giữ quá khứ của Tâm. Ngôi nhà tranh hiện lên với vẻ "xơ xác", "sụp thấp", gợi lên sự nghèo khó và tàn tạ theo thời gian. Sự đứng yên của cảnh vật đối lập hoàn toàn với sự thay đổi trong lòng người. Tâm bước vào gian nhà cũ với một tâm thế của người xa lạ. Tiếng guốc chậm chạp của người mẹ vang lên, gợi nhắc về một nhịp sống thong thả, tần tảo, nhưng giờ đây đối với Tâm, nó chỉ là những âm thanh lạc lõng.

Tâm điểm của đoạn trích là sự đối lập gay gắt giữa hình ảnh người mẹ và đứa con. * Người mẹ: Hiện thân của lòng vị tha và tình yêu thương vô điều kiện. Dù con trai biệt tích sáu năm, không một lời hỏi thăm, nhưng khi con về, bà cụ vẫn đón nhận với sự xúc động mãnh liệt: "ứa nước mắt", "ấp úng", "run run". Bà không một lời trách móc, chỉ quan tâm đến sức khỏe của con: "Bây giờ cậu đã khỏe hẳn chưa?". Cách bà gọi con là "cậu" vừa cho thấy sự kính trọng đối với vị thế "người thành phố" của con, vừa cho thấy khoảng cách vô hình mà sự giàu sang của Tâm đã tạo ra.

• Nhân vật Tâm: Ngược lại, Tâm hiện lên với vẻ lạnh lùng đến tàn nhẫn. Sự dửng dưng của anh thể hiện qua cách xưng hô "tôi - bà", qua những câu trả lời "qua loa lấy lệ" và ánh mắt "lơ đãng". Đối với Tâm, làng quê và những con người ở đó như bác Cả, cô Trinh đã trở thành một thế giới "không có liên lạc gì" với cuộc đời giàu sang của anh hiện tại. Anh cảm thấy khó chịu trước sự chăm sóc của mẹ và chỉ muốn rời đi thật nhanh. Hành động rút ví đưa bốn tấm giấy bạc với thái độ "kiêu ngạo" là đỉnh điểm của sự vô tâm. Tâm tưởng rằng tiền bạc có thể thay thế được tình thân, có thể trả xong món nợ dưỡng dục, nhưng anh không thấy (hoặc cố tình không thấy) những giọt nước mắt rơm rớm của mẹ.

Nghệ thuật xây dựng nhân vật của Thạch Lam rất đặc sắc. Tác giả không dùng những lời đao to búa lớn để kết tội Tâm mà để nhân vật tự bộc lộ qua hành động và tâm lí. Những tính từ như "dửng dưng", "khó chịu", "kiêu ngạo" được đặt cạnh những hình ảnh "âu yếm", "khẩn khoản", "rơm rớm" của người mẹ đã tạo nên sức công phá mạnh mẽ vào cảm xúc người đọc. Ngôn ngữ truyện giản dị, giàu chất thơ nhưng ẩn chứa nỗi đau xót xa trước sự thay đổi của lòng người.

Thông điệp của đoạn trích vẫn còn vẹn nguyên giá trị cho đến ngày nay. Qua nhân vật Tâm, Thạch Lam cảnh tỉnh con người về sự tha hóa khi đánh mất gốc rễ, cội nguồn. Sự giàu sang về vật chất chẳng có nghĩa lý gì nếu nó tỉ lệ nghịch với sự nghèo nàn về tâm hồn. "Trở về" không chỉ là một chuyến đi về địa lý, mà còn là một câu hỏi nhức nhối: Chúng ta đã thực sự "trở về" với lương tâm và đạo hiếu hay chưa?

Kết thúc đoạn trích, hình ảnh người mẹ run run cầm gói bạc nhìn theo đứa con vội vã ra đi để lại một dư vị đắng chát. Bài văn của Thạch Lam như một tấm gương soi, buộc mỗi chúng ta phải nhìn lại mình để không bao giờ trở thành một "kẻ xa lạ" ngay trong chính ngôi nhà của mẹ mình.

Câu 1 (khoảng 200 chữ)

Sau khi đọc bài thơ “Mùa cỏ nở hoa” của Hồng Vũ, em cảm nhận được tình mẫu tử thật ấm áp và thiêng liêng. Trong bài thơ, người mẹ ví mình như cánh đồng còn con là cỏ non đang lớn lên trong lòng mẹ. Hình ảnh so sánh giản dị ấy đã gợi lên tình yêu thương bao la mà mẹ dành cho con. Dù cánh đồng không rộng lớn như sông biển nhưng vẫn đủ để che chở, nuôi dưỡng cỏ lớn lên từng ngày. Qua đó, em cảm nhận được sự hi sinh thầm lặng của người mẹ luôn mong con được lớn lên hồn nhiên, khỏe mạnh và mang lại niềm vui cho cuộc đời. Những hình ảnh như cỏ xanh, cánh đồng, ánh sao hay dòng nước mát đã tạo nên một không gian thiên nhiên dịu dàng, đầy sức sống. Bài thơ không chỉ ca ngợi tình mẹ con sâu nặng mà còn khiến em nhận ra rằng mẹ luôn là nơi bình yên nhất của mỗi người. Đọc xong bài thơ, em càng thêm yêu thương và biết ơn mẹ của mình. Em tự nhủ sẽ cố gắng học tập thật tốt và ngoan ngoãn để mẹ luôn vui lòng.

Câu 2 (khoảng 400 chữ)

Tình mẫu tử là một trong những tình cảm thiêng liêng và cao quý nhất của con người. Bài thơ “Mùa cỏ nở hoa” đã khắc họa vẻ đẹp bền bỉ và ấm áp của tình mẹ dành cho con. Tuy nhiên, trong đời sống hiện nay vẫn còn không ít người sống vô tâm và không coi trọng cha mẹ, điều đó khiến nhiều người phải suy ngẫm.

Cha mẹ là những người đã sinh thành, nuôi dưỡng và yêu thương con cái vô điều kiện. Từ khi chúng ta còn nhỏ, cha mẹ luôn hi sinh thời gian, sức lực để chăm sóc và bảo vệ con. Họ mong con khôn lớn, trưởng thành và có một tương lai tốt đẹp. Tình yêu của cha mẹ giống như cánh đồng rộng lớn nuôi dưỡng cỏ xanh, luôn âm thầm nhưng bền bỉ theo năm tháng.

Thế nhưng trong cuộc sống hiện đại, có những người con lại trở nên thờ ơ với cha mẹ. Họ mải mê với công việc, bạn bè hay các thú vui cá nhân mà quên đi sự quan tâm dành cho những người đã sinh ra mình. Có người còn nói năng thiếu lễ phép, không lắng nghe hay chia sẻ với cha mẹ. Những hành động ấy không chỉ làm cha mẹ buồn lòng mà còn đi ngược lại với truyền thống đạo lí “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ta.

Vì vậy, mỗi người cần nhận thức rõ giá trị của tình mẫu tử và tình cảm gia đình. Chúng ta cần biết yêu thương, kính trọng và quan tâm đến cha mẹ nhiều hơn. Những việc làm đơn giản như chăm ngoan, học tập tốt, giúp đỡ cha mẹ việc nhà hay dành thời gian trò chuyện với cha mẹ cũng đủ để thể hiện tình yêu thương. Khi biết trân trọng cha mẹ, gia đình sẽ trở thành nơi ấm áp và hạnh phúc nhất.

Tóm lại, cha mẹ luôn dành cho con cái tình yêu thương vô bờ bến. Mỗi người con cần biết sống hiếu thảo, biết ơn và trân trọng cha mẹ khi còn có thể. Đó không chỉ là bổn phận mà còn là nét đẹp đạo đức cần được gìn giữ trong xã hội hôm nay

Câu 1.
Bài thơ “Mùa cỏ nở hoa” được viết theo thể thơ tự do.

Câu 2.
Chủ thể trữ tình trong bài thơ là người mẹ đang nói với đứa con của mình.

Câu 3.

• Biện pháp tu từ nhân hoá: “cỏ hát khúc mùa xuân”.
• Tác dụng: làm cho hình ảnh cỏ trở nên sinh động, gần gũi như con người; đồng thời thể hiện niềm vui, sức sống tươi đẹp của thiên nhiên và tình yêu thương, niềm hạnh phúc của người mẹ khi nhìn con lớn lên.

Câu 4.
Những dòng thơ cho thấy người mẹ mong con lớn lên hồn nhiên, khỏe mạnh, sống tốt đẹp và mang lại niềm vui cho cuộc đời, giống như cỏ xanh phủ kín cánh đồng.

Câu 5. (khoảng 5–7 dòng)
Tình mẫu tử là tình cảm vô cùng thiêng liêng và quý giá. Để gìn giữ và vun đắp tình cảm ấy, em cần luôn yêu thương và kính trọng mẹ. Em nên chăm ngoan, học tập tốt để mẹ vui lòng. Bên cạnh đó, em cũng cần giúp mẹ làm những việc nhỏ trong gia đình như dọn dẹp nhà cửa hay phụ mẹ nấu ăn. Khi mẹ mệt, em nên quan tâm và hỏi han mẹ. Những hành động nhỏ nhưng chân thành sẽ giúp tình cảm mẹ con ngày càng gắn bó hơn.

Em luôn cố gắng học tập chăm chỉ để sau này có thể góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh. Em giữ gìn vệ sinh môi trường, không xả rác bừa bãi và thường tham gia các hoạt động trồng cây ở trường. Khi gặp du khách nước ngoài, em lễ phép và thân thiện để giới thiệu hình ảnh đẹp của con người Việt Nam. Trong tương lai, em sẽ cố gắng rèn luyện thêm nhiều kỹ năng và sống có trách nhiệm hơn để trở thành một công dân tốt, góp phần bảo vệ và phát triển Tổ quốc.

Em luôn cố gắng học tập chăm chỉ để sau này có thể góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh. Em giữ gìn vệ sinh môi trường, không xả rác bừa bãi và thường tham gia các hoạt động trồng cây ở trường. Khi gặp du khách nước ngoài, em lễ phép và thân thiện để giới thiệu hình ảnh đẹp của con người Việt Nam. Trong tương lai, em sẽ cố gắng rèn luyện thêm nhiều kỹ năng và sống có trách nhiệm hơn để trở thành một công dân tốt, góp phần bảo vệ và phát triển Tổ quốc.