Bài thơ “Bạn đến chơi nhà” của Nguyễn Khuyến là một trong những tác phẩm tiêu biểu thể hiện tâm hồn hóm hỉnh, chân thành và tình bạn thắm thiết của nhà thơ. Dưới giọng điệu mộc mạc, giản dị, ông đã vẽ nên bức tranh đời sống nông thôn thanh đạm nhưng chan chứa nghĩa tình.

Mở đầu bài thơ, tác giả bày tỏ niềm vui khi bạn đến chơi:

“Đã bấy lâu nay bác tới nhà.”

Câu thơ mang giọng thân tình, gần gũi như một lời chào chân thật, thể hiện niềm mừng rỡ khi được gặp lại người bạn tri kỉ sau bao ngày xa cách.

Những câu thơ tiếp theo lần lượt liệt kê hàng loạt lý do khiến chủ nhà không có gì để đãi khách:

“Trẻ thời đi vắng, chợ thời xa.

Ao sâu nước cả, khôn chài cá,

Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà…”

Giọng thơ tự nhiên, hài hước, vừa than mà vừa cười. Nguyễn Khuyến sử dụng nghệ thuật liệt kê và tăng tiến, khiến người đọc càng đọc càng thấy vui: không có con, không có chợ, cũng chẳng có cá, gà, rau, quả gì cả. Cái “nghèo” ở đây không khiến người đọc thấy đáng thương mà lại gợi nên vẻ hóm hỉnh, tự nhiên, thể hiện lối sống thanh bạch, ung dung của một nho sĩ ẩn dật.

Cao trào của bài thơ nằm ở hai câu kết:

“Đầu trò tiếp khách, trầu không có,

Bác đến chơi đây, ta với ta.”

Không có của cải vật chất, nhưng tình bạn lại là món quà quý nhất. Câu “ta với ta” vừa giản dị, vừa sâu sắc, gợi mối tri âm tri kỉ giữa hai người bạn – nơi chỉ cần có nhau là đủ.

Về nghệ thuật, bài thơ được viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật, nhưng giọng thơ lại tự nhiên, đời thường, giàu chất dân gian. Nghệ thuật ngôn ngữ mộc mạc, gần gũi, giọng điệu hóm hỉnh, chân tình cùng biện pháp đối, liệt kê đã làm nổi bật nét duyên dáng và tâm hồn trong sáng của Nguyễn Khuyến.

Bài thơ “Bạn đến chơi nhà” không chỉ là lời kể về một cuộc gặp gỡ, mà còn là bài ca về tình bạn chân thành, vượt lên trên mọi lễ nghi, vật chất. Qua đó, Nguyễn Khuyến gửi gắm một quan niệm sống đẹp: giản dị, thủy chung và coi trọng nghĩa tình giữa người với người.

Bức tranh thiên nhiên hiện lên bình dị, trong trẻo và tràn đầy sức sống. Cảnh mưa xuân phơi phới, đồng ruộng xanh tươi, mía nảy ngọn, khoai lên cây, tất cả gợi lên vẻ đẹp êm đềm, yên ả của làng quê Việt Nam. Thiên nhiên hài hòa với con người lao động – những người nông dân cần cù, vui vẻ làm việc giữa không gian mùa xuân. Qua đó, nhà thơ thể hiện niềm yêu mến cuộc sống đồng quê và tinh thần lạc quan, thanh thản trước cuộc đời.

Bài làm

Nhân dịp kỉ niệm ngày thành lập trường, lớp em tổ chức một chuyến tham quan về nguồn tại Khu di tích K9 – Đá Chông, Ba Vì, Hà Nội. Đây là nơi Bác Hồ từng sống và làm việc trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Ngay khi nghe tin, ai trong lớp cũng háo hức, mong chờ từng ngày.

Sáng hôm ấy, bầu trời trong xanh, những tia nắng đầu tiên len qua tán lá. Từ sớm, chúng em đã tập trung đông đủ ở sân trường trong đồng phục chỉnh tề, gương mặt ai cũng rạng rỡ. Khi chiếc xe bắt đầu lăn bánh, tiếng cười nói rộn ràng vang lên khắp khoang xe. Con đường dẫn lên Ba Vì uốn lượn quanh sườn núi, hai bên là rừng cây xanh mướt, mây trắng bay là là trên đỉnh núi như bức tranh tuyệt đẹp.

Đến nơi, em cảm nhận ngay được không khí trang nghiêm và tĩnh lặng. Giữa rừng già Ba Vì, K9 hiện ra giản dị mà thiêng liêng. Dưới tán cây cổ thụ rợp bóng, chúng em được cô hướng dẫn viên kể lại câu chuyện cảm động về những ngày Bác Hồ sống, làm việc tại đây và nơi từng lưu giữ thi hài của Người sau khi qua đời. Khi đứng trước ngôi nhà nhỏ giữa rừng, em thấy lòng mình dâng lên niềm xúc động và tự hào. Em thầm nghĩ, chính từ nơi này, Bác đã gửi gắm bao trăn trở vì dân, vì nước.

Sau lễ dâng hương tưởng niệm, cả lớp cùng nhau chụp ảnh lưu niệm, rồi di chuyển đến Vườn quốc gia Ba Vì để nghỉ trưa. Không khí trong lành, mát rượi khiến ai nấy đều thấy dễ chịu. Những đám mây trắng vờn quanh đỉnh núi, tiếng chim hót vang lên ríu rít. Chúng em trải bạt ngồi ăn cơm hộp, chia sẻ cho nhau từng miếng bánh, chai nước. Sau đó, cả lớp tổ chức các trò chơi nhỏ: kéo co, nhảy bao bố, bịt mắt bắt dê… Tiếng cười vang vọng khắp sườn núi, hòa cùng tiếng gió rừng xào xạc, tạo nên khung cảnh thật vui tươi, rộn rã.

Buổi chiều, khi mặt trời bắt đầu ngả xuống sau rặng núi, chúng em thu dọn đồ đạc để trở về. Trên xe, ai cũng có chút lưu luyến. Em ngồi bên cửa sổ, ngắm những hàng cây lùi dần phía sau và thấy lòng mình nhẹ bẫng. Chuyến đi hôm ấy không chỉ là một buổi tham quan đơn thuần, mà còn là hành trình để em hiểu hơn về cội nguồn dân tộc, về công lao to lớn của Bác Hồ kính yêu, và thêm yêu hơn quê hương đất nước mình.

Dù đã trở về nhiều ngày, nhưng mỗi khi nhớ lại chuyến đi ấy, em vẫn cảm thấy xúc động và tự hào. Em tự nhủ sẽ cố gắng học tập thật tốt, sống có ích để mai này góp phần nhỏ bé xây dựng đất nước, xứng đáng với công ơn của những người đi trước.

Câu 1.

Bài thơ “Cảnh ngày hè” được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật.

Câu 2.

Những hình ảnh thiên nhiên được nhắc đến trong bốn dòng thơ đầu là:

cây hoè xanh, hoa lựu đỏ, sen hồng trong ao, ánh nắng ngày hè.

Câu 3.

Biện pháp tu từ đảo ngữ trong hai câu:

“Lao xao chợ cá làng ngư phủ,

Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.”

→ Tác dụng: Làm nổi bật âm thanh rộn rã, sinh động của cảnh ngày hè, gợi lên sức sống, nhịp sống lao động vui tươi, sôi động của con người trong thiên nhiên.

Câu 4.

Trong hai dòng thơ cuối, tác giả bộc lộ tấm lòng yêu nước, thương dân, mong cho dân giàu đủ, cuộc sống thái bình.

Câu 5.

Chủ đề: Bài thơ thể hiện niềm say mê, yêu đời, yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống bình dị, đồng thời thể hiện tấm lòng nhân ái, lo cho dân của Nguyễn Trãi.

→ Căn cứ: Qua hình ảnh thiên nhiên tươi đẹp, tiếng chợ cá, tiếng ve và lời ước mong dân giàu đủ khắp nơi

Câu 6.

Từ niềm vui giản dị mà Nguyễn Trãi tìm thấy trong cảnh ngày hè, em học được rằng hạnh phúc không ở đâu xa, mà nằm trong những điều bình dị quanh ta. Dù cuộc sống bận rộn, mỗi người nên biết trân trọng thiên nhiên, lắng nghe âm thanh cuộc sống và giữ tâm hồn luôn hướng thiện, lạc quan. Khi biết vui với những điều nhỏ bé, ta sẽ thấy lòng nhẹ nhõm và yêu đời hơn, từ đó có thêm năng lượng để sống tốt và cống hiến cho xã hội.