Câu 1.

Nếu ước mơ là ngọn hải đăng định hướng cho con thuyền cuộc đời thì lao động chính là mái chèo đưa con thuyền đó vượt qua bão giông để cập bến. Giữa lao động và ước mơ có một mối quan hệ biện chứng, gắn kết chặt chẽ và không thể tách rời. Ước mơ suy cho cùng chỉ là một bản thiết kế đẹp đẽ trên giấy, một mục tiêu nằm trong tâm tưởng của con người. Nếu không có lao động – hành động thực tế bằng bàn tay, khối óc và sự kiên trì – thì ước mơ mãi mãi chỉ là ảo tưởng, hão huyền. Ngược lại, nếu lao động mà không có ước mơ, con người sẽ giống như những cỗ máy lập trình sẵn, làm việc một cách vô định, thiếu đi ngọn lửa đam mê và sự sáng tạo. Lao động không chỉ là công cụ để hiện thực hóa ước mơ, mà chính trong quá trình rèn luyện, thử thách ấy, ước mơ của chúng ta mới được mài giũa, trở nên thực tế và lớn lao hơn. Những giọt mồ hôi rơi trên trang sách của người học trò, những đêm thức trắng bên bản vẽ của người kỹ sư chính là minh chứng sống động nhất cho việc dùng lao động nuôi dưỡng ước mơ. Tóm lại, ước mơ tiếp thêm sức mạnh, định hình hướng đi cho lao động, còn lao động biến ước mơ thành hoa thơm trái ngọt, giúp con người khẳng định giá trị bản thân trong cuộc đời.

Câu 2.

Nguyễn Đình Thi là một nghệ sĩ đa tài của nền văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại. Thơ ông mang một phong cách rất riêng: tự do, phóng khoáng, giàu chất suy tư nhưng cũng vô cùng sâu lắng. Sáng tác trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp gian khổ, bài thơ "Nhớ" đã gieo vào lòng người đọc những rung động sâu xa. Tác phẩm không chỉ đơn thuần là một tiếng lòng tha thiết của tình yêu đôi lứa, mà cao đẹp hơn, đó là sự kết tinh của tâm trạng nhân vật trữ tình khi biết đặt tình cảm cá nhân hòa quyện nhịp nhàng trong tình yêu đất nước rộng lớn.

Mở đầu bài thơ, tâm trạng nhớ thương của nhân vật trữ tình – người chiến sĩ – không khởi nguồn bằng lời bộc bạch trực tiếp mà được gửi gắm vào cảnh vật thiên nhiên qua biện pháp nhân hóa và điệp cấu trúc:

Ngôi sao nhớ ai mà sao lấp lánh Soi sáng đường chiến sĩ giữa đèo mây Ngọn lửa nhớ ai mà hồng đêm lạnh Sưởi ấm lòng chiến sĩ dưới ngàn cây

"Ngôi sao" trên cao và "ngọn lửa" nơi mặt đất dường như cũng mang tâm trạng, biết "nhớ ai" mà trở nên lấp lánh, bập bùng. Thực chất, đó là cái nhìn "tình cảm hóa" cảnh vật của nhân vật trữ tình; vì lòng anh đang mang nặng nỗi nhớ nên nhìn đâu cũng thấy bóng dáng của kỷ niệm. Nỗi nhớ ấy trải dài không gian từ "đèo mây" lộng gió đến "ngàn cây" thâm u, và len lỏi qua cái "đêm lạnh" của núi rừng chiến khu. "Ngôi sao" và "ngọn lửa" không chỉ là bạn đồng hành soi đường, sưởi ấm thể xác người lính mà chính nỗi nhớ trong lòng anh mới là ngọn lửa tinh thần ấm áp nhất, giúp anh vượt qua mọi gian khổ của cuộc kháng chiến.

Đến khổ thơ thứ hai, nỗi nhớ không còn ẩn nấp sau cảnh vật mà trào dâng, tuôn chảy thành những lời thú nhận trực tiếp, chân thành và vô cùng táo bạo:

Anh yêu em như anh yêu đất nước Vất vả đau thương tươi thắm vô ngần Anh nhớ em mỗi bước đường anh bước Mỗi tối anh nằm mỗi miếng anh ăn

Câu thơ “Anh yêu em như anh yêu đất nước” là một trong những câu thơ tình hay nhất của thơ ca kháng chiến. Nguyễn Đình Thi đã đặt tình yêu đôi lứa ngang hàng với tình yêu Tổ quốc. Đất nước hiện lên với hình ảnh “vất vả đau thương” vì chiến tranh bom đạn nhưng vẫn “tươi thắm vô ngần” bởi sức sống bất diệt; và tình yêu của "anh" dành cho "em" cũng bền bỉ, kiên cường như thế. Từ láy "mỗi" được điệp lại bốn lần (mỗi bước đường, mỗi tối, mỗi miếng) diễn tả một nỗi nhớ đậm đặc, thường trực, vây bọc lấy nhân vật trữ tình trong mọi khoảnh khắc sinh hoạt đời thường: khi hành quân, khi nghỉ ngơi, khi ăn uống. Nỗi nhớ ấy không làm người lính yếu mềm mà trái lại, nó trở thành điểm tựa, thành hành trang theo anh trên khắp các nẻo đường chiến đấu.

Khép lại bài thơ, tâm trạng của nhân vật trữ tình nâng lên một tầm cao mới – tầm cao của sự tự thức và kiêu hãnh:

Ngôi sao trong đêm không bao giờ tắt Chúng ta yêu nhau chiến đấu suốt đời Ngọn lửa trong rừng bập bùng đỏ rực Chúng ta yêu nhau kiêu hãnh làm người.

Hình ảnh "ngôi sao không bao giờ tắt" và "ngọn lửa bập bùng đỏ rực" là biểu tượng cho sự bất tử của tình yêu và ý chí chiến đấu. Từ "nhớ", nhân vật trữ tình đi đến một lời thề nguyền gắn kết: “Chúng ta yêu nhau chiến đấu suốt đời”. Tình yêu giờ đây không còn ích kỷ, nhỏ hẹp mà gắn liền với lý tưởng cách mạng, với nhiệm vụ giải phóng dân tộc. Điệp từ “Chúng ta yêu nhau” ngân lên đầy tự hào, đi liền với tư thế “kiêu hãnh làm người”. Đó là tư thế của những con người làm chủ vận mệnh, biết yêu hết mình và cũng biết hy sinh hết mình cho độc lập, tự do.

Về mặt nghệ thuật, bài thơ thành công nhờ thể thơ tự do linh hoạt, ngôn ngữ giản dị nhưng giàu sức gợi, hình ảnh thơ đôi ứng hài hòa (ngôi sao - ngọn lửa). Nhịp điệu thơ lúc da diết, trầm lắng khi suy tư, lúc lại mạnh mẽ, đĩnh đạc đã thể hiện trọn vẹn các cung bậc cảm xúc của nhân vật trữ tình.

Tóm lại, qua bài thơ "Nhớ", Nguyễn Đình Thi đã khắc họa thành công tâm trạng một nhân vật trữ tình có tâm hồn vô cùng phong phú: vừa lãng mạn, thủy chung trong tình yêu, vừa kiên cường, sắc son trong lý tưởng cách mạng. Bài thơ đã vượt qua thử thách của thời gian để khẳng định một chân lý: tình yêu chân chính luôn tiếp thêm sức mạnh cho con người trong những giai đoạn thử thách nhất của lịch sử.

Câu 1. Phương thức biểu đạt chính

• Phương thức biểu đạt chính: Nghị luận (Tác giả đưa ra các luận điểm, lí lẽ và dẫn chứng để thuyết phục người đọc về giá trị và ý nghĩa của lao động).

Câu 2. Vấn đề bàn luận của văn bản

• Văn bản bàn về: Ý nghĩa, giá trị của lao động đối với đời sống muôn loài và đặc biệt là tầm quan trọng của việc tìm thấy niềm vui trong lao động đối với hạnh phúc của con người.

Câu 3. Bằng chứng và nhận xét

• Các bằng chứng được sử dụng:
• • Chú chim yến: Khi còn non được bố mẹ mớm mồi, khi lớn lên phải tự mình đi kiếm mồi.
  • Hổ và sư tử: Cũng phải tự mình lao động (săn mồi) để tồn tại.
• Nhận xét về bằng chứng:
• • Các bằng chứng rất gần gũi, thực tế và mang tính khách quan từ thế giới tự nhiên.
  • Việc đưa ra các loài vật quen thuộc (từ loài chim đến các loài thú săn mồi) giúp lập luận trở nên sinh động, giàu sức thuyết phục và làm nổi bật nguyên lí: lao động để tồn tại là quy luật tất yếu của muôn loài.

Câu 4. Suy nghĩ về câu văn Câu nói của Matsushita Konosuke gợi cho chúng ta nhiều suy nghĩ sâu sắc:

• Lao động không phải là gánh nặng: Nếu chỉ coi lao động là nghĩa vụ hay công cụ kiếm sống, con người dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, chán nản. Ngược lại, khi tìm thấy niềm vui, sự say mê trong công việc, lao động sẽ trở thành một hình thức tự khẳng định bản thân.
• Cội nguồn của hạnh phúc: Hạnh phúc đích thực không chỉ đến từ sự hưởng thụ, mà đến từ quá trình cống hiến, tạo ra giá trị cho bản thân và xã hội. Cảm giác nhìn thấy thành quả do chính tay mình làm ra mang lại sự thỏa mãn và bình yên trong tâm hồn, quyết định chất lượng cuộc sống của mỗi người.

Câu 5. Biểu hiện nhận thức chưa đúng đắn về lao động trong thực tế Từ thực tế cuộc sống, một biểu hiện rất rõ ràng cho thấy một số người hiện nay chưa có nhận thức đúng đắn về lao động là:

Lối sống "việc nhẹ lương cao" và tư tưởng lười lao động, thích hưởng thụ. Một bộ phận người trẻ hiện nay có tâm lí ngại khó, ngại khổ, không muốn bắt đầu từ những công việc chân tay hay những việc nhỏ nhặt. Họ luôn tìm kiếm những cơ hội làm giàu nhanh chóng, dễ dàng mà không muốn bỏ công sức, chất xám hoặc mồ hôi. Biểu hiện này dẫn đến việc dễ bị lôi kéo vào các bẫy lừa đảo trên mạng, hoặc chọn lối sống dựa dẫm, ỷ lại vào gia đình, đánh mất đi khả năng tự lập và ý nghĩa đích thực của cuộc sống.

nhân vật trữ tình trong bài thơ là nhân vật tôi