Câu 1

Ước mơ và lao động là hai yếu tố không thể tách rời, tạo nên chiếc đòn bẩy đưa con người đến thành công. Nếu ước mơ là ngọn hải đăng định hướng, vẽ ra viễn cảnh tương lai tốt đẹp thì lao động chính là con thuyền, là mái chèo giúp ta vượt trùng khơi để chạm đến bến bờ đó. Một ước mơ dẫu vĩ đại đến đâu nhưng nếu thiếu đi sự lao động kiên trì, đổ mồ hôi công sức thì mãi chỉ là một thứ ảo ảnh xa vời, một lâu đài trên cát. Ngược lại, nếu lao động miệt mài mà không có ước mơ làm kim chỉ nam, con người sẽ dễ rơi vào trạng thái vô định, máy móc và đánh mất động lực phát triển. Mối quan hệ giữa chúng là sự tương hỗ chặt chẽ: ước mơ tiếp thêm năng lượng, khơi nguồn sáng tạo cho lao động; và chính quá trình lao động bền bỉ, vượt qua nghịch cảnh sẽ hiện thực hóa ước mơ, khẳng định giá trị của bản thân. Thực tế đời sống cho thấy, những vĩ nhân hay những người thành công xung quanh ta đều là những người dám mơ lớn và dám dấn thân lao động quên mình vì mục tiêu đó. Tóm lại, muốn cuộc sống có ý nghĩa, mỗi chúng ta cần phải thắp sáng ước mơ của mình và dùng hành động lao động chân chính để làm bệ phóng đưa ước mơ ấy bay cao, bay xa.

Câu 2

Nguyễn Đình Thi là một nghệ sĩ đa tài của nền văn học nghệ thuật Việt Nam. Trong mảng thơ ca kháng chiến chống Pháp, ông góp một tiếng thơ tự do, phóng khoáng nhưng vô cùng hàm súc và sâu lắng. Bài thơ "Nhớ" là một trong những thi phẩm tình yêu đặc sắc nhất thời kỳ này. Tác phẩm đã khắc họa thành công tâm trạng của nhân vật trữ tình – người chiến sĩ cách mạng – với một tình yêu đôi lứa thiết tha hòa quyện gắn bó chặt chẽ với tình yêu đất nước và lý tưởng chiến đấu cao đẹp.

Mở đầu bài thơ, tâm trạng của nhân vật trữ tình được mở ra qua không gian núi rừng chiến khu mênh mông và heo hút. Nỗi nhớ trong lòng người chiến sĩ không bó hẹp trong không gian riêng tư mà lan tỏa, bao trùm lên cả cảnh vật thiên nhiên:

"Ngôi sao nhớ ai mà sao lấp lánh

Soi sáng đường chiến sĩ giữa đèo mây

Ngọn lửa nhớ ai mà hồng đêm lạnh

Sưởi ấm lòng chiến sĩ dưới ngàn cây"

Bằng biện pháp nhân hóa và câu hỏi tu từ "nhớ ai", tác giả đã mượn hình ảnh "ngôi sao" trên bầu trời và "ngọn lửa" nơi bếp chiến khu để gửi gắm tâm trạng của chính mình. Nỗi nhớ như có hình, có sắc: nó lấp lánh như ánh sao soi đường giữa "đèo mây", nó rực hồng như ngọn lửa sưởi ấm cái "đêm lạnh" chốn rừng sâu. Thiên nhiên lúc này trở thành người bạn đồng hành, đồng điệu với thế giới tâm hồn đầy ắp tình cảm của người lính.

Đến khổ thơ thứ hai, nhân vật trữ tình đã trực tiếp đối diện và bộc lộ nỗi nhớ một cách trực diện, mãnh liệt nhưng cũng rất đỗi giản dị, chân thành:

"Anh yêu em như anh yêu đất nước

Vất vả đau thương tươi thắm vô ngần

Anh nhớ em mỗi bước đường anh bước

Mỗi tối anh nằm mỗi miếng anh ăn"

Điểm đặc sắc trong tư duy thơ Nguyễn Đình Thi chính là sự gắn kết giữa "em" và "đất nước". Đất nước trong những năm tháng kháng chiến dẫu "vất vả đau thương" vì bom đạn, hy sinh nhưng vẫn "tươi thắm vô ngần" bởi vẻ đẹp của lòng yêu nước và ý chí quật cường; và tình yêu anh dành cho em cũng mang dáng dấp vĩ đại, bền bỉ như thế. Điệp từ "mỗi" được nhắc lại liên tiếp bốn lần gắn liền với những sinh hoạt bình dị nhất: "mỗi bước đường", "mỗi tối nằm", "mỗi miếng ăn". Nỗi nhớ không còn là khái niệm trừu tượng mà thấm sâu vào từng khoảnh khắc, từng hành động thường nhật của người lính trên đường ra trận.

Khép lại bài thơ, tâm trạng bâng khuâng, da diết của nỗi nhớ được nâng tầm trở thành ý chí, lý tưởng sống cao đẹp của cả một thế hệ:

"Ngôi sao trong đêm không bao giờ tắt

Chúng ta yêu nhau chiến đấu suốt đời

Ngọn lửa trong rừng bập bùng đỏ rực

Chúng ta yêu nhau kiêu hãnh làm người."

Hình ảnh "ngôi sao không bao giờ tắt" và "ngọn lửa bập bùng đỏ rực" là biểu tượng cho tình yêu thủy chung, bất diệt vượt qua mọi thử thách của chiến tranh. Từ tình cảm cá nhân "anh" - "em", nhân vật trữ tình đã chuyển sang tiếng nói đồng lòng "chúng ta". Sự gắn kết "yêu nhau" đi liền với nhiệm vụ "chiến đấu suốt đời" không hề làm giảm đi sự lãng mạn của tình yêu, trái lại, nó khiến tình cảm ấy trở nên "kiêu hãnh" và tự hào hơn. Yêu nhau để cùng nhau chiến đấu vì độc lập tự do, đó chính là vẻ đẹp nhân bản và tư thế kiêu hãnh của con người Việt Nam thời đại bấy giờ.

Với thể thơ tự do, nhịp điệu linh hoạt, ngôn ngữ hàm súc và giàu hình ảnh biểu tượng, bài thơ "Nhớ" đã thể hiện một cách trọn vẹn và sâu sắc tâm trạng của nhân vật trữ tình. Qua đó, Nguyễn Đình Thi không chỉ viết nên một bài thơ tình hay, mà còn tạc nên bức chân dung tinh thần đẹp đẽ của người chiến sĩ thời kỳ kháng chiến chống Pháp: một tâm hồn giàu tình cảm, biết yêu thương thiết tha và luôn cháy hết mình cho lý tưởng độc lập của quê hương.

Câu 1 :

Phương thức biểu đạt chính được tác giả sử dụng trong văn bản trên là nghị luận

Câu 2

Văn bản trên bàn về vấn đề: Ý nghĩa, vai trò của lao động đối với sự tồn tại của muôn loài và giá trị to lớn của lao động đối với cuộc sống con người.

Câu 3

Các bằng chứng được tác giả sử dụng

Tác giả đã đưa ra các dẫn chứng rất gần gũi từ thế giới tự nhiên:

• Chim yến: Khi còn non được bố mẹ mớm mồi, nhưng khi lớn lên phải tự mình bay đi kiếm mồi.

• Hổ và sư tử: Đều phải tự săn mồi, tự lao động để tồn tại.

• Con người: Được đặt trong mối tương quan với tự nhiên ("con người cũng là một loại động vật") để khẳng định con người cũng phải lao động theo nguyên lí đó.

Tính xác thực và quen thuộc: Các dẫn chứng về chim yến, hổ, sư tử đều là những sự thật hiển nhiên trong tự nhiên mà ai cũng biết, giúp luận điểm trở nên đáng tin cậy và dễ tiếp nhận.

• Tính hệ thống (từ hẹp đến rộng): Tác giả chọn lọc từ loài chim (loài nhỏ bé, cần mẫn) đến loài ăn thịt lớn như hổ, sư tử (chúa tể sơn lâm) để chứng minh rằng: Dù là loài vật nào, mạnh hay yếu, đều phải tuân theo quy luật tự nhiên là lao động để sinh tồn.

• Lập luận sắc bén: Việc đưa ra các bằng chứng này làm bước đệm hoàn hảo để tác giả nâng tầm tầng nghĩa ở đoạn sau: Đến con vật còn phải lao động để sống, thì con người – sinh vật tiến hóa hơn – không chỉ lao động để tồn tại mà còn để tìm kiếm hạnh phúc và cống hiến.

Câu 4

Thay đổi góc nhìn về lao động

• Trước hết, câu nói nhắc nhở rằng lao động không phải là một "gánh nặng", một nghĩa vụ bắt buộc để mưu sinh hay một hình phạt.

• Nếu chỉ coi lao động là công cụ kiếm tiền, con người dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, chán nản. Nhưng khi biết tìm kiếm và cảm nhận niềm vui từ công việc (sự sáng tạo, cảm giác hoàn thành mục tiêu, giá trị mình tạo ra), lao động sẽ trở thành một đặc ân, một nguồn năng lượng tích cực.

Phần lớn thời gian trong cuộc đời trưởng thành của một con người là dành cho công việc (khoảng 8 tiếng mỗi ngày hoặc nhiều hơn). Do đó, nếu bạn không tìm thấy niềm vui trong công việc, bạn đang đánh mất đi 1/3 hạnh phúc của cuộc đời mình.

• Niềm vui trong lao động chính là chiếc chìa khóa quyết định chất lượng sống. Người yêu công việc sẽ luôn tràn đầy nhiệt huyết, biến áp lực thành động lực, từ đó có một cuộc đời ý nghĩa và viên mãn.

nhận được niềm vui hay không phụ thuộc rất lớn vào thái độ của chính chúng ta, chứ không hoàn toàn do tính chất công việc. Dù là một lao công, một người nông dân hay một bác sĩ, nếu làm việc bằng cả cái tâm và nhìn thấy giá trị tích cực của nó, họ đều hạnh phúc.

• Lời tỉnh thức: Câu nói là một lời định hướng quan trọng, nhắc nhở chúng ta (đặc biệt là thế hệ trẻ) khi chọn nghề nghiệp: Không chỉ chạy theo tiền tài, danh vọng bề nổi, mà phải tìm kiếm một công việc phù hợp với đam mê, nơi mình có thể thực sự cống hiến và tìm thấy niềm vui tự thân mỗi ngày.

Câu 5

Từ thực tiễn đời sống hiện nay, một biểu hiện rất rõ ràng cho thấy vẫn có người nhận thức chưa đúng đắn về ý nghĩa của lao động là lối sống "việc nhẹ lương cao", lười lao động chân chính nhưng lại muốn hưởng thụ nhanh chóng.

Biểu hiện này được thấy qua các khía cạnh cụ thể sau:

• Chạy theo những giá trị ảo: Nhiều người, đặc biệt là một bộ phận giới trẻ, bị ám ảnh bởi sự giàu có nhanh chóng của các hiện tượng mạng xã hội. Họ từ chối các công việc đòi hỏi sự kiên trì, tích lũy kinh nghiệm hay lao động tay chân, chất xám vất vả, mà chỉ tìm kiếm những công việc ngắn hạn, hời hợt hoặc lao vào các cạm bẫy tài chính rủi ro với ảo tưởng "không làm mà vẫn có ăn".

• Coi lao động là sự khổ sai, ép buộc: Thay vì tìm thấy niềm vui và sự tự hào trong công việc như Matsushita Konosuke đã nói, họ lại coi lao động là một gánh nặng, làm việc với thái độ đối phó, uể oải và luôn than vãn. Họ không hiểu rằng lao động chính là công cụ để rèn luyện nhân cách, khẳng định giá trị bản thân và đóng góp cho xã hội.

• Hệ quả xã hội: Nhận thức sai lệch này dẫn đến tâm lý thực dụng, dễ nản chí trước khó khăn. Thậm chí, việc lười lao động nhưng muốn có tiền nhanh còn là nguyên nhân đẩy nhiều người vào con đường vi phạm pháp luật hoặc trở thành nạn nhân của các đường dây lừa đảo "việc nhẹ lương cao" trong và ngoài nước.

Tóm lại, việc không nhận thức đúng về giá trị của sự bền bỉ trong lao động khiến con người đánh mất đi cơ hội tự hoàn thiện mình và khó có được một hạnh phúc bền vững, đích thực.

Trong hành trình trưởng thành của mỗi con người, có một chân lý mà bất cứ ai cũng phải đối mặt: "Ở một thời điểm nào đó trong hành trình của cuộc đời, ta sẽ phải độc lập tự mình bước đi". Câu nói này không chỉ là một lời dự báo về quy luật của thời gian mà còn là một lời nhắc nhở sâu sắc về giá trị của tinh thần tự lập — chìa khóa vàng để người trẻ mở cánh cửa bước vào tương lai.

Tự lập không đơn thuần là việc tự mình làm hết mọi thứ, mà đó là khả năng tự chủ trong tư duy, tự quyết định và chịu trách nhiệm về cuộc sống của bản thân mà không dựa dẫm, ỷ lại vào người khác. Đối với tuổi trẻ, tự lập trước hết là sự rèn luyện để trưởng thành. Khi chúng ta rời xa vòng tay bảo bọc của gia đình để tự mình đối diện với những bài toán khó trong cuộc sống, đó chính là lúc những kỹ năng sinh tồn và năng lực tiềm ẩn bên trong được đánh thức. Mỗi lần tự mình vượt qua một trở ngại, ta lại tích lũy được thêm một phần bản lĩnh, giúp ta đứng vững hơn trước những sóng gió và thử thách sau này.

Hơn thế nữa, sự tự lập còn là nền tảng để xây dựng lòng tự trọng và sự tôn trọng từ xã hội. Một người trẻ biết tự lập sẽ luôn ở thế chủ động, họ không chờ đợi cơ hội đến mà tự mình tạo ra cơ hội. Sự độc lập trong suy nghĩ giúp họ có cái nhìn đa chiều, không dễ bị lôi kéo bởi những xu hướng tiêu cực và dám khẳng định bản sắc cá nhân. Thành công đạt được từ chính đôi chân và khối óc của mình bao giờ cũng bền vững và mang lại niềm tự hào chân chính hơn bất cứ sự giúp đỡ sẵn có nào.

Tuy nhiên, trong thực tế hiện nay, vẫn còn một bộ phận không nhỏ các bạn trẻ chọn lối sống "tầm gửi", dựa dẫm hoàn toàn vào tiềm lực kinh tế và sự sắp đặt của cha mẹ. Lối sống ấy không chỉ làm cùn mòn ý chí mà còn khiến họ trở nên yếu ớt, dễ gục ngã khi gặp biến cố. Cần hiểu rằng, tự lập không có nghĩa là tách biệt hay từ chối mọi sự hỗ trợ. Nó là sự phối hợp giữa sức mạnh cá nhân và sự tiếp nhận tinh hoa từ bên ngoài một cách có chọn lọc để bản thân ngày càng hoàn thiện hơn.

Tóm lại, tự lập là một hành trình dài cần sự kiên trì và lòng dũng cảm. Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất như tự quản lý thời gian, tự học và tự lo liệu đời sống cá nhân. Chỉ khi dám "độc lập tự mình bước đi", chúng ta mới thực sự làm chủ được vận mệnh và chạm đến những đỉnh cao rực rỡ nhất của cuộc đời mình.

Trong bài thơ "Tống biệt hành", Thâm Tâm đã xây dựng thành công hình tượng "ly khách" mang vẻ đẹp bi tráng, kết hợp giữa chí khí của tráng sĩ cổ đại và nỗi sầu u uẩn của con người hiện đại. Trước hết, ly khách hiện lên với quyết tâm mãnh liệt và chí lớn cao cả. Anh ra đi để theo đuổi lý tưởng với lời thề sắt đá: "Chí nhớn chưa về bàn tay không / Thì không bao giờ nói trở lại". Hành động ra đi này mang tính chất dứt khoát, sẵn sàng từ bỏ cuộc sống yên bình để dấn thân vào con đường gian khổ. Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài lạnh lùng ấy là một tâm hồn đầy trăn trở và tình cảm sâu nặng. Ly khách không phải là kẻ vô tình; anh thấu hiểu nỗi buồn của mẹ già, sự ngóng trông của các chị và sự ngây thơ của đứa em nhỏ qua những dự cảm đau đớn. Sự giằng xé giữa một bên là nợ tang bồng, một bên là tình cốt nhục đã tạo nên một hình tượng nhân vật đầy chiều sâu. Dù lòng "đầy hoàng hôn" và đầy "tiếng sóng", ly khách vẫn quyết bước đi, coi tình riêng nhẹ như "chiếc lá bay", "hạt bụi" hay "hơi rượu say" để giữ vững ý chí. Tóm lại, hình tượng ly khách là biểu tượng cho khát vọng lên đường của thế hệ thanh niên trí thức đương thời: vừa kiêu hùng, vừa đầy tính nhân văn.

Thông điệp về "Sự dứt khoát để trưởng thành nhưng không được lãng quên nguồn cội" chính là bài học quý giá nhất. Nó dạy chúng ta cách sống mạnh mẽ, có hoài bão, nhưng luôn giữ cho mình một "tiếng sóng ở trong lòng" – một tâm hồn biết rung động trước tình thân.

Hình ảnh "tiếng sóng" là nhãn tự của khổ thơ, tượng trưng cho nỗi đau xé lòng của sự chia ly và hào khí lên đường hòa quyện vào nhau. Nó khẳng định rằng: cuộc chia tay này tuy lặng lẽ về hình thức nhưng lại vô cùng quyết liệt về nội tâm.

Cách dùng từ phủ định kép để miêu tả màu sắc: "Không thắm, không vàng vọt".

Thông thường, bóng chiều hay hoàng hôn sẽ được định hình bằng một sắc thái cụ thể (hoặc rực rỡ "thắm", hoặc héo úa "vàng vọt"). Ở đây, tác giả phủ định cả hai thái cực để tạo ra một trạng thái màu sắc "vô sắc", mơ hồ.

Cách cụ thể hóa cái vô hình: "Đầy hoàng hôn trong mắt trong".

"Hoàng hôn" vốn là một khoảng thời gian, một hiện tượng thiên nhiên (vô hình/trừu tượng). Tác giả lại dùng từ chỉ lượng "đầy" để đong đếm hoàng hôn như một vật thể hữu hình, rồi đặt nó vào trong một không gian nhỏ hẹp là "mắt trong".

Điệp tính từ/Từ đa nghĩa: "mắt trong".

Chữ "trong" thứ nhất chỉ vị trí (bên trong đôi mắt), chữ "trong" thứ hai chỉ tính chất (đôi mắt trong trẻo). Việc lặp lại này tạo ra một hiệu ứng ngân vang và nhấn mạnh vào sự tinh khôi của ánh nhìn.

Tác dụng

Gợi tả tâm trạng buồn thương sâu sắc: Khi bóng chiều "không thắm cũng không vàng vọt", nó trở thành một thứ màu sắc của tâm tưởng. Đó là nỗi buồn không hình sắc, một sự trống trải, tê tái khi phải tiễn biệt người thân.

Thể hiện sự thấu cảm tuyệt đối: Việc đưa cả buổi "hoàng hôn" vào trong "đôi mắt" cho thấy nỗi buồn của cuộc chia li không còn ở ngoại cảnh nữa mà đã thấm đẫm vào tâm hồn con người. Đôi mắt không chỉ nhìn thấy hoàng hôn mà chính là hoàng hôn — một nỗi buồn mênh mông, tĩnh lặng và vĩnh cửu.

Tăng tính hàm súc và gợi hình: Cách diễn đạt lạ giúp câu thơ thoát khỏi lối mòn của thơ cổ điển, tạo nên một vẻ đẹp vừa cổ kính (hào khí tráng sĩ) vừa hiện đại (chiều sâu tâm lý cá nhân). Nó khẳng định cái "tôi" của Thâm Tâm: một nỗi buồn có sức nặng, có hình khối và chiếm trọn không gian nhận thức.

Thời gian của cuộc chia tay

Thời gian trong bài thơ không đứng yên mà dịch chuyển theo dòng hồi tưởng và dự cảm của nhân vật trữ tình:

Thời gian hiện tại: Là khoảnh khắc chia li đầy quyết liệt. Tuy nhiên, tác giả không chỉ đích danh giờ giấc cụ thể mà dùng cảm giác để gợi tả ("Bóng chiều không thắm, không vàng vọt"). Đó là một buổi chiều tà nhưng sắc màu dường như ngưng đọng lại trong nỗi buồn.

Thời gian quá khứ & tương lai (trong tâm tưởng): * Chiều hôm trước: "Ta biết người buồn chiều hôm trước".

Sáng hôm nay: "Ta biết người buồn sáng hôm nay".

Mùa hạ: "Bây giờ mùa hạ sen nở rộ".

Mùa thu: "Giời chưa mùa thu tươi lắm thay".

Ba năm sau: "Ba năm mẹ già cũng đừng mong".

Không gian của cuộc chia tay

Không gian trong bài thơ có sự đối lập giữa cái mênh mông của chí lớn và cái chật hẹp, ấm áp của gia đình:

Không gian thực tại (Địa điểm đưa tiễn): Không có sông, không có bóng con đò thực tế ("Ta không đưa qua sông"). Đây là điểm khác biệt so với các cuộc chia li cổ điển (thường gắn với bến sông, dịch trạm).

Không gian tâm tưởng (Trong lòng người): * Có tiếng sóng vỗ ("sao có tiếng sóng ở trong lòng").

Có ánh hoàng hôn đọng trong đôi mắt ("sao đầy hoàng hôn trong mắt trong").

Không gian gia đình (Nơi ở lại): Có hình ảnh con đường nhỏ, mái nhà có mẹ già, các chị và em nhỏ. Đây là không gian níu giữ bước chân người đi bằng tình thân.

Không gian viễn xứ (Nơi hướng đến): Là con đường xa xôi, mịt mù, nơi ly khách dấn thân vì chí lớn, từ bỏ sự hưởng thụ cá nhân.

Nhân vật trữ tình trong bài thơ là “ta”