Dưới đây là gợi ý làm bài chi tiết cho hai câu nghị luận xã hội và nghị luận văn học theo yêu cầu của bạn:

### **Câu 1 (2.0 điểm): Nghị luận xã hội về mối quan hệ giữa lao động và ước mơ**

**Đoạn văn tham khảo:**

Ước mơ và lao động là hai yếu tố không thể tách rời, có mối quan hệ biện chứng sâu sắc, là chiếc chìa khóa quyết định sự thành bại trong cuộc đời mỗi con người. Nếu ước mơ là kim chỉ nam, là ngọn hải đăng định hướng cho ta đích đến và thắp lên ngọn lửa khát vọng trong tâm hồn, thì lao động chính là bệ phóng, là con đường thực tế duy nhất đưa ước mơ bước ra khỏi thế giới tưởng tượng để trở thành hiện thực. Một ước mơ dù vĩ đại, đẹp đẽ đến đâu nhưng nếu thiếu đi sự lao động kiên trì, chịu thương chịu khó thì cũng chỉ dừng lại là một ảo tưởng viển vông. Ngược lại, nếu lao động mà không có ước mơ, chúng ta sẽ rơi vào trạng thái thụ động, máy móc, giống như một cỗ máy làm việc không có mục đích và dễ dàng gục ngã trước những khó khăn. Nhìn vào những tấm gương thành công, từ những nhà khoa học kiên trì hàng ngàn lần thử nghiệm trong phòng thí nghiệm đến những người thợ lành nghề, họ đều là minh chứng cho sự kết hợp hoàn hảo này. Lao động không chỉ giúp hiện thực hóa ước mơ mà còn mài giũa, nâng tầm ước mơ của chúng ta lớn lao hơn. Chính vì vậy, mỗi chúng ta, đặc biệt là thế hệ trẻ, không chỉ biết nuôi dưỡng cho mình một ước mơ cao đẹp mà còn phải sẵn sàng dấn thân, không ngại gian khổ, học tập và lao động hết mình ngay từ hôm nay. Bởi lẽ, "ước mơ không được xây đắp bằng lời nói, nó được xây dựng bằng những giọt mồ hôi của sự lao động chân chính".

### **Câu 2 (4.0 điểm): Bài văn nghị luận phân tích, đánh giá tâm trạng nhân vật trữ tình trong bài thơ "Nhớ" của Nguyễn Đình Thi**

**Bài văn tham khảo:**

Trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp gian khổ mà anh hùng, văn học Việt Nam không chỉ vang lên những khúc tráng ca ra trận mà còn đọng lại những khoảng lặng đầy chất thơ của tình yêu lứa đôi hòa quyện trong tình yêu tổ quốc. Một trong những tiếng thơ tình đặc sắc, vừa phóng khoáng hiện đại, vừa sâu lắng suy tư của thời kỳ này chính là bài thơ "Nhớ" của Nguyễn Đình Thi. Qua thi phẩm, người đọc không chỉ cảm nhận được một nỗi nhớ da diết, cháy bỏng mà còn thấy được vẻ đẹp tâm hồn, chiều sâu tâm trạng của nhân vật trữ tình – người chiến sĩ cách mạng.

Tâm trạng của nhân vật trữ tình trước hết được mở ra qua không gian núi rừng chiến khu đầy thơ mộng nhưng cũng không kém phần khắc nghiệt. Ở đó, nỗi nhớ không giấu kín trong lòng mà được gửi gắm vào những hình tượng thiên nhiên độc đáo:

*“Ngôi sao nhớ ai mà sao lấp lánh*

*Soi sáng đường chiến sĩ giữa đèo mây*

*Ngọn lửa nhớ ai mà hồng đêm lạnh*

*Sưởi ấm lòng chiến sĩ dưới ngàn cây”*

Biện pháp nhân hóa "ngôi sao nhớ ai", "ngọn lửa nhớ ai" kết hợp với câu hỏi tu từ đã phơi trải trọn vẹn thế giới nội tâm của người lính. Trên chặng đường hành quân đầy "đèo mây", "ngàn cây" hoang vu và lạnh lẽo, cái "lấp lánh" của ánh sao và cái "hồng" của ngọn lửa chính là sự khúc xạ từ chính nỗi nhớ trong lòng anh. Nỗi nhớ ấy như có hình, có khối, có ánh sáng và hơi ấm, giúp xua đi cái giá rét của đêm đông chiến khu, trở thành người bạn đồng hành nâng bước chân người chiến sĩ. Nguyễn Đình Thi đã rất tài tình khi lấy cái ấm áp của tình yêu để sưởi ấm cái khắc nghiệt của chiến tranh.

Từ không gian bao la của đất trời, nỗi nhớ dần thu hẹp khoảng cách, trở nên cụ thể, riêng tư và gắn liền với từng nhịp sống sinh hoạt đời thường:

*“Anh yêu em như anh yêu đất nước*

*Vất vả đau thương tươi thắm vô ngần*

*Anh nhớ em mỗi bước đường anh bước*

*Mỗi tối anh nằm mỗi miếng anh ăn”*

Nhân vật trữ tình đã có một phát hiện, một sự đồng nhất đầy thiêng liêng: "Anh yêu em như anh yêu đất nước". Tình yêu đôi lứa giờ đây không còn ích kỷ, nhỏ hẹp mà đã hòa vào làm một với tình yêu Tổ quốc. Đất nước hiện lên thật đẹp nhưng cũng đầy gian lao: "vất vả đau thương" nhưng vẫn "tươi thắm vô ngần". Điệp từ "mỗi" được lặp lại liên tiếp bốn lần ở khổ thơ tiếp theo (*mỗi bước đường, mỗi tối, mỗi miếng*) tạo nên một nhịp điệu dồn dập, da diết. Nỗi nhớ đã thấm sâu vào tiềm thức, hiện hữu trong mọi hành động, mọi khoảnh khắc của cuộc sống thường nhật. Anh nhớ em khi đi, khi nằm, ngay cả trong từng bữa ăn cốt ép. Đó là một nỗi nhớ thành thực, không màu mè, mang hơi thở của đời sống chiến trường thực tế.

Để rồi, vượt lên trên những nhớ nhung, lưu luyến của tình cảm cá nhân, tâm trạng của nhân vật trữ tình đã đạt đến sự chín muồi về lý tưởng sống, một sự thăng hoa đầy kiêu hãnh:

*“Ngôi sao trong đêm không bao giờ tắt*

*Chúng ta yêu nhau chiến đấu suốt đời*

*Ngọn lửa trong rừng bập bùng đỏ rực*

*Chúng ta yêu nhau kiêu hãnh làm người.”*

Nếu ở khổ đầu, "ngôi sao" và "ngọn lửa" là biểu tượng của nỗi nhớ, thì đến khổ cuối, chúng đã trở thành biểu tượng của sự trường tồn, của ý chí chiến đấu sắt son. "Ngôi sao không bao giờ tắt" giống như tình yêu và lý tưởng cách mạng mãi soi đường; "ngọn lửa bập bùng đỏ rực" là nhiệt huyết của tuổi trẻ. Nhân vật trữ tình khẳng định: "Chúng ta yêu nhau chiến đấu suốt đời". Tình yêu không làm người lính yếu mềm, chùn bước, ngược lại, nó trở thành động lực mạnh mẽ để họ cầm súng bảo vệ quê hương. Điểm tựa của tình yêu ấy giúp họ "kiêu hãnh làm người", ngẩng cao đầu đi qua bom đạn, sống một cuộc đời rực rỡ và ý nghĩa nhất.

Về mặt nghệ thuật, bài thơ sử dụng thể thơ tự do với nhịp điệu linh hoạt, ngôn ngữ giản dị nhưng giàu sức gợi và tính biểu tượng cao. Sự kết hợp hài hòa giữa chất trữ tình và chất chiến đấu, giữa cái tôi cá nhân và cái ta chung của thời đại đã tạo nên nét đặc sắc riêng cho giọng thơ Nguyễn Đình Thi.

Tóm lại, qua bài thơ "Nhớ", Nguyễn Đình Thi đã khắc họa thành công một bức chân dung tinh thần đẹp đẽ của nhân vật trữ tình. Đó là một tâm hồn nhạy cảm, có tình yêu đôi lứa nồng nàn, thủy chung, nhưng trên hết là một người chiến sĩ mang lý tưởng cách mạng cao đẹp, biết đặt tình yêu trong tình yêu lớn của đất nước. Bài thơ xứng đáng là một nốt nhạc bùng cháy, một bài ca kiêu hãnh về con người Việt Nam trong thời đại bão táp của lịch sử.

Câu 1: Phương thức biểu đạt chính

• Phương thức biểu đạt chính: Nghị luận (tác giả dùng lí lẽ và dẫn chứng để thuyết phục người đọc về giá trị và ý nghĩa của lao động).

Câu 2: Vấn đề bàn luận của văn bản

• Văn bản trên bàn về giá trị, vai trò và ý nghĩa của lao động đối với sự sinh tồn của muôn loài, đặc biệt là niềm vui, sự hạnh phúc và lợi ích mang tính cộng đồng mà lao động đem lại cho cuộc sống con người.

Câu 3: Bằng chứng và nhận xét

• Các bằng chứng được tác giả sử dụng:

• Hình ảnh chú chim yến khi lớn lên phải tự mình đi kiếm mồi thay vì đợi bố mẹ mớm.

• Bản năng tự săn mồi để sinh tồn của hổ và sư tử.

• Nhận xét về các bằng chứng:

• Tính chất: Đây là những bằng chứng thực tế, sinh động, khách quan lấy từ thế giới tự nhiên.

• Tác dụng: Làm tăng sức thuyết phục cho lý lẽ, chứng minh việc "tự lao động để tồn tại" là một quy luật tất yếu, một nguyên lý tự nhiên của mọi sinh vật trước khi nói đến con người.

Câu 4: Suy nghĩ về câu nói của tác giả

Câu nói đem đến nhiều suy nghĩ sâu sắc về thái độ của con người đối với công việc:

• Lao động không chỉ là nghĩa vụ sinh tồn: Nếu chỉ coi lao động là công cụ để kiếm sống, con người sẽ dễ cảm thấy mệt mỏi, áp lực và bị động.

• Niềm vui lao động quyết định hạnh phúc: Khi biết tìm thấy niềm vui, sự đam mê và tự hào trong công việc mình làm (dù là việc chân tay hay trí óc), con người sẽ thấy cuộc sống có ý nghĩa, có giá trị và năng lượng tích cực. Đó chính là chìa khóa mở ra một cuộc đời hạnh phúc trọn vẹn.

• Bài học hành động: Bản thân cần chủ động tìm kiếm đam mê, thay đổi góc nhìn để đón nhận việc học tập và lao động một cách hào hứng nhất.

Câu 5: Biểu hiện nhận thức chưa đúng đắn về ý nghĩa của lao động trong thực tế

Từ thực tiễn đời sống, một số biểu hiện sai lệch về lao động hiện nay có thể kể đến là:

• Tâm lý "việc nhẹ lương cao" / lười lao động: Nhiều người (đặc biệt là một bộ phận giới trẻ) có xu hướng ngại gian khổ, thích hưởng thụ nhưng lười cống hiến; tìm kiếm những công việc nhàn hạ hoặc các cách kiếm tiền nhanh chóng, thiếu bền vững mà không muốn bỏ mồ hôi, công sức thực chất.

• Coi khinh lao động chân tay: Một số người vẫn giữ tư duy phân biệt đối xử, coi trọng lao động trí óc và xem nhẹ những người làm công việc chân tay (lao công, thợ xây, shipper...). Họ quên mất rằng mọi lao động chân chính đều đáng quý và đều đóng góp lợi ích cho cộng đồng như văn bản đã nêu.