Đoạn trích trong Văn tế thập loại chúng sinh của Nguyễn Du đã thể hiện sâu sắc tấm lòng nhân đạo bao la của tác giả đối với những con người bất hạnh trong xã hội cũ. Bằng việc khắc họa nhiều số phận khác nhau như người lính trận vong, người phụ nữ lỡ làng hay kẻ lang thang cơ cực, Nguyễn Du đã tái hiện bức tranh đau thương về kiếp người nhỏ bé giữa chiến tranh và loạn lạc. Những con người ấy sống trong nghèo đói, cô độc và chết đi không nơi nương tựa, không người hương khói. Qua đó, tác giả bày tỏ niềm xót thương sâu sắc trước nỗi khổ của con người, đồng thời tố cáo xã hội phong kiến đầy bất công đã đẩy họ vào cảnh bi thương. Về nghệ thuật, đoạn trích sử dụng thể thơ song thất lục bát giàu nhạc điệu, kết hợp với hình ảnh giàu sức gợi và ngôn ngữ trang trọng, giàu cảm xúc. Điệp cấu trúc “cũng có kẻ” được lặp lại nhiều lần đã nhấn mạnh sự đa dạng nhưng cùng chung số phận đau khổ của các kiếp người. Giọng điệu vừa thương cảm vừa ai oán góp phần làm nổi bật giá trị nhân đạo sâu sắc và tấm lòng yêu thương con người của đại thi hào Nguyễn Du.

Trong bài thơ Trò chuyện với nàng Vọng Phu của Vương Trọng, hình tượng nàng Vọng Phu hiện lên như biểu tượng cảm động cho lòng thủy chung son sắt của người phụ nữ Việt Nam. Nàng đứng chờ chồng giữa mưa gió, qua bao biến động của thời gian và chiến tranh, mang theo nỗi cô đơn và niềm hy vọng không nguôi. Dù người chồng “chẳng bao giờ về nữa”, nàng vẫn hóa đá để tiếp tục chờ đợi, biến sự đợi chờ thành niềm tin bất diệt. Hình ảnh “hóa đá” không chỉ thể hiện nỗi đau mà còn khắc họa sự bền bỉ, kiên định của tình nghĩa vợ chồng. Qua lời đối thoại đầy xót xa, tác giả bày tỏ sự thấu hiểu trước nỗi khổ của những người vợ có chồng ra trận, phải sống trong cảnh mong ngóng triền miên. Nàng Vọng Phu vì thế trở thành biểu tượng cho số phận người phụ nữ trong chiến tranh: giàu đức hy sinh, thủy chung và giàu tình yêu thương. Hình tượng ấy không chỉ gợi niềm cảm thương sâu sắc mà còn ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn cao quý của người phụ nữ Việt Nam qua bao thời đại lịch sử.

Trong bài thơ Chân quê, nhân vật “em” hiện lên là hình ảnh tiêu biểu cho người con gái thôn quê trước sự đổi thay của cuộc sống. Sau khi đi tỉnh về, “em” đã mang theo những nét thị thành mới mẻ: khăn nhung, áo cài khuy bấm, quần lĩnh… Những thay đổi ấy khiến “tôi” vừa ngỡ ngàng vừa tiếc nuối, bởi vẻ đẹp mộc mạc, giản dị vốn có của cô gái quê dường như đang phai nhạt. Qua hàng loạt câu hỏi liên tiếp, nhà thơ thể hiện tâm trạng băn khoăn, lo lắng trước sự lấn át của lối sống thị thành đối với hồn quê chân chất. Tuy nhiên, “em” không bị trách móc mà được nhắn nhủ đầy yêu thương: hãy giữ nguyên nét quê mùa tự nhiên, trong sáng. Vẻ đẹp của “em” gắn liền với áo tứ thân, yếm lụa, khăn mỏ quạ — những biểu tượng của truyền thống và bản sắc dân tộc. Nhân vật “em” vì thế không chỉ là một cô gái cụ thể mà còn đại diện cho vẻ đẹp quê hương Việt Nam trước làn sóng đổi thay. Qua hình tượng này, Nguyễn Bính bộc lộ tình yêu tha thiết với văn hóa dân gian và khẳng định giá trị bền vững của vẻ đẹp chân quê giản dị mà sâu sắc.