Đoạn trích trong "Văn tế thập loại chúng sinh" của Nguyễn Du là tiếng khóc xót thương sâu sắc cho những kiếp người nhỏ bé, bất hạnh trong xã hội cũ. Về nội dung, tác giả đã khái quát chân thực bi kịch của ba hạng người điển hình: những người lính bỏ mình nơi chiến trận, người kỹ nữ "buôn nguyệt bán hoa" và kẻ hành khất cơ nhỡ. Nguyễn Du không chỉ nhìn thấy nỗi đau thể xác ("nước khe cơm vắt", "đạn lạc tên rơi") mà còn thấu cảm nỗi cô đơn truyền kiếp của người phụ nữ khi về già hay sự lạnh lẽo của những linh hồn không nơi nương tựa. Câu hỏi tu từ "Kiếp sinh ra thế biết là tại đâu?" cùng tiếng than "Đau đớn thay phận đàn bà" thể hiện tư tưởng nhân đạo bao la, vượt lên trên những định kiến khắt khe để xót thương cho mọi kiếp người lầm than. Về nghệ thuật, đoạn trích sử dụng thành công thể thơ song thất lục bát với nhịp điệu trầm bổng, thiết tha như tiếng khóc ai oán. Các hình ảnh ước lệ nhưng giàu sức gợi như "lửa ma trơi", "hớp cháo lá đa" cùng nghệ thuật đối lập giữa "sống" và "thác" đã khắc họa đậm nét sự thê lương của cõi nhân sinh. Qua đó, Nguyễn Du không chỉ phơi bày thực trạng xã hội loạn lạc mà còn khẳng định tấm lòng "nhân đạo hóa" sâu sắc dành cho những linh hồn bị lãng quên.

Hình tượng "nàng Vọng Phu" trong bài thơ hiện lên với vẻ đẹp bi tráng nhưng cũng đậm chất nhân văn sâu sắc. Nàng là hiện thân của tình yêu thủy chung, lòng kiên nhẫn và nỗi khát khao đoàn tụ với người chồng nơi phương xa. Qua những câu thơ miêu tả nàng hàng ngày bơ vơ bên bến nước, nhìn về phương xa, người đọc cảm nhận được nỗi cô đơn, sự chờ đợi đầy nhọc nhằn mà vẫn kiên trì không nhường nhịn. Hình ảnh nàng Vọng Phu gợi lên sự cảm thông sâu sắc về nỗi đau của những người phụ nữ phải chịu cảnh biệt ly, đồng thời phản ánh những giá trị đạo đức truyền thống về lòng chung thủy trong tình cảm gia đình. Cái đẹp của nàng không chỉ nằm ở vóc dáng hay dung nhan mà còn ở tâm hồn, ở sự bền bỉ, hy sinh thầm lặng. Bài thơ qua đó không chỉ tôn vinh vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam xưa mà còn gửi gắm một thông điệp về tình yêu, niềm tin và nghị lực phi thường trong cuộc sống, khiến người đọc vừa xúc động vừa ngưỡng mộ trước hình tượng nàng Vọng Phu.

Trong văn bản Chân quê của Nguyễn Bính, nhân vật “em” hiện lên như biểu tượng của vẻ đẹp mộc mạc, chân chất và quen thuộc với không gian làng quê. Sau khi đi tỉnh về, “em” diện những bộ quần áo rực rỡ, hiện đại, nhưng chính sự chỉnh tề của em lại làm người kể cảm thấy “khổ”, vì nó đi ngược với hình ảnh giản dị, bình dị mà anh từng yêu mến. Qua lời của người kể, ta thấy tình cảm sâu sắc, trân trọng những nét quê mùa, tự nhiên của em, và ẩn chứa mong muốn “em hãy giữ nguyên quê mùa”, giữ gìn nét đẹp truyền thống và giản dị của bản thân. Hình ảnh “em” qua đó vừa gợi cảm giác gần gũi, thân thương, vừa khiến người đọc nhận ra sự tương phản giữa khát vọng hiện đại và giá trị truyền thống. Nguyễn Bính khéo léo miêu tả bằng những chi tiết cụ thể như yếm lụa, áo tứ thân, khăn mỏ quạ, tạo nên một chân dung vừa sinh động vừa giàu cảm xúc. Nhân vật “em” không chỉ là người con gái mà còn là biểu tượng của cội nguồn, của sức sống làng quê Việt Nam, nhắc nhở mỗi người trân trọng và giữ gìn những giá trị giản dị nhưng quý báu trong đời sống.