Đoạn trích trong Văn tế thập loại chúng sinh của Nguyễn Du đã thể hiện sâu sắc giá trị nhân đạo lớn lao của tác phẩm. Bằng điệp cấu trúc “Cũng có kẻ…”, tác giả lần lượt gọi tên những số phận bất hạnh trong xã hội: người lính bỏ mình nơi chiến trận, kẻ lỡ làng cô độc, người phụ nữ chịu nhiều cay đắng, kẻ hành khất chết bên đường. Mỗi số phận là một nỗi đau, một cảnh đời éo le, cho thấy hiện thực xã hội đầy bất công và chiến tranh tàn khốc đã đẩy con người vào bước đường cùng. Đặc biệt, hình ảnh “phận đã đành đạn lạc tên rơi”, “sống nhờ hàng xứ, chết vùi đường quan” gợi sự xót xa về cái chết không nơi nương tựa. Giọng điệu trang trọng, bi thiết hòa cùng ngôn ngữ giàu sức gợi đã tạo nên âm hưởng thương cảm sâu lắng. Qua đó, Nguyễn Du bày tỏ tấm lòng nhân ái bao dung, cảm thương cho mọi kiếp người, dù khi sống hay khi đã khuất.

Trong đoạn thơ trích từ Trò chuyện với nàng Vọng Phu của Vương Trọng, hình tượng “nàng Vọng Phu” hiện lên đầy ám ảnh và xúc động. Nàng là biểu tượng của người vợ thủy chung, son sắt, ôm trọn lời hẹn ước mà chờ đợi trong cô đơn giữa “mưa, gió”, giữa bao biến động của thời gian và lịch sử. Hình ảnh “hóa đá” không chỉ gợi truyền thuyết quen thuộc mà còn mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc: hóa đá niềm tin, hóa đá nỗi cô đơn và cả những tháng năm đằng đẵng đợi chờ. Qua lời đối thoại đầy xót xa, tác giả khắc họa nỗi đau thầm lặng của người phụ nữ có chồng ra trận, để rồi “người ấy chẳng bao giờ về nữa”. Sự chờ đợi ấy vượt khỏi giới hạn cá nhân, trở thành nỗi đau chung của bao người vợ trong chiến tranh. Hình tượng nàng Vọng Phu vì thế vừa bi thương, vừa cao đẹp, thể hiện đức hy sinh và lòng chung thủy bền bỉ của người phụ nữ Việt Nam.

Trong bài thơ Chân quê của Nguyễn Bính, nhân vật “em” hiện lên là cô gái quê hồn nhiên, mộc mạc nhưng đang có sự thay đổi khi “đi tỉnh về”. Trước kia, “em” gắn với hình ảnh yếm lụa sồi, áo tứ thân, khăn mỏ quạ – những trang phục đậm nét truyền thống làng quê. Thế nhưng, sau chuyến đi tỉnh, “em” xuất hiện với “khăn nhung, quần lĩnh”, “áo cài khuy bấm”, mang dáng vẻ thị thành. Sự thay đổi ấy khiến nhân vật trữ tình vừa ngỡ ngàng, vừa tiếc nuối, bởi anh yêu vẻ đẹp chân chất, tự nhiên của cô gái quê. Qua hình tượng “em”, nhà thơ không chỉ khắc họa nét duyên dáng của người con gái nông thôn mà còn gửi gắm nỗi băn khoăn trước sự mai một của những giá trị truyền thống. Nhân vật “em” vì thế trở thành biểu tượng cho vẻ đẹp chân quê đáng trân trọng, nhắc nhở mỗi người biết gìn giữ bản sắc văn hóa của mình trước những ảnh hưởng của lối sống thị thành.