Đoạn trích trên thuộc Văn tế thập loại chúng sinh của Nguyễn Du, thể hiện sâu sắc giá trị nhân đạo và tấm lòng thương xót bao la của tác giả đối với những phận người bất hạnh trong xã hội cũ. Bằng điệp cấu trúc “Cũng có kẻ…”, nhà thơ lần lượt khắc họa nhiều hạng người: kẻ bị bắt lính chết nơi chiến trận, người phụ nữ lỡ làng “buôn nguyệt bán hoa”, kẻ hành khất không nơi nương tựa. Họ đều có điểm chung là số phận đau khổ, sống lay lắt, chết thảm thương. Những hình ảnh như “mạng người như rác”, “ngọn lửa ma trơi”, “hớp cháo lá đa” gợi nỗi ám ảnh về cái chết cô độc, bi thương. Đặc biệt, câu thơ “Đau đớn thay phận đàn bà” cất lên như một tiếng kêu xé lòng, thể hiện sự cảm thông sâu sắc với người phụ nữ. Về nghệ thuật, đoạn thơ sử dụng thể song thất lục bát giàu nhạc điệu, ngôn ngữ trang trọng mà thấm đẫm cảm xúc, kết hợp liệt kê và hình ảnh giàu sức gợi. Qua đó, tác giả không chỉ bày tỏ niềm thương cảm mà còn gián tiếp tố cáo xã hội phong kiến bất công đã đẩy con người vào cảnh lầm than.

Hình tượng “nàng Vọng Phu” trong bài thơ gợi lên vẻ đẹp bi tráng của người vợ thủy chung son sắt. Nàng hiện lên trong tư thế “đứng trong mưa, trong gió”, cô đơn giữa đất trời, tượng trưng cho sự chờ đợi mòn mỏi qua năm tháng. Dù “người ấy chẳng bao giờ về nữa”, nàng vẫn hóa đá để giữ trọn niềm tin và lời hẹn ước. Sự hóa đá ấy không chỉ là nỗi đau riêng mà còn là biểu tượng cho đức hi sinh, lòng chung thủy của biết bao người phụ nữ trong chiến tranh. Đặc biệt, câu thơ “Ta hoá đá đợi triệu lần nỗi đợi / Để những người vợ muôn đời thoát khỏi cảnh chờ mong” đã nâng hình tượng lên tầm khái quát: nàng chấp nhận nỗi đau vĩnh cửu để đổi lấy hạnh phúc cho người đời. Vì thế, “nàng Vọng Phu” không chỉ là một truyền thuyết mà còn là biểu tượng cảm động về tình yêu, đức hi sinh và khát vọng sum vầy của con người.

Trong bài thơ Chân quê của Nguyễn Bính, nhân vật “em” hiện lên là hình ảnh cô gái thôn quê mộc mạc nhưng đang có sự đổi thay. Trước hết, “em” xuất hiện với vẻ ngoài khác lạ sau chuyến “đi tỉnh về”: “Khăn nhung, quần lĩnh rộn ràng / Áo cài khuy bấm…”. Những trang phục ấy gợi sự thị thành, tân thời, trái ngược với nét giản dị vốn có nơi làng quê. Sự thay đổi ấy khiến “anh” ngỡ ngàng, tiếc nuối, bởi trong kí ức anh, “em” gắn với “yếm lụa sồi”, “áo tứ thân”, “khăn mỏ quạ” – những trang phục truyền thống đậm hồn quê. Tuy vậy, “em” không phải nhân vật bị phê phán gay gắt mà là biểu tượng cho lớp người trẻ trước làn gió đô thị hóa, dễ bị cuốn theo cái mới. Qua lời van nài tha thiết: “Van em! Em hãy giữ nguyên quê mùa”, ta cảm nhận được mong muốn gìn giữ vẻ đẹp chân chất, tự nhiên. Nhân vật “em” vì thế trở thành điểm tựa để nhà thơ bộc lộ tình yêu quê hương và trân trọng những giá trị truyền thống đang dần phai nhạt.