Đoạn trích từ "Văn tế thập loại chúng sinh" của Nguyễn Du là một bức tranh hiện thực sâu sắc và đầy xót thương về số phận bi đát của những con người bất hạnh trong xã hội cũ. Về nội dung, tác giả đã khắc họa chân thực và cảm động hình ảnh những người lính phải bỏ nhà cửa, chịu đựng gian khổ chiến trường, mạng người như rác; những người phụ nữ lỡ làng, "buôn nguyệt bán hoa", sống kiếp phiền não; và những kẻ hành khất, chết không nơi chôn cất. Tất cả đều là nạn nhân của xã hội phong kiến bất công, chịu đựng đau đớn cả về thể xác lẫn tinh thần. Nét đặc sắc nghệ thuật nổi bật là việc sử dụng thể văn song thất lục bát một cách linh hoạt, giàu nhạc điệu, kết hợp với ngôn ngữ bình dân, mộc mạc nhưng thấm đẫm cảm xúc "thương thay". Các hình ảnh ẩn dụ, so sánh như "mạng người như rác", "lập lòe ngọn lửa ma trơi" càng làm tăng giá trị tố cáo và sự đồng cảm sâu sắc của tác giả. Qua đó, Nguyễn Du thể hiện tấm lòng nhân đạo bao la, sự thấu hiểu và xót xa vô hạn trước những kiếp người lầm than.

Nàng Vọng Phu không chỉ đơn thuần là người vợ đứng chờ chồng hóa đá theo quan niệm dân gian, mà trong bài thơ này, nàng đã "hóa đá" cả niềm tin, nỗi cô đơn và thời gian chờ đợi vô tận. Hành động hóa đá của nàng mang ý nghĩa thiêng liêng: đó là sự khẳng định một tình yêu bất diệt, vượt qua mọi giới hạn của không gian và thời gian. Nàng đứng vững trong mưa gió, cô đơn giữa trời mây, minh chứng cho một tấm lòng kiên trinh trước sự khắc nghiệt của chiến tranh và sự trôi chảy của lịch sử. Đặc biệt, sự chờ đợi của nàng mang một sứ mệnh cao cả: "Để những người vợ muôn đời thoát khỏi cảnh chờ mong". Nỗi đau riêng của nàng được nâng lên thành sự đồng cảm sâu sắc với nỗi khổ chung của bao người vợ lính, thể hiện tấm lòng nhân hậu và sự hy sinh cao cả vì hạnh phúc của thế hệ sau. Hình ảnh nàng Vọng Phu qua ngòi bút của Vương Trọng trở nên sống động, gần gũi và giàu sức gợi cảm, khơi dậy niềm xúc động và sự trân trọng sâu sắc nơi người đọc.

Nhân vật "em" trong bài thơ "Chân quê" của Nguyễn Bính là một cô gái thôn quê mang vẻ đẹp bình dị, thuần khiết nhưng lại đang đứng trước sự tác động của thị thành. Qua cái nhìn đầy yêu thương và lo âu của nhân vật trữ tình "anh", người đọc thấy được sự thay đổi của "em" khi đi tỉnh về: khoác trên mình những trang phục hiện đại như "khăn nhung", "quần lĩnh", "áo cài khuy bấm" thay vì những bộ cánh truyền thống vốn có. Sự thay đổi này thể hiện khao khát làm mới bản thân, chạy theo xu hướng mới của một cô gái trẻ. Tuy nhiên, hành động này vô tình khiến "anh" cảm thấy tổn thương và nhớ thương hình ảnh "em" xưa kia với chiếc "yếm lụa sồi", "áo tứ thân", "khăn mỏ quạ". Dù vậy, "em" vẫn giữ được bản chất mộc mạc, sự "chân quê" qua mong ước của "anh" là giữ nguyên nét giản dị ấy để giữ lửa tình yêu và truyền thống văn hóa. Tóm lại, nhân vật "em" đại diện cho sự giằng co giữa nét đẹp truyền thống và những ảnh hưởng mới của xã hội, qua đó nêu bật giá trị của bản sắc văn hóa dân tộc.