Đoạn trích trong Văn tế thập loại chúng sinh của Nguyễn Du thể hiện sâu sắc giá trị nhân đạo lớn lao cùng nghệ thuật biểu đạt giàu sức lay động. Về nội dung, tác giả khắc họa số phận bi thương của nhiều hạng người trong xã hội phong kiến: kẻ chết trận nơi sa trường, người phụ nữ lỡ làng, kẻ hành khất đói nghèo… Họ đều có điểm chung là cuộc đời chìm trong đau khổ, bất hạnh, “sống nhờ hàng xứ, chết vùi đường quan”. Qua đó, Nguyễn Du bày tỏ niềm xót thương vô hạn đối với những kiếp người nhỏ bé, đồng thời lên án xã hội tàn khốc đã đẩy con người vào cảnh lầm than. Về nghệ thuật, đoạn thơ sử dụng điệp cấu trúc “cũng có kẻ” tạo nhịp điệu dồn dập, như một bản tổng kết những nỗi đau trần thế. Hình ảnh giàu sức gợi, ngôn ngữ trang trọng mà thấm đẫm cảm xúc, kết hợp câu hỏi tu từ đầy ám ảnh đã làm nổi bật tiếng khóc thương sâu sắc cho “thập loại chúng sinh”. Đoạn trích tiêu biểu cho tấm lòng nhân ái bao la và tài năng nghệ thuật bậc thầy của Nguyễn Du.

Hình tượng “nàng Vọng Phu” trong đoạn thơ hiện lên như biểu tượng thiêng liêng của lòng chung thủy và đức hi sinh của người phụ nữ Việt Nam. Nàng đứng “trong mưa, trong gió”, “cô đơn giữa mây trời”, gợi cảm giác lẻ loi, nhỏ bé trước không gian rộng lớn và thời gian đằng đẵng. Sự hóa đá không chỉ là nỗi đau của thân xác mà còn là sự hóa đá của niềm tin, của nỗi cô đơn và những tháng năm chờ đợi mòn mỏi. Người chồng “chẳng bao giờ về nữa”, chiến tranh liên miên khiến lời hẹn ước trở nên xa vời, để lại nàng trong nỗi khắc khoải khôn nguôi. Tuy vậy, sự chờ đợi ấy không vô nghĩa, bởi đó là minh chứng cho tình yêu son sắt và tấm lòng thủy chung bền bỉ. Qua hình tượng nàng Vọng Phu, tác giả không chỉ bày tỏ niềm xót thương cho số phận người vợ chờ chồng mà còn ngợi ca phẩm chất cao đẹp của người phụ nữ trong chiến tranh. Nàng trở thành biểu tượng bất tử của đức hi sinh, của niềm tin và khát vọng đoàn tụ, khiến người đọc vừa cảm phục vừa nghẹn ngào xúc động.

Nhân vật “em” trong bài thơ Chân quê của Nguyễn Bính hiện lên là hình ảnh cô gái thôn quê mộc mạc, chân thành nhưng có sự thay đổi khi “đi tỉnh về”. Trước hết, “em” xuất hiện với dáng vẻ từng rất giản dị, gắn với những trang phục truyền thống như áo tứ thân, yếm lụa sồi, khăn mỏ quạ, quần nái đen. Đó là vẻ đẹp đậm chất quê, tự nhiên và thuần hậu. Tuy nhiên, sau khi đi tỉnh, “em” đã thay đổi trong cách ăn mặc: “khăn nhung, quần lĩnh rộn ràng”, “áo cài khuy bấm” – những chi tiết cho thấy sự ảnh hưởng của lối sống thị thành. Sự đổi thay ấy khiến nhân vật trữ tình vừa ngạc nhiên, vừa xót xa, tiếc nuối. Dẫu vậy, “em” không phải người xấu hay thực dụng, mà chỉ là cô gái trẻ bị cuốn theo cái mới. Qua lời nhắn nhủ tha thiết “Van em! Em hãy giữ nguyên quê mùa”, ta thấy “em” vẫn là biểu tượng của vẻ đẹp chân quê mà tác giả trân trọng. Nhân vật “em” vì thế không chỉ đại diện cho một người con gái cụ thể mà còn gợi lên nỗi băn khoăn trước sự mai một của những giá trị truyền thống trong đời sống.