PHẦN II. LÀM VĂN

Bài 2 – Câu 1 (2 điểm)

Đoạn văn khoảng 200 chữ

Trong bài thơ Anh chỉ sợ rồi trời sẽ mưa, hình tượng mưa mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Mưa trước hết là hình ảnh của sự đổi thay, của những biến động không báo trước trong đời sống và tình yêu. Mưa “xoá nhoà lời hứa”, “cướp đi ánh sáng”, khiến con người rơi vào trạng thái lo âu, bất an trước nguy cơ mất mát. Không chỉ vậy, mưa còn là biểu tượng của thời gian khắc nghiệt, có thể làm phai nhạt kỷ niệm, làm đổi thay con người và những gì từng rất thân thương. Điệp ngữ “anh chỉ sợ rồi trời sẽ mưa” lặp lại nhiều lần càng nhấn mạnh nỗi sợ âm thầm nhưng dai dẳng của nhân vật trữ tình: sợ hạnh phúc mong manh không đủ sức chống chọi với phong ba cuộc đời. Qua hình tượng mưa, Lưu Quang Vũ đã thể hiện một tâm hồn nhạy cảm, giàu yêu thương, luôn khao khát gìn giữ những giá trị đẹp đẽ trước dòng chảy vô tình của cuộc sống.

Bài 2 – Câu 2 (4 điểm)

Bài văn khoảng 600 chữ

Cuộc sống hiện đại với nhịp sống nhanh và vô vàn lựa chọn dễ khiến con người rơi vào trạng thái sống vô thức, tồn tại mà không thật sự ý thức về giá trị bản thân và ý nghĩa cuộc đời. Bởi vậy, lời nói của Howard Thurman: “Hãy tự hỏi xem điều gì sẽ khiến bạn tỉnh thức, và thực hiện điều đó. Bởi cái thế giới cần là những con người đã thức tỉnh” mang đến một thông điệp sâu sắc và giàu tính nhân văn.

“Tỉnh thức” là trạng thái con người nhận ra chính mình, hiểu rõ mình là ai, mình sống để làm gì và điều gì thực sự có ý nghĩa. Đó là khi con người không sống theo quán tính, không chạy theo những giá trị hào nhoáng bên ngoài, mà biết lắng nghe tiếng nói bên trong mình. Những điều làm con người tỉnh thức có thể rất khác nhau: một biến cố đau buồn, một thất bại cay đắng, một cuốn sách hay, một lời nói chân thành hay thậm chí là một khoảnh khắc lặng yên nhìn lại bản thân.

Trong thực tế, không ít người chỉ thật sự tỉnh thức khi đối diện với mất mát. Khi đánh mất một người thân yêu, ta mới nhận ra giá trị của yêu thương. Khi vấp ngã, ta mới hiểu thành công không đến từ may mắn mà từ nỗ lực bền bỉ. Tuy nhiên, tỉnh thức không nhất thiết phải trả giá bằng đau khổ. Con người hoàn toàn có thể tỉnh thức bằng sự suy ngẫm, học hỏi và trải nghiệm có ý thức.

Một xã hội tiến bộ không chỉ cần những con người tài giỏi mà còn cần những con người đã thức tỉnh – những người biết sống có trách nhiệm, biết yêu thương, biết cống hiến và không thờ ơ trước nỗi đau của người khác. Khi mỗi cá nhân tỉnh thức, họ sẽ không sống ích kỉ, vô cảm, mà chủ động lan toả những giá trị tích cực cho cộng đồng.

Tóm lại, tỉnh thức là hành trình quay về với bản chất tốt đẹp của con người. Khi biết điều gì khiến mình tỉnh thức và dũng cảm thực hiện điều đó, ta không chỉ sống một cuộc đời có ý nghĩa hơn mà còn góp phần làm cho thế giới này trở nên tốt đẹp hơn.

PHẦN I. ĐỌC HIỂU

Câu 1. Xác định thể thơ

Bài thơ được viết theo thể thơ tự do.

Câu 2. Cảm xúc của nhân vật trữ tình

Bài thơ thể hiện nỗi lo âu, bất an, sợ hãi trước sự đổi thay của thời gian và con người, đồng thời chan chứa nỗi nhớ, niềm yêu thương sâu nặng dành cho quá khứ, cho tình yêu và những điều đẹp đẽ đã từng có.

Câu 3. Phân tích biện pháp tu từ

Trong đoạn thơ, tác giả sử dụng biện pháp nhân hoá qua hình ảnh “Mưa cướp đi ánh sáng của ngày”.

• “Mưa” được gán cho hành động “cướp đi” – hành động của con người – làm cho mưa không còn là hiện tượng tự nhiên mà trở thành thế lực tàn nhẫn, mang theo mất mát.
• Biện pháp này nhấn mạnh cảm giác u tối, bất ổn, lo âu khi hạnh phúc bị đe doạ.
• Qua đó, tác giả khắc họa sự mong manh của hạnh phúc con người, dễ bị cuộc đời, hoàn cảnh và biến động thời gian cuốn trôi như “mưa sa”.

Câu 4. Cách cư xử khi đối diện với tương lai chưa biết

Khi đối diện với một tương lai đầy bất định, con người cần:

• Bình tĩnh, tỉnh táo và vững tin, không hoang mang, sợ hãi trước những điều chưa xảy ra.
• Trân trọng hiện tại, giữ gìn những giá trị tốt đẹp đang có.
• Chủ động thích nghi và chuẩn bị, sống có trách nhiệm với bản thân và người khác để có thể đứng vững trước mọi đổi thay.

PHẦN II. LÀM VĂN

Câu 1

Nhân vật ông giáo Thứ trong đoạn trích Sống mòn hiện lên với diễn biến tâm lý đầy đau đớn và day dứt. Ban đầu, Thứ hoảng hốt khi nhận ra cuộc đời mình đang trôi qua trong sự tù túng, nghèo khổ, không lối thoát. Đến bữa cơm, tâm trạng ấy chuyển thành xót xa, áy náy khi y thấy mình được ăn trong khi bà, mẹ, vợ và các em đều nhịn đói. Sự giằng xé nội tâm khiến Thứ vừa muốn nhường phần ăn cho người khác, vừa bất lực vì không thể thay đổi được hoàn cảnh. Khi cầm bát cơm, y nghẹn ngào đến rơi nước mắt, bởi miếng cơm ấy thấm đẫm tình thương và mặc cảm tội lỗi. Qua diễn biến tâm lý đó, ông giáo Thứ hiện lên là một con người giàu lòng nhân ái, có lương tâm, sống vì người khác, nhưng lại bị cuộc đời khắc nghiệt dồn ép đến kiệt quệ tinh thần. Nhân vật là minh chứng cảm động cho bi kịch “sống mòn” của con người trong xã hội cũ.

Câu 2:

Trong xã hội hiện đại, khi mạng xã hội và công nghệ phát triển mạnh mẽ, con người ngày càng dễ bị cuốn vào những chuẩn mực vẻ đẹp do trí tuệ nhân tạo và các hiệu ứng chỉnh sửa tạo ra. Giữa bối cảnh ấy, chiến dịch “Turn your back” của Dove năm 2023 mang đến một thông điệp tích cực và đầy nhân văn: vẻ đẹp là không có chuẩn mực, và con người không cần phải trở thành ai khác để được công nhận.

Chiến dịch của Dove kêu gọi mọi người “quay lưng lại” với các hiệu ứng chỉnh sửa khuôn mặt AI trên TikTok – những công cụ tưởng chừng vô hại nhưng đang âm thầm tạo ra áp lực ngoại hình nặng nề, đặc biệt với phụ nữ và người trẻ. Khi khuôn mặt bị bóp méo để trở nên “hoàn hảo”, con người dần đánh mất sự tự tin vào chính vẻ đẹp tự nhiên của mình. Dove đã lựa chọn một hướng đi ngược dòng: tôn vinh những đường nét thật, những khuyết điểm thật, bởi đó mới chính là dấu ấn riêng của mỗi con người.

Thông điệp “vẻ đẹp không có chuẩn mực” mang ý nghĩa sâu sắc. Nó khẳng định rằng không tồn tại một khuôn mẫu chung cho cái đẹp; mỗi người đều có quyền được là chính mình mà không cần so sánh hay chỉnh sửa để vừa với ánh nhìn của người khác. Những nếp nhăn, làn da không hoàn hảo hay gương mặt không giống các “hot trend” không phải là thiếu sót, mà là minh chứng cho sự sống động và chân thật của con người.

Đối với giới trẻ hôm nay, thông điệp ấy càng đáng suy ngẫm. Không ít người đánh đổi sự tự tin và giá trị bản thân chỉ để chạy theo những hình ảnh lung linh trên mạng xã hội. Việc lệ thuộc vào công nghệ chỉnh sửa không chỉ làm méo mó nhận thức về cái đẹp mà còn khiến con người xa rời chính mình. Dove, bằng chiến dịch của mình, đã góp phần thức tỉnh nhận thức xã hội, giúp con người học cách yêu thương và trân trọng bản thân nhiều hơn.

Tóm lại, “Turn your back” không đơn thuần là một chiến dịch quảng cáo mà là một lời nhắn nhủ đầy nhân văn: hãy dũng cảm quay lưng với những chuẩn mực áp đặt, để quay về với giá trị thật của chính mình. Bởi suy cho cùng, vẻ đẹp chân thật nhất chính là vẻ đẹp không cần chỉnh sửa.

Câu 1. Văn bản được kể theo ngôi thứ ba. Người kể chuyện giấu mình, gọi nhân vật chính là “y”, “Thứ”, nhưng lại thâm nhập sâu vào thế giới nội tâm của nhân vật.

Câu 2. Điểm nhìn trần thuật và tác dụng

- Điểm nhìn trần thuật: đặt chủ yếu vào nhân vật Thứ (ông giáo Thứ).

- Tác dụng:
+ Giúp người đọc theo dõi trực tiếp dòng suy nghĩ, cảm xúc, những day dứt, mâu thuẫn nội tâm của Thứ.

+ Làm nổi bật bi kịch tinh thần của một con người sống có lương tâm, giàu tình thương nhưng bị hoàn cảnh nghèo đói bủa vây.

+ Tăng sức ám ảnh, tính nhân đạo và chiều sâu hiện thực cho tác phẩm.

Câu 3. Nước mắt của Thứ ứa ra vì:

- Y xót xa, day dứt và tự trách khi nhận ra mình được ăn no trong khi bà, mẹ, vợ và các em đều đang nhịn đói.

- Y thấu hiểu sâu sắc sự bất công và phi lí của đời sống nghèo khổ, nơi những người đáng được ăn lại không được ăn.

- Miếng cơm không chỉ là cơm mà là miếng cơm thấm nước mắt, nghẹn bởi tình thương, bởi mặc cảm và bởi nỗi đau tinh thần.

Câu 4: Thông qua nhân vật ông giáo Thứ, Nam Cao đã:

- Phản ánh bi kịch tinh thần của tầng lớp trí thức nghèo trong xã hội cũ: sống mòn mỏi, bế tắc, không lối thoát.

- Tố cáo xã hội bất công, nơi con người bị đói nghèo làm cho kiệt quệ cả thể xác lẫn tinh thần.

- Thể hiện giá trị nhân đạo sâu sắc: trân trọng những con người giàu lòng yêu thương, có ý thức đạo đức dù bị cuộc đời vùi dập.

Trong thời đại ngày nay, khi thế giới đang trải qua quá trình toàn cầu hóa mạnh mẽ và sự phát triển công nghệ không ngừng, chúng ta đôi khi quên mất rằng những giá trị văn hóa truyền thống chính là nền tảng vững chắc giúp chúng ta kết nối với cội nguồn, định hình bản sắc và gìn giữ những giá trị tinh thần quý báu. Việc gìn giữ và bảo vệ những giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại hôm nay không chỉ là nhiệm vụ của riêng cá nhân mà là trách nhiệm chung của cả xã hội.

Văn hóa truyền thống không chỉ là những phong tục, tập quán, mà còn là những nét đẹp trong đời sống, những điều tạo nên sự khác biệt và đặc trưng của mỗi dân tộc. Đó là những câu ca dao, những làn điệu dân ca mượt mà, là những lễ hội truyền thống chứa đựng giá trị lịch sử và nhân văn sâu sắc. Những giá trị ấy không chỉ là sự kết tinh của trí tuệ và tình cảm của cha ông qua hàng ngàn năm lịch sử mà còn là những yếu tố quan trọng định hình nên lối sống, phẩm hạnh và thái độ sống của mỗi con người trong xã hội. Văn hóa truyền thống giúp con người hiểu và tôn trọng cội nguồn của mình, tạo ra sự kết nối bền vững giữa các thế hệ, giữa quá khứ và hiện tại.

Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi mà tốc độ phát triển nhanh chóng, sự thay đổi chóng mặt trong đời sống xã hội và công nghệ đã khiến nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước nguy cơ bị mai một. Những giá trị như sự giản dị, khiêm nhường, lòng biết ơn, hay tình yêu quê hương, đất nước dường như đang dần bị lãng quên. Người trẻ ngày nay, trong sự bận rộn và cuốn hút của công nghệ, đôi khi không còn quan tâm đến những lễ nghi truyền thống, những câu chuyện lịch sử dân tộc, hay những phong tục tốt đẹp của dân tộc mình. Họ dễ dàng bị cuốn hút vào những xu hướng văn hóa ngoại lai, mà không nhận thức được rằng chính những giá trị văn hóa này mới là cội nguồn, là sức mạnh nuôi dưỡng và bảo vệ bản sắc dân tộc.

Việc gìn giữ và bảo vệ văn hóa truyền thống không chỉ là nhiệm vụ của một cá nhân mà còn là của toàn xã hội. Trách nhiệm này cần được chia sẻ đồng đều giữa các thế hệ. Với thế hệ đi trước, họ là những người gìn giữ và truyền lại những giá trị ấy cho thế hệ sau. Các bậc phụ huynh cần dạy cho con cái những bài học từ lịch sử, từ văn hóa dân tộc để thế hệ trẻ hiểu được giá trị của những phong tục, tập quán, và tôn trọng cội nguồn của mình. Ở các trường học, việc đưa văn hóa truyền thống vào chương trình giảng dạy là rất cần thiết. Không chỉ học về lịch sử, mà còn cần học về các giá trị tinh thần như lòng yêu nước, tôn trọng gia đình, cộng đồng, và những giá trị đạo đức truyền thống. Đặc biệt, trong việc bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, không có sự mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại. Thực tế, việc kết hợp giữa cái mới và cái cũ, giữa truyền thống và hiện đại là một hướng đi phù hợp, giúp chúng ta vừa gìn giữ được bản sắc, vừa hòa nhập được với dòng chảy phát triển của xã hội. Chúng ta có thể sáng tạo, làm mới những giá trị văn hóa truyền thống mà vẫn giữ được cốt lõi của nó. Ví dụ, những lễ hội truyền thống có thể được tổ chức trong không gian hiện đại, các sản phẩm thủ công truyền thống có thể được cách tân để phù hợp với nhu cầu thị trường mà vẫn giữ nguyên được những yếu tố đặc trưng, tinh túy của văn hóa dân tộc.

Việc bảo vệ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống là cách để mỗi người dân giữ vững bản sắc, sự tự hào dân tộc, đồng thời cũng giúp chúng ta duy trì những giá trị nhân văn quý giá đã được đúc kết qua bao thế hệ. Đó không phải là sự khép kín, mà là sự kết nối, giao thoa giữa quá khứ và hiện tại, giữa bản sắc dân tộc và thế giới. Khi mỗi người tự hào về nguồn cội của mình, khi mỗi thế hệ biết trân trọng và gìn giữ những giá trị của dân tộc, văn hóa truyền thống sẽ luôn sống mãi trong lòng dân tộc, không bao giờ bị lãng quên. Như vậy, việc gìn giữ và bảo vệ văn hóa truyền thống không chỉ là bảo vệ quá khứ mà còn là tạo dựng một tương lai bền vững, nơi con cháu sẽ tiếp nối những giá trị tốt đẹp của ông cha. Văn hóa truyền thống là linh hồn của mỗi dân tộc, là sự kết nối mạnh mẽ giữa các thế hệ và là cội nguồn vững chắc để chúng ta phát triển trong thế giới hiện đại.

Truyện ngắn "Ai biểu xấu" của Nguyễn Ngọc Tư là một tác phẩm sâu sắc, vừa mang tính chất xã hội, vừa chứa đựng những suy tư cá nhân về vấn đề ngoại hình và sự đánh giá con người. Truyện phản ánh sự bất công trong việc đánh giá con người qua vẻ bề ngoài, đặc biệt là trong các cuộc thi tài năng, nơi ngoại hình thường xuyên được coi là yếu tố quyết định. Từ đó, tác phẩm phê phán sự thiếu tế nhị, thiếu cảm thông của những người đưa ra nhận xét về ngoại hình, làm tổn thương đến những người thiệt thòi về vẻ ngoài. Thí sinh trong câu chuyện là hình mẫu của những người bị xã hội coi thường, và qua đó, tác giả thể hiện sự đau đớn, bất lực của họ. Nguyễn Ngọc Tư sử dụng lối viết tự sự kết hợp với nghị luận để bộc lộ suy nghĩ cá nhân, đồng thời sử dụng những chi tiết, hình ảnh sống động để khắc họa tâm lý nhân vật. Các câu văn ngắn gọn, nhưng đầy chất thơ, mang lại sự lắng đọng cho người đọc. Tác phẩm không chỉ làm nổi bật sự bất công trong xã hội mà còn tạo ra một không gian để người đọc tự suy ngẫm về giá trị con người, không chỉ qua vẻ bề ngoài mà còn qua những phẩm chất bên trong.

Tác phẩm "Ai biểu xấu" truyền tải những thông điệp sâu sắc về sự bất công trong việc đánh giá con người qua vẻ bề ngoài. Qua câu chuyện của thí sinh bị chê bai về ngoại hình trước đám đông, tác phẩm phản ánh sự tàn nhẫn của xã hội khi đặt tiêu chuẩn sắc đẹp lên hàng đầu và coi thường những giá trị bên trong của con người. Tác giả cũng nhấn mạnh rằng cảm xúc và lời nói có sức mạnh tác động rất lớn đến người khác, và không phải lúc nào sự thật cũng cần phải được phơi bày một cách thẳng thắn, thiếu tế nhị. Thông qua đó, tác phẩm khuyến khích mỗi người cần phải biết tôn trọng và yêu thương chính mình, đồng thời cũng cần phải cẩn trọng trong việc nhận xét, góp ý người khác, nhất là khi đối mặt với những tình huống nhạy cảm.

Đoạn văn "Cảm giác và nói ra cảm giác là hai chuyện khác nhau" khiến em suy nghĩ sâu sắc về sự khác biệt giữa cảm xúc cá nhân và cách thể hiện nó ra ngoài. Cảm giác là những suy nghĩ, nỗi niềm riêng của mỗi người, chỉ có thể thấu hiểu khi ta trải qua, còn khi nói ra cảm xúc, nó không còn là riêng nữa mà sẽ tác động đến người khác. Đặc biệt, khi những cảm xúc đó được thể hiện một cách công khai, đặc biệt là trong những tình huống nhạy cảm, nó có thể gây tổn thương cho người nghe. Những lời nhận xét thẳng thừng, thiếu tế nhị, giống như những gì giám khảo đã làm trong câu chuyện, không chỉ làm tổn thương người bị chỉ trích mà còn khiến họ cảm thấy bất an, xấu hổ. Không phải ai cũng nhận ra rằng lời nói có thể dễ dàng trở thành vũ khí tàn nhẫn, khiến người khác đau đớn, nên cần phải biết kiểm soát cảm xúc và cách thức truyền đạt sao cho phù hợp.

Trong cuộc thi, các thí sinh đã gặp phải tình huống khó xử khi bị giám khảo nhận xét về ngoại hình một cách công khai trước đám đông. Lời nhận xét "ngoại hình hạn chế" khiến họ cảm thấy bị xúc phạm và tổn thương, đặc biệt là khi nó được nói ra một cách thẳng thừng, thiếu tế nhị. Dù bị chê bai, các thí sinh vẫn phải gượng cười, cảm ơn và rời sân khấu, mặc dù trong lòng họ cảm thấy vô cùng xót xa và bất lực. Họ không thể phản ứng mạnh mẽ vì đang ở trong một tình huống công khai và không muốn làm mất lòng người khác. Cảm xúc của họ là sự bối rối, tự ti, và sự thất vọng sâu sắc khi nhận thức được rằng ngoại hình của mình không đáp ứng được tiêu chuẩn mà xã hội đặt ra.

Nhan đề "Ai biểu xấu" gợi cho em suy nghĩ về sự bất công trong việc đánh giá con người chỉ qua vẻ bề ngoài. Nó như một lời trách móc, phản ánh việc xã hội thường xuyên đặt tiêu chuẩn về cái đẹp và đánh giá người khác dựa trên hình thức. Truyện nhắc nhở rằng vẻ đẹp bên ngoài không phải là yếu tố quyết định giá trị của một con người, và việc nhận xét, đánh giá quá mức về ngoại hình có thể gây tổn thương cho người khác.