Câu 1. Trong đoạn trích bài thơ Đất nước của Bằng Việt, hình tượng đất nước hiện lên vừa cụ thể, gần gũi vừa mang ý nghĩa sâu sắc, giàu tính khái quát. Đất nước trước hết được cảm nhận qua những hình ảnh đời thường sau chiến tranh như con đường, nhịp cầu, mái nhà, bàn tay lao động cần cù. Đó là một đất nước đang hồi sinh từ đổ nát, vươn mình mạnh mẽ sau những mất mát đau thương. Không chỉ là không gian địa lí, đất nước còn được tạo nên bởi con người – những em bé đến trường, những cô gái chuẩn bị hạnh phúc riêng, những thế hệ đã đi qua bom đạn để giữ gìn sự sống hôm nay. Đặc biệt, đất nước mang chiều sâu lịch sử, được hun đúc từ ký ức chiến tranh, từ hi sinh, gian khổ và niềm tin bền bỉ của nhân dân. Qua đó, hình tượng đất nước không trừu tượng mà sống động, ấm áp, gắn liền với số phận con người, khơi dậy niềm tự hào, yêu thương và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với quê hương, dân tộc.

Câu 2. Ý kiến “Chúng ta không xúc động trước những bài giảng lịch sử. Chúng ta xúc động trước những người làm nên lịch sử” đã gợi ra một cách nhìn sâu sắc về cách con người cảm nhận và ghi nhớ lịch sử. Lịch sử không chỉ là những mốc thời gian, sự kiện hay con số khô khan, mà trước hết là câu chuyện về con người – những con người bằng xương bằng thịt đã sống, chiến đấu và hi sinh cho đất nước. Những bài giảng lịch sử, nếu chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức, có thể khiến người nghe tiếp nhận bằng lý trí nhiều hơn cảm xúc. Trái lại, khi lịch sử được soi chiếu qua số phận, hành động và lí tưởng của những con người cụ thể, nó trở nên sống động và lay động lòng người. Chính sự hi sinh của những người lính nơi chiến trường, sự chịu đựng thầm lặng của hậu phương, hay lòng dũng cảm của những con người bình dị đã làm nên giá trị thật sự của lịch sử. Con người là trung tâm, là linh hồn của mọi biến cố lịch sử. Xúc động trước những người làm nên lịch sử cũng là cách để con người hôm nay hiểu rõ hơn ý nghĩa của quá khứ. Khi cảm nhận được nỗi đau, niềm tin và khát vọng của các thế hệ đi trước, chúng ta không chỉ biết ơn mà còn ý thức rõ hơn về trách nhiệm của mình. Lịch sử khi ấy không còn xa vời mà trở thành bài học sống động về lòng yêu nước, tinh thần hi sinh và ý chí vươn lên. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là phủ nhận vai trò của việc học lịch sử. Ngược lại, lịch sử cần được giảng dạy bằng sự kết hợp giữa tri thức và cảm xúc, giữa sự kiện và con người. Chỉ khi hiểu và xúc động, con người mới thực sự ghi nhớ và trân trọng lịch sử. Vì vậy, ý kiến trên đã nhấn mạnh một chân lý quan trọng: lịch sử sống mãi trong lòng người không phải nhờ những con chữ khô cứng, mà nhờ những con người đã làm nên nó. Trân trọng họ chính là cách sâu sắc nhất để gìn giữ và tiếp nối lịch sử dân tộc.

Câu 1. Đoạn trích được viết theo thể thơ tự do. Dấu hiệu nhận biết là số chữ trong mỗi dòng thơ không đều, các dòng thơ dài ngắn khác nhau, cách ngắt nhịp linh hoạt, không bị ràng buộc bởi niêm luật chặt chẽ như thơ lục bát hay thất ngôn.

Câu 2. Đoạn thơ thể hiện cảm xúc tự hào, xúc động, tin tưởng và yêu thương sâu nặng của nhân vật trữ tình đối với đất nước. Đó là niềm xúc động trước sự hồi sinh của đất nước sau chiến tranh, sự trân trọng những hi sinh thầm lặng của con người và niềm tin vào tương lai hòa bình.

Câu 3. Đoạn thơ sử dụng biện pháp tu từ đối lập kết hợp với điệp cấu trúc “Mỗi… đều…”. Hình ảnh em bé tung tăng vào lớp Một và cô gái bắt đầu may áo cưới là biểu tượng cho cuộc sống hòa bình, yên vui; đối lập với “triệu tấn bom rơi”, “công sự bom vùi” – hình ảnh của chiến tranh khốc liệt. Biện pháp này làm nổi bật sự hi sinh to lớn của dân tộc, đồng thời khẳng định sức sống mạnh mẽ, ý chí vươn lên của con người Việt Nam từ trong đau thương mất mát.

Câu 4. “Vị ngọt” trong câu thơ cuối là vị ngọt của hòa bình, độc lập, tự do và hạnh phúc. Vị ngọt ấy có được từ những năm tháng đấu tranh gian khổ, từ máu xương, hi sinh của biết bao thế hệ đi trước, bắt đầu từ thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám. Đó là thành quả của lòng yêu nước và tinh thần bất khuất của dân tộc.

Câu 5. Đoạn trích gợi cho em suy nghĩ sâu sắc về ý nghĩa của lòng yêu nước. Lòng yêu nước không chỉ thể hiện trong những năm tháng chiến tranh bằng sự hi sinh, chiến đấu, mà còn được thể hiện trong thời bình qua lao động, xây dựng và gìn giữ đất nước. Yêu nước là biết trân trọng quá khứ, ghi nhớ công lao của các thế hệ đi trước và sống có trách nhiệm với hiện tại. Lòng yêu nước còn là động lực giúp con người vượt qua khó khăn, hướng tới tương lai tốt đẹp hơn. Vì vậy, mỗi người, đặc biệt là thế hệ trẻ hôm nay, cần nuôi dưỡng lòng yêu nước bằng những hành động thiết thực, bắt đầu từ học tập, rèn luyện và sống có ích cho xã hội.

Câu 1. Trong đoạn trích Hãy chăm sóc mẹ, tâm lý nhân vật Chi-hon diễn biến phức tạp, chuyển biến theo hành trình nhận thức và day dứt nội tâm khi mẹ bị lạc. Ban đầu, Chi-hon mang tâm trạng bực tức, trách móc các thành viên trong gia đình vì không ai ra ga đón bố mẹ, nhưng sự bực bội ấy nhanh chóng quay trở lại thành sự tự vấn chính mình khi cô nhận ra bản thân cũng vô tâm không kém. Từ trạng thái hoang mang, lo lắng, Chi-hon rơi vào ám ảnh và ân hận khi đứng ở ga tàu điện ngầm Seoul – nơi mẹ biến mất. Chính không gian ấy đã khơi dậy trong cô hàng loạt ký ức tưởng như bị lãng quên về mẹ. Những hồi ức nhỏ bé, đời thường, đặc biệt là kỷ niệm về chiếc váy, khiến nỗi ân hận ngày càng sâu sắc. Chi-hon nhận ra mình đã từng lạnh lùng, thờ ơ với cảm xúc của mẹ. Tâm lý nhân vật vì thế chuyển từ trách móc sang tự trách, từ vô thức sang thức tỉnh, thể hiện sự thức tỉnh muộn màng của một người con trước tình yêu và sự hi sinh thầm lặng của mẹ.

Câu 2. Trong cuộc đời mỗi con người, ký ức về những người thân yêu luôn giữ một vị trí vô cùng quan trọng, bởi đó không chỉ là những kỷ niệm đã qua mà còn là cội nguồn nuôi dưỡng tâm hồn và nhân cách của mỗi người. Ký ức về người thân giúp ta nhận ra giá trị của yêu thương, của sự hi sinh thầm lặng mà đôi khi trong hiện tại ta vô tình lãng quên. Khi còn bên nhau, những hành động chăm sóc, những lời dặn dò hay thậm chí những điều nhỏ bé, bình dị thường bị xem là hiển nhiên. Chỉ đến khi xa cách hoặc mất mát, ký ức mới trở thành chiếc cầu nối giúp con người nhìn lại, thấu hiểu và trân trọng hơn tình thân. Không chỉ vậy, ký ức về những người thân yêu còn là điểm tựa tinh thần vững chắc giúp con người vượt qua khó khăn trong cuộc sống. Trong những lúc mệt mỏi, lạc lõng, việc nhớ về sự yêu thương, chở che của gia đình giúp ta có thêm niềm tin và sức mạnh để bước tiếp. Đồng thời, ký ức cũng nhắc nhở mỗi người sống nhân ái hơn, biết yêu thương, quan tâm và sẻ chia nhiều hơn với những người xung quanh. Tuy nhiên, ký ức không chỉ để hoài niệm mà còn để thức tỉnh. Nó nhắc con người đừng để đến khi chỉ còn lại hồi ức mới bắt đầu hối tiếc. Vì vậy, trân trọng ký ức về những người thân yêu cũng chính là trân trọng hiện tại, biết yêu thương và gìn giữ những mối quan hệ gia đình khi còn có thể.

Câu 1. Văn bản được kể theo ngôi thứ ba, người kể chuyện giấu mình, gọi nhân vật là “cô” nhưng vẫn miêu tả được thế giới nội tâm của nhân vật. Câu 2. Đoạn trích được trần thuật theo điểm nhìn của nhân vật Chi-hon (người con gái thứ ba). Mọi sự việc, hồi ức và cảm xúc về người mẹ đều được nhìn nhận từ suy nghĩ và tâm trạng của Chi-hon. Câu 3. Đoạn văn sử dụng biện pháp điệp cấu trúc (điệp ngữ) “Lúc mẹ… cô đang…”. Biện pháp này có tác dụng nhấn mạnh sự trùng hợp đau xót giữa thời điểm người mẹ bị lạc và lúc Chi-hon đang mải mê với công việc, thành công cá nhân, qua đó làm nổi bật sự xa cách và nỗi ân hận, day dứt của người con. Câu 4. Qua lời kể của Chi-hon, người mẹ hiện lên là người giàu tình yêu thương, luôn hi sinh và nhường nhịn con cái, sống giản dị và cam chịu. Những phẩm chất ấy được thể hiện qua các câu văn như: “Nếu là con thì mẹ đã thử cái váy này”; “Không, mẹ thích kiểu này, chỉ có điều mẹ thì không mặc được”; “Mẹ nắm chặt tay cô, bước đi giữa biển người…”. Câu 5. Chi-hon hối tiếc vì đã từng vô tâm, thờ ơ với cảm xúc và mong muốn nhỏ bé của mẹ, đặc biệt là việc từ chối chiếc váy mà mẹ yêu thích. Trong cuộc sống, nhiều người mải mê với công việc, thành công cá nhân mà quên đi những người thân luôn âm thầm hi sinh cho mình. Những lời nói hay hành động tưởng như nhỏ nhặt cũng có thể làm tổn thương sâu sắc người khác. Vì vậy, mỗi người cần học cách quan tâm, lắng nghe và trân trọng gia đình khi còn có thể.

Câu 1:

Những giấc mơ có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong đời sống tinh thần của con người. Giấc mơ không chỉ là những khát vọng hướng tới tương lai mà còn là động lực giúp con người sống có mục đích và ý nghĩa hơn. Khi có giấc mơ, con người biết mình cần phấn đấu vì điều gì, từ đó có thêm nghị lực để vượt qua khó khăn, thử thách. Giấc mơ còn nuôi dưỡng tâm hồn, giúp con người giữ được niềm tin vào những điều tốt đẹp, không bị cuốn trôi bởi những lo toan vật chất tầm thường. Đặc biệt, trong xã hội hiện đại đầy biến động, những giấc mơ đẹp đẽ và nhân văn giúp con người tránh rơi vào trạng thái sống vô thức, mệt mỏi và trống rỗng. Tuy nhiên, giấc mơ chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm với hành động và sự nỗ lực không ngừng. Mơ ước viển vông, xa rời thực tế sẽ khiến con người thất vọng và chán nản. Vì vậy, mỗi người cần biết nuôi dưỡng những giấc mơ phù hợp, biến ước mơ thành động lực để sống tốt hơn và hoàn thiện bản thân.

Câu 2:

Bài thơ Tương tư của Nguyễn Bính là một trong những tác phẩm tiêu biểu cho phong cách thơ trữ tình dân gian, thể hiện sâu sắc vẻ đẹp tâm hồn của con người thôn quê Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám. Qua tiếng lòng của chàng trai đang yêu, Nguyễn Bính đã khắc họa một trạng thái tình cảm quen thuộc nhưng vô cùng tinh tế: nỗi tương tư.

Ngay từ những câu thơ mở đầu, tác giả đã tạo nên không gian làng quê gần gũi với hình ảnh thôn Đoài, thôn Đông. Khoảng cách địa lý vốn rất gần gũi ấy lại trở thành khoảng cách của lòng người khi chàng trai yêu đơn phương. Cách nói “một người chín nhớ mười mong một người” mang đậm sắc thái dân gian, diễn tả nỗi nhớ da diết, khôn nguôi của nhân vật trữ tình. Tương tư được ví như một thứ “bệnh”, vừa tự nhiên, vừa không thể chữa khỏi, cho thấy tình yêu đến một cách bất ngờ và mãnh liệt như gió mưa của đất trời.

Nỗi tương tư ấy kéo dài trong thời gian, khiến ngày tháng trôi qua chậm chạp, mòn mỏi. Hình ảnh “lá xanh nhuộm đã thành cây lá vàng” không chỉ miêu tả sự đổi thay của thiên nhiên mà còn phản ánh tâm trạng héo hon, chờ đợi đến mỏi mòn của người đang yêu. Lý do cách trở được đưa ra như một sự tự an ủi, nhưng thực chất lại càng làm nổi bật nỗi khắc khoải trong lòng chàng trai, bởi khoảng cách thực tế chẳng đáng là bao.

Đến khổ thơ tiếp theo, nỗi tương tư chuyển thành sự thao thức, trăn trở. Những câu hỏi tu từ liên tiếp thể hiện khát khao được thấu hiểu, được sẻ chia tình cảm. Hình ảnh “bến – đò”, “hoa khuê các – bướm giang hồ” mang tính ẩn dụ, thể hiện mong ước được gặp gỡ, được gắn bó đôi lứa theo quy luật tự nhiên của tình yêu.

Ở khổ thơ cuối, Nguyễn Bính đã khéo léo sử dụng hình ảnh trầu cau quen thuộc trong phong tục cưới hỏi của người Việt. Hình ảnh giàn giầu, hàng cau không chỉ gợi lên không gian thôn quê bình dị mà còn gửi gắm ước mơ về một tương lai gắn bó lâu dài. Tình yêu cá nhân hòa quyện với phong vị truyền thống, tạo nên nét đẹp rất riêng cho bài thơ.

Tương tư là bài thơ giàu giá trị nghệ thuật và nhân văn. Với ngôn ngữ mộc mạc, giàu chất dân gian cùng cảm xúc chân thành, Nguyễn Bính đã diễn tả thành công tâm trạng tương tư – một trạng thái phổ biến nhưng sâu sắc trong tình yêu. Qua đó, bài thơ không chỉ phản ánh vẻ đẹp tâm hồn của người dân quê mà còn khẳng định sức sống bền bỉ của tình yêu trong đời sống con người.

Câu 1: Phương thức biểu đạt chính của văn bản là nghị luận. Tác giả trình bày quan điểm, suy nghĩ và lập luận nhằm khẳng định vai trò, ý nghĩa của những giấc mơ và đời sống tinh thần đối với con người. Câu 2: Đoạn (5) sử dụng thao tác lập luận chứng minh, kết hợp với phân tích. Tác giả đưa ra dẫn chứng cụ thể là sự kiện Barack Obama trở thành Tổng thống Mỹ để làm rõ nhận định về sức mạnh của giấc mơ và niềm tin nhân văn. Thao tác này giúp lập luận trở nên cụ thể, sinh động và thuyết phục hơn. Câu 3: Tác giả cho rằng “chúng ta thực sự là những kẻ nghèo đói” vì con người hiện đại tuy có thể đầy đủ về vật chất nhưng lại thiếu thốn nghiêm trọng đời sống tinh thần. Chúng ta đã lãng quên những giấc mơ, lý tưởng và các giá trị nhân văn, khiến tâm hồn trở nên trống rỗng, u uất và hoảng loạn. Câu 4: Những cách khả thi để chữa chạy cho “những cơn đau ốm tâm hồn” là khơi dậy và nuôi dưỡng những giấc mơ đẹp, gieo vào tâm hồn con người các giá trị nhân văn thông qua giáo dục, gia đình và xã hội. Cần kể cho trẻ em những câu chuyện giàu ý nghĩa, giúp các em biết mơ ước, biết yêu thương, từ đó hình thành đời sống tinh thần lành mạnh và bền vững.

Câu 1:

Trong bài thơ Anh chỉ sợ rồi trời sẽ mưa, hình tượng mưa mang ý nghĩa biểu tượng giàu sức gợi, thể hiện những rung động tinh tế trong đời sống tình cảm của con người. Mưa trước hết gợi ra cảm giác buồn, lạnh và mong manh, giống như những lo âu thầm kín trong tình yêu. Đó là nỗi sợ mất mát, chia xa khi hạnh phúc chưa kịp trọn vẹn. Mưa còn là biểu tượng của những biến động bất ngờ trong cuộc đời, những điều không thể đoán trước khiến con người trở nên nhỏ bé, bất lực. Đối với nhân vật trữ tình, nỗi sợ “trời sẽ mưa” không chỉ là sợ thời tiết đổi thay mà sâu xa hơn là sợ sự đổi thay của lòng người, sợ tình yêu không còn như ban đầu. Đồng thời, mưa cũng gợi nên khát khao được che chở, được giữ gìn những điều đẹp đẽ, mong manh trong cuộc sống. Qua hình tượng mưa, Lưu Quang Vũ đã thể hiện một tâm hồn nhạy cảm, chân thành, luôn trân trọng những giá trị tình cảm và lo lắng trước sự mong manh của hạnh phúc con người.

Câu 2:

Howard Thurman từng nói: “Hãy tự hỏi xem điều gì sẽ khiến bạn tỉnh thức, và thực hiện điều đó. Bởi cái thế giới cần là những con người đã thức tỉnh.” Câu nói gợi lên một thông điệp sâu sắc về ý nghĩa của sự tỉnh thức trong cuộc sống con người hiện đại.

Tỉnh thức trước hết là trạng thái con người sống có ý thức, hiểu rõ bản thân mình là ai, mình đang sống vì điều gì và cần làm gì để cuộc đời có ý nghĩa. Một con người tỉnh thức không sống mơ hồ, buông trôi theo hoàn cảnh, mà biết lắng nghe tiếng nói bên trong, nhận ra giá trị và trách nhiệm của bản thân đối với gia đình, xã hội và cộng đồng.

Có nhiều điều có thể làm con người tỉnh thức. Đó có thể là những biến cố trong cuộc sống như thất bại, mất mát, đau khổ, khiến con người buộc phải nhìn lại chính mình. Đó cũng có thể là những khoảnh khắc rất đời thường: một lời nói tử tế, một hành động yêu thương, hay sự hy sinh thầm lặng của người khác. Chính những điều ấy giúp con người nhận ra điều gì là quan trọng, điều gì là phù phiếm để từ đó điều chỉnh cách sống của mình.

Sự tỉnh thức có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Khi tỉnh thức, con người sẽ sống trách nhiệm hơn, biết yêu thương và trân trọng những giá trị tốt đẹp xung quanh. Một xã hội với nhiều con người tỉnh thức sẽ là một xã hội nhân văn, nơi cái thiện được nuôi dưỡng và cái xấu bị đẩy lùi. Ngược lại, nếu con người sống trong vô thức, chạy theo danh lợi, thờ ơ với nỗi đau của người khác, xã hội sẽ dễ rơi vào sự vô cảm và hỗn loạn.

Đặc biệt với thế hệ trẻ hôm nay, tỉnh thức là biết làm chủ bản thân giữa vô vàn cám dỗ của công nghệ, mạng xã hội và lối sống thực dụng. Đó là dám sống đúng với ước mơ, giá trị của mình, không đánh mất bản thân vì những hào nhoáng nhất thời. Tuy nhiên, vẫn còn không ít người sống thụ động, ngại suy nghĩ, ngại thay đổi, để cuộc đời trôi qua trong sự mòn mỏi và tiếc nuối.

Tóm lại, lời nhắn nhủ của Howard Thurman mang ý nghĩa thức tỉnh sâu sắc đối với mỗi con người. Mỗi chúng ta cần tự hỏi điều gì khiến mình tỉnh thức và dũng cảm thực hiện điều đó, bởi chỉ khi con người tỉnh thức, cuộc sống mới thực sự có ý nghĩa và thế giới mới trở nên tốt đẹp hơn.

Câu 1: Bài thơ được viết theo thể thơ tự do. Câu 2: Bài thơ thể hiện nỗi lo âu, bất an, sợ hãi trước sự mong manh của tình yêu và hạnh phúc. Nhân vật trữ tình lo sợ những đổi thay của thời gian, của hoàn cảnh và lòng người sẽ làm phai nhạt những lời hứa, những kỷ niệm đẹp trong quá khứ. Câu 3: Trong đoạn thơ, tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa qua hình ảnh “mưa cướp đi ánh sáng của ngày”. Mưa được gán cho hành động của con người là “cướp đi”, qua đó nhấn mạnh sức tàn phá của mưa không chỉ đối với cảnh vật mà còn với đời sống tinh thần con người. Mưa làm cho không gian trở nên u tối, con người rơi vào trạng thái lo âu, mất ngủ, bế tắc. Đồng thời, hình ảnh “hạnh phúc con người mong manh mưa sa” còn cho thấy hạnh phúc rất dễ tan vỡ trước những biến động của cuộc đời. Biện pháp tu từ này góp phần làm nổi bật tâm trạng bất an, buồn bã của nhân vật trữ tình. Câu 4: Khi đối diện với một tương lai tràn ngập những điều chưa biết, con người cần giữ cho mình sự bình tĩnh, bản lĩnh và niềm tin. Cần chủ động chuẩn bị tâm thế sẵn sàng đối mặt với khó khăn, không bi quan, sợ hãi trước những thay đổi. Đồng thời, con người cũng cần trân trọng hiện tại, yêu thương những giá trị đang có và sống chân thành với chính mình để có thể vững vàng bước tiếp trên hành trình phía trước.

Câu 1:

Văn bản được kể theo ngôi thứ ba. Người kể chuyện giấu mình, gọi nhân vật bằng tên hoặc đại từ “y”, “Thứ”. Câu 2: Điểm nhìn trần thuật trong đoạn trích chủ yếu đặt từ nhân vật ông giáo Thứ. Các sự việc, cảm xúc và suy nghĩ được miêu tả thông qua cảm nhận của Thứ. Điểm nhìn này giúp làm nổi bật diễn biến tâm lý phức tạp của nhân vật, khiến người đọc hiểu rõ nỗi đau, sự day dứt và tự ý thức của Thứ, đồng thời thể hiện rõ tư tưởng nhân đạo của Nam Cao. Câu 3: Nước mắt của Thứ ứa ra khi ăn cơm vì trong lúc ăn, Thứ nghĩ ngợi về cuộc sống nghèo túng, bế tắc và sự sa sút của bản thân. Miếng cơm trở nên nghẹn ngào bởi nó gợi lên nỗi tủi thân, đau đớn khi lý tưởng sống và nhân cách của Thứ đang bị hiện thực khắc nghiệt làm cho hao mòn. Câu 4: Thông qua nhân vật ông giáo Thứ, nhà văn Nam Cao đã phản ánh bi kịch tinh thần của người trí thức nghèo trong xã hội cũ. Đó là những con người có lý tưởng, có nhân cách nhưng bị cuộc sống cơm áo gạo tiền vùi dập, dẫn đến sự mỏi mệt, chán chường và sống mòn. Qua đó, Nam Cao thể hiện sự cảm thông sâu sắc và thái độ phê phán xã hội thực dân phong kiến đã làm băng hoại đời sống tinh thần con người.

Câu 1:

Văn bản được kể theo ngôi thứ ba. Người kể chuyện giấu mình, gọi nhân vật bằng tên hoặc đại từ “y”, “Thứ”. Câu 2: Điểm nhìn trần thuật trong đoạn trích chủ yếu đặt từ nhân vật ông giáo Thứ. Các sự việc, cảm xúc và suy nghĩ được miêu tả thông qua cảm nhận của Thứ. Điểm nhìn này giúp làm nổi bật diễn biến tâm lý phức tạp của nhân vật, khiến người đọc hiểu rõ nỗi đau, sự day dứt và tự ý thức của Thứ, đồng thời thể hiện rõ tư tưởng nhân đạo của Nam Cao. Câu 3: Nước mắt của Thứ ứa ra khi ăn cơm vì trong lúc ăn, Thứ nghĩ ngợi về cuộc sống nghèo túng, bế tắc và sự sa sút của bản thân. Miếng cơm trở nên nghẹn ngào bởi nó gợi lên nỗi tủi thân, đau đớn khi lý tưởng sống và nhân cách của Thứ đang bị hiện thực khắc nghiệt làm cho hao mòn. Câu 4: Thông qua nhân vật ông giáo Thứ, nhà văn Nam Cao đã phản ánh bi kịch tinh thần của người trí thức nghèo trong xã hội cũ. Đó là những con người có lý tưởng, có nhân cách nhưng bị cuộc sống cơm áo gạo tiền vùi dập, dẫn đến sự mỏi mệt, chán chường và sống mòn. Qua đó, Nam Cao thể hiện sự cảm thông sâu sắc và thái độ phê phán xã hội thực dân phong kiến đã làm băng hoại đời sống tinh thần con người.