Hai đoạn trích trong “Nhật ký tuổi hai mươi” của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc và “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” đều được viết trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ ác liệt, ghi lại tâm hồn, suy nghĩ và cảm xúc chân thật của thế hệ trẻ Việt Nam. So sánh hai đoạn trích, ta thấy hiện lên những điểm gặp gỡ đẹp đẽ trong lí tưởng sống, đồng thời mỗi tác phẩm lại mang một sắc thái riêng của tâm hồn người lính.

Trước hết, cả hai đoạn trích đều thể hiện bước chuyển mình mang tính thời đại của tuổi trẻ trí thức, từ đời sống bình yên sang nhiệm vụ chiến đấu với một ý thức sâu sắc. Nguyễn Văn Thạc viết trong khoảnh khắc cá nhân đón nhận nhiệm vụ mới, anh "trút bỏ không thương tiếc" quá khứ sinh viên với màu áo trắng, màu xanh da trời để "trìu mến khoác lên mình màu xanh" của người lính. Đó là sự lựa chọn tự nguyện, dứt khoát. Tương tự, Đặng Thùy Trâm, trong vai trò một nữ bác sĩ nơi chiến trường, cũng thể hiện sự thấu hiểu về sứ mệnh khi cô tự hỏi: “Tại sao những người cách mạng lại có thể thương nhau đến mức ấy nhỉ?”. Câu hỏi ấy cho thấy sự trưởng thành trong nhận thức về một thứ tình cảm lớn lao, vượt lên trên cá nhân, được nung đúc trong lửa đạn chiến tranh. → Cả hai đều cho thấy sự giác ngộ lý tưởng một cách tự nhiên, sâu sắc, biến vận mệnh cá nhân thành một phần của vận mệnh dân tộc.

Bên cạnh đó, hai tác giả còn gặp nhau ở khả năng biến những biểu tượng cụ thể, giản dị thành những biểu tượng giàu sức khái quát về lý tưởng và tình cảm cách mạng. Nguyễn Văn Thạc nhìn "màu xanh" của bộ quân phục không còn là màu vải thông thường, mà trở thành "màu xanh của núi đồi và thảo nguyên, của ước mơ và hy vọng", thậm chí là "màu xanh bất diệt của sự sống". Anh nhìn "ngôi sao" trên mũ không chỉ là phù hiệu, mà còn chứa đựng "ánh lửa cầu vồng của trận công đồn". Còn Đặng Thùy Trâm thì khái quát hóa "tình thương" giữa những người đồng chí thành một thực thể hùng vĩ, vô hạn: "Một tình thương sâu thẳm và mênh mông như biển cả. Một tình thương trào dâng như những đợt sóng bạc đầu..." Những liên tưởng ấy cho thấy một tâm hồn lãng mạn, giàu chất thơ, luôn biết nâng những điều bình dị lên tầm vóc cao cả.

Tuy nhiên, hai đoạn trích vẫn mang những sắc thái khác nhau, tạo nên giá trị riêng của mỗi cuốn nhật ký. Ở Nguyễn Văn Thạc, giọng văn mang tính khải huyền, hào sảng và đầy chất triết lý. Khoảnh khắc nhập ngũ được miêu tả như một lễ thức thiêng liêng của đời người với các cung bậc cảm xúc rõ rệt: "Vui sướng, tự hào, cảm động". Sự đối lập giữa ký ức "sao Hôm yêu dấu" và viễn cảnh "màu đỏ của lửa, của máu" trong cùng một ngôi sao cho thấy tầm nhìn sắc sảo, ý thức đầy đủ về hi sinh và một tinh thần sẵn sàng lao vào thử thách. Chất "thép" trong tư tưởng được biểu đạt bằng một ngôn ngữ giàu hình ảnh và nhịp điệu dồn dập.

Ngược lại, đoạn trích của Đặng Thùy Trâm mang giọng điệu tâm tình, sâu lắng, xoáy vào những cảm xúc riêng tư nhất nơi chiến trường. Là một người chị, một đồng đội, chị viết từ nỗi "xót xa vô cùng" khi nghĩ đến sự mong manh của người em gái, từ cái nắm tay "ấm nóng" cụ thể. Tình thương cách mạng không được nâng lên tầm vũ trụ ngay từ đầu, mà khởi nguồn từ những cử chỉ nhỏ bé, chân thành ấy. Văn của chị là dòng chảy cảm xúc liên tục, với những câu văn dài, nhiều tầng bậc, giàu nhạc điệu như một lời thì thầm, sẻ chia. Chất "trữ tình" đằm thắm, nữ tính và đầy trắc ẩn này tạo nên sức ám ảnh riêng.

Từ sự so sánh trên, có thể khẳng định: dù giọng điệu và điểm nhìn khác nhau, cả Nguyễn Văn Thạc và Đặng Thùy Trâm đều góp phần làm phong phú thêm chân dung tinh thần thế hệ trẻ Việt Nam trong chiến tranh. Những trang nhật ký của họ không chỉ là lời tự vấn cá nhân mà còn là bản anh hùng ca thầm lặng về lý tưởng, sự trưởng thành và tình yêu thương đồng chí. Đó là những di sản văn học bằng máu và nước mắt, mãi mãi rực sáng như những ngôi sao trên mũ người lính và ấm áp như những bàn tay nắm chặt nơi tuyến lửa.

#LTrNgAnhhh