“Chinh phụ ngâm” là một kiệt tác của văn học trung đại Việt Nam, được sáng tác bằng chữ Hán bởi Đặng Trần Côn và Đoàn Thị Điểm diễn nôm thành song thất lục bát. Tác phẩm thể hiện sâu sắc nỗi đau chia ly và khát vọng đoàn tụ của người vợ có chồng ra trận, đồng thời phản ánh thân phận người phụ nữ trong thời loạn lạc. Đoạn trích “Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước…” là một trong những đoạn thơ tiêu biểu cho tâm trạng cô đơn, sầu muộn và khắc khoải chờ đợi của người chinh phụ, đồng thời thể hiện rõ tài năng nghệ thuật của tác giả.

Câu 1 (2,0 điểm)

Lý Hữu Chi trong Chuyện Lý tướng quân là hình tượng tiêu biểu cho kẻ tham lam, tàn bạo và vô đạo, dù có tài năng nhưng không biết giữ mình. Xuất thân là người dân thường, nhờ sức khỏe và giỏi đánh trận, Hữu Chi được tiến cử làm tướng quân. Tuy nhiên, khi có quyền thế, hắn dần để lộ bản chất xấu xa: tham của, hiếu sắc, ỷ thế làm càn, coi thường người hiền, áp bức dân lành. Trước lời khuyên can của thầy tướng số và cả lời cảnh báo của mẹ, Hữu Chi vẫn ngoan cố, ngạo mạn, không biết hối cải, cho rằng quyền lực và sức mạnh có thể giúp mình thoát khỏi lưới trời. Chính vì thế, hắn phải nhận lấy kết cục thảm khốc, bị trừng phạt nặng nề ở cõi âm. Qua nhân vật này, Nguyễn Dữ phơi bày bản chất tha hóa của con người khi bị lòng tham chi phối, đồng thời gửi gắm bài học đạo đức sâu sắc: kẻ làm ác, dù thoát khỏi luật đời, cũng không thể tránh khỏi luật trời – “thiện giả thiện báo, ác giả ác báo”.

Câu 2 (4,0 điểm)

Trong cuộc sống, mỗi người đều có mong muốn được đầy đủ và hạnh phúc. Tuy nhiên, khi ham muốn ấy vượt quá giới hạn, biến thành lòng tham, nó sẽ trở thành nguồn gốc của nhiều tội lỗi và bất hạnh. Câu chuyện Chuyện Lý tướng quân với hình ảnh Lý Hữu Chi bị đọa đày nơi địa ngục sau khi chết là một lời cảnh tỉnh về tác hại khôn lường của lòng tham.

Lòng tham khiến con người mất đi lý trí, chỉ biết chạy theo vật chất, danh lợi mà quên mất đạo lý làm người. Trong xã hội hôm nay, ta dễ dàng bắt gặp biểu hiện của lòng tham: tham tiền mà tham nhũng, tham quyền mà bất chấp lẽ phải, tham danh mà giả dối, tham điểm mà gian lận trong học tập. Lòng tham không chỉ làm tha hóa nhân cách, khiến con người trở nên nhỏ nhen, ích kỉ, mà còn gây tổn hại đến người khác và cộng đồng. Nó phá vỡ niềm tin, làm xói mòn đạo đức xã hội và cuối cùng chính người tham cũng phải trả giá bằng sự cô độc, tội lỗi, hoặc thậm chí là trừng phạt của pháp luật.

Để hạn chế và loại bỏ lòng tham, trước hết mỗi người cần tự ý thức rèn luyện bản thân, biết phân biệt đâu là nhu cầu chính đáng và đâu là dục vọng vô độ. Gia đình, nhà trường và xã hội cần giáo dục đạo đức, lòng nhân ái, tinh thần sẻ chia, giúp con người hướng tới lối sống giản dị, trung thực. Bên cạnh đó, cần xây dựng môi trường minh bạch, công bằng, để cái thiện được tôn vinh và cái ác bị trừng trị.

Như vậy, lòng tham là mầm mống của tội lỗi và bất hạnh. Mỗi chúng ta cần học cách biết đủ, biết dừng, sống thanh thản, trong sạch và hướng thiện. Chỉ khi con người chế ngự được lòng tham, xã hội mới có thể trở nên trong lành và tốt đẹp hơn.

1. Truyện truyền kì.
2. Ngôi kể thứ ba.
3. Lý Hữu Chi – tàn bạo, tham lam, không biết hối cải.
4. Chi tiết xuống Minh Ti hoặc hạt châu hiện cảnh địa ngục → thể hiện luật nhân quả, tăng tính hấp dẫn.
5. Ý nghĩa: Thiện ác hữu báo – Bài học: sống thiện, tránh ác.