​Nỗi sầu thiên cổ qua hình tượng người chinh phụ trong đoạn trích Chinh phụ ngâm là một trong những khúc ca bi thương và tinh tế nhất, khắc họa sâu sắc nỗi niềm cô đơn, sầu muộn của người chinh phụ khi phải đối diện với sự chia li và đợi chờ vô vọng. Tác phẩm không chỉ chinh phục người đọc bằng nội dung cảm động mà còn bằng nghệ thuật biểu đạt điêu luyện, tạo nên một tuyệt bút lay động tâm hồn người đọc qua nhiều thế kỷ. Về nội dung, đoạn thơ tập trung miêu tả nỗi đau khổ mang tính chất vật lộn và dai dẳng của người chinh phụ, được mở đầu bằng sự khắc họa không gian cô đơn và hành động vô thức, luẩn quẩn: "Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước / Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen". Không gian "hiên vắng," "rèm thưa" đóng kín, tĩnh mịch như giam hãm người phụ nữ trong nỗi buồn, còn hành động lặp đi lặp lại thể hiện sự bồn chồn, day dứt không tìm thấy lối thoát. Nỗi buồn được đẩy lên cao trào khi nàng tìm kiếm sự chia sẻ nơi vật vô tri nhưng chỉ nhận lại sự im lặng tuyệt đối, từ câu hỏi tu từ "Trong rèm, dường đã có đèn biết chăng? / Đèn có biết dường bằng chẳng biết" đến việc nhận ra sự "bi thiết" và cảm thông với "Hoa đèn kia với bóng người khá thương". Đặc biệt, đoạn thơ đạt đến đỉnh cao của sự bi ai qua việc vật chất hóa và kéo dài nỗi sầu theo cả thời gian và không gian; hình ảnh "Gà eo óc gáy sương năm trống" cho thấy đêm dài thức trắng, kết hợp với phép so sánh cường điệu hóa "Khắc giờ đằng đẳng như niên" và "Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa" đã biến nỗi buồn thành một thực thể vô tận, chiếm lĩnh toàn bộ vũ trụ. Cuối cùng, sự bất lực trước nỗi sầu được thể hiện qua hành động đối phó mang tính "gượng ép": điệp từ "gượng" ("Hương gượng đốt," "Gương gượng soi," "Sắt cầm gượng gảy") tạo nên nhịp điệu dồn dập, khắc khoải, nhấn mạnh sự cố gắng vô vọng của nàng, dẫn đến kết cục bi thảm là "Dây uyên kinh đứt phím loan ngại chùng", tượng trưng cho sự tan vỡ, đứt gãy của hạnh phúc lứa đôi. Về nghệ thuật, đoạn trích thành công nhờ sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh và các biện pháp tu từ điêu luyện, với sự kết hợp linh hoạt giữa từ láy và từ Hán Việt trang trọng tạo nên giọng điệu vừa bi ai vừa tinh tế; các biện pháp nhân hóa và đối lập làm tăng sự cô đơn cùng cực, và nhất là so sánh cường điệu giúp vật chất hóa nỗi buồn. Tóm lại, đoạn trích trong Chinh phụ ngâm là một minh chứng xuất sắc cho sự kết hợp hài hòa giữa nội dung nhân đạo sâu sắc và nghệ thuật thi ca điêu luyện, khắc họa thành công bi kịch cá nhân của người chinh phụ và làm cho tác phẩm trở thành một kiệt tác có giá trị vượt thời gian.

​Thông điệp: Khát vọng mãnh liệt về một cuộc sống vĩnh cửu, hạnh phúc và thoát tục, đối lập với sự phù du, vô thường của kiếp nhân sinh.

Sự lựa chọn của Từ Thức ở cuối đoạn trích, khi chàng mặc áo cừu nhẹ, đội nón lá ngắn, vào núi Hoành Sơn, rồi sau không biết đi đâu mất, là một hành động mang tính chất khước từ dứt khoát với cuộc sống trần thế. Quyết định này được thúc đẩy bởi nỗi thất vọng sâu sắc và khát vọng mãnh liệt đối với cõi vĩnh hằng. Khi trở về trần gian, Từ Thức phải đối mặt với thực tế phũ phàng: quê nhà đã trải qua hơn 80 năm, mọi thứ đã vật đổi sao dời, người thân không còn, khiến chàng hoàn toàn cô độc và lạc lõng. Cảm giác vô thường của cuộc đời người phàm càng trở nên nặng nề hơn khi đối lập với ký ức về cõi tiên bồng lai, tuyệt mỹ mà chàng đã từng sống cùng Giáng Hương. Chàng không thể chấp nhận quay lại cuộc sống ngắn ngủi và đầy biến động, mà chỉ hướng đến sự vĩnh hằng và hạnh phúc đã mất. Hành động ẩn mình vào núi Hoành Sơn chính là sự dứt bỏ hoàn toàn cuộc sống trần tục để tìm lại tình yêu duy nhất và mục đích sống của mình, thể hiện ước mơ muôn đời của con người về một thế giới thoát tục, vượt lên trên quy luật sinh tử và thời gian.