Câu 1: Nhân vật trữ tình

Nhân vật trữ tình trong bài thơ là đứa con (một học sinh nhỏ tuổi, nạn nhân trong vụ lũ quét tại Làng Nủ).

Câu 2: Những từ ngữ miêu tả hoàn cảnh của “con”

Trong hai khổ thơ đầu, hoàn cảnh của nhân vật "con" được miêu tả qua các từ ngữ:

• Về tình trạng cơ thể: lấm lem bùn lũ, không thể nào cựa được chân tay, không thở được, mũi mồm toàn bùn đất.
• Về không gian, bối cảnh: mù mịt, đất lạnh.
• Về trạng thái: đang bị vùi lấp (bố ôm rất chặt dưới bùn đất).

Câu 3: Tác dụng của biện pháp tu từ

Trong đoạn thơ, tác giả sử dụng biện pháp Đối lập (Tương phản) giữa quá khứ gần và hiện tại:

• Quá khứ gần: khai giảng hôm qua, sung sướng đi học, bạn bè dỗi khóc (hình ảnh sống động, vui tươi, đầy hy vọng).
• Hiện tại: chỉ thấy bùn (hình ảnh tĩnh lặng, tối tăm, chết chóc).
• Tác dụng:
• • Nhấn mạnh sự tàn khốc và bất ngờ của thiên tai: Cướp đi tất cả mọi ước mơ, niềm vui của trẻ thơ chỉ trong chớp mắt.
  • Gợi niềm thương cảm, xót xa sâu sắc nơi người đọc trước sinh mạng nhỏ bé, tội nghiệp.
  • Thể hiện sự hụt hẫng, bàng hoàng của nhân vật trữ tình trước hiện thực quá đỗi nghiệt ngã.

Câu 4: Cảm hứng chủ đạo

Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là nỗi đau xót, sự bi thương và lòng trắc ẩn sâu sắc trước những mất mát quá lớn về người và của do thiên tai gây ra. Đó là tiếng khóc tiễn biệt những linh hồn nhỏ bé, đồng thời là sự ám ảnh về ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết.

Câu 5: Hành động của người trẻ để chia sẻ với vùng lũ

Từ góc nhìn của một người trẻ, chúng ta có thể thực hiện những hành động thiết thực cả về vật chất lẫn tinh thần:

• Về tinh thần: Lan tỏa thông tin chính xác, tích cực về tình hình vùng lũ để kêu gọi sự giúp đỡ; gửi những thông điệp yêu thương, chia sẻ để tiếp thêm sức mạnh cho các bạn học sinh vùng cao.
• Về vật chất: Quyên góp sách vở, đồ dùng học tập, quần áo cũ hoặc trích một phần tiền tiết kiệm thông qua các tổ chức uy tín (Đoàn thanh niên, Hội chữ thập đỏ) để giúp các bạn sớm được trở lại trường.
• Về lâu dài: Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, trồng cây gây rừng để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và thiên tai trong tương lai.

Dưới đây là gợi ý chi tiết cho hai câu hỏi phần Viết dựa trên bài thơ "Chim thêu" của Nguyễn Bính và vấn đề nghị luận xã hội về tình yêu thương của cha mẹ:

Câu 1: Phân tích ba khổ thơ cuối bài "Chim thêu" (Khoảng 200 chữ)

Ba khổ thơ cuối của bài "Chim thêu" là tiếng lòng thổn thức và niềm tin sắt đá của người cha dành cho đứa con nơi miền Nam chia cắt. Bằng bút pháp giàu hình ảnh và cảm xúc, Nguyễn Bính đã khắc họa sự giao cảm kỳ lạ giữa hai cha con qua tấm áo xanh: "Ba ôm tấm áo xanh giữa ngực/ Tưởng chừng nghe thổn thức tim con". Hành động "ôm" và cảm giác "nghe" nhịp tim con cho thấy một tình yêu thương mãnh liệt, vượt qua mọi rào cản địa lý để chạm đến linh hồn. Hình ảnh "cặp mắt đen tròn" và tiếng "chim non gọi đàn" gợi lên vẻ ngây thơ nhưng cũng đầy khắc khoải của trẻ thơ trong cảnh chia lìa. Đáng chú ý là chi tiết "treo áo con bên bàn làm việc" và "viết thơ này" – chiếc áo không chỉ là kỷ vật mà đã trở thành nhân chứng, thành động lực để người cha sống và hy vọng. Khổ thơ kết thúc bằng một lời hứa và lời khẳng định về ngày "nước non một khối". Điệp từ "mai ngày", "ngày mai ấy" mở ra viễn cảnh hòa bình tươi sáng, nơi đàn em của con được "tha hồ vui chơi" với "áo thêu chim trắng". Qua đó, ba khổ thơ không chỉ là tình phụ tử riêng tư mà còn hòa quyện với tình yêu đất nước, thể hiện khát vọng thống nhất cháy bỏng của cả một dân tộc trong những năm tháng chia cắt.

Câu 2: Nghị luận về tình yêu thương của cha mẹ: Động lực hay Áp lực? (Khoảng 400 chữ)

Trong hành trình trưởng thành của mỗi người, tình yêu thương của cha mẹ luôn là điểm tựa thiêng liêng nhất. Tuy nhiên, có một thực tế đáng suy ngẫm: tình yêu ấy đôi khi giống như một thanh gươm hai lưỡi, vừa có thể là động lực nâng cánh ước mơ, nhưng cũng có thể trở thành áp lực nặng nề đè nặng lên vai con cái.

Trước hết, không ai có thể phủ nhận tình yêu thương là động lực vĩ đại. Đó là sự hy sinh thầm lặng, là ánh mắt khích lệ khi ta vấp ngã, là niềm tin vô điều kiện giúp ta vượt qua những bão giông cuộc đời. Khi cha mẹ yêu thương đúng cách, con cái cảm thấy mình được trân trọng, từ đó có thêm sức mạnh để tự tin khám phá bản thân và cống hiến cho xã hội. Một lời động viên đúng lúc của cha có thể biến một đứa trẻ nhút nhát thành một người dũng cảm.

Tuy nhiên, khi tình yêu đi kèm với sự kỳ vọng quá lớn hoặc sự kiểm soát khắt khe, nó vô tình biến thành áp lực. Nhiều bậc cha mẹ vì quá thương con, muốn con có tương lai tươi sáng mà ép buộc con phải đi theo lộ trình mình đã vạch sẵn, phải đạt được những danh hiệu mà chính họ chưa làm được. Lúc này, tình yêu trở thành một chiếc "lồng kính" chật chội. Đứa trẻ sống trong sự bảo bọc quá mức hoặc sự kỳ vọng cực đoan sẽ luôn cảm thấy lo âu, sợ làm cha mẹ thất vọng, thậm chí đánh mất đi bản sắc và khát vọng cá nhân của chính mình.

Từ góc độ một người con, em hiểu rằng áp lực từ cha mẹ thường xuất phát từ nỗi lo âu và tình thương sâu sắc. Thế nhưng, tình yêu thương trọn vẹn nhất không phải là ép con thành "phượng hoàng" theo ý cha mẹ, mà là giúp con trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình. Để hóa giải ranh giới giữa động lực và áp lực, sự thấu hiểu và chia sẻ là chìa khóa quan trọng nhất. Cha mẹ cần học cách lắng nghe tiếng nói bên trong của con, và con cái cũng cần dũng cảm bày tỏ tâm tư để đôi bên tìm thấy tiếng nói chung.

Tóm lại, tình yêu thương của cha mẹ là món quà vô giá. Hãy để tình yêu ấy là làn gió mát rượi đẩy thuyền con đi xa, chứ đừng là sợi dây thừng buộc chặt cánh buồm của con lại giữa dòng đời.

Dưới đây là gợi ý chi tiết cho hai câu hỏi phần Viết dựa trên bài thơ "Chim thêu" của Nguyễn Bính và vấn đề nghị luận xã hội về tình yêu thương của cha mẹ:

Câu 1: Phân tích ba khổ thơ cuối bài "Chim thêu" (Khoảng 200 chữ)

Ba khổ thơ cuối của bài "Chim thêu" là tiếng lòng thổn thức và niềm tin sắt đá của người cha dành cho đứa con nơi miền Nam chia cắt. Bằng bút pháp giàu hình ảnh và cảm xúc, Nguyễn Bính đã khắc họa sự giao cảm kỳ lạ giữa hai cha con qua tấm áo xanh: "Ba ôm tấm áo xanh giữa ngực/ Tưởng chừng nghe thổn thức tim con". Hành động "ôm" và cảm giác "nghe" nhịp tim con cho thấy một tình yêu thương mãnh liệt, vượt qua mọi rào cản địa lý để chạm đến linh hồn. Hình ảnh "cặp mắt đen tròn" và tiếng "chim non gọi đàn" gợi lên vẻ ngây thơ nhưng cũng đầy khắc khoải của trẻ thơ trong cảnh chia lìa. Đáng chú ý là chi tiết "treo áo con bên bàn làm việc" và "viết thơ này" – chiếc áo không chỉ là kỷ vật mà đã trở thành nhân chứng, thành động lực để người cha sống và hy vọng. Khổ thơ kết thúc bằng một lời hứa và lời khẳng định về ngày "nước non một khối". Điệp từ "mai ngày", "ngày mai ấy" mở ra viễn cảnh hòa bình tươi sáng, nơi đàn em của con được "tha hồ vui chơi" với "áo thêu chim trắng". Qua đó, ba khổ thơ không chỉ là tình phụ tử riêng tư mà còn hòa quyện với tình yêu đất nước, thể hiện khát vọng thống nhất cháy bỏng của cả một dân tộc trong những năm tháng chia cắt.

Câu 2: Nghị luận về tình yêu thương của cha mẹ: Động lực hay Áp lực? (Khoảng 400 chữ)

Trong hành trình trưởng thành của mỗi người, tình yêu thương của cha mẹ luôn là điểm tựa thiêng liêng nhất. Tuy nhiên, có một thực tế đáng suy ngẫm: tình yêu ấy đôi khi giống như một thanh gươm hai lưỡi, vừa có thể là động lực nâng cánh ước mơ, nhưng cũng có thể trở thành áp lực nặng nề đè nặng lên vai con cái.

Trước hết, không ai có thể phủ nhận tình yêu thương là động lực vĩ đại. Đó là sự hy sinh thầm lặng, là ánh mắt khích lệ khi ta vấp ngã, là niềm tin vô điều kiện giúp ta vượt qua những bão giông cuộc đời. Khi cha mẹ yêu thương đúng cách, con cái cảm thấy mình được trân trọng, từ đó có thêm sức mạnh để tự tin khám phá bản thân và cống hiến cho xã hội. Một lời động viên đúng lúc của cha có thể biến một đứa trẻ nhút nhát thành một người dũng cảm.

Tuy nhiên, khi tình yêu đi kèm với sự kỳ vọng quá lớn hoặc sự kiểm soát khắt khe, nó vô tình biến thành áp lực. Nhiều bậc cha mẹ vì quá thương con, muốn con có tương lai tươi sáng mà ép buộc con phải đi theo lộ trình mình đã vạch sẵn, phải đạt được những danh hiệu mà chính họ chưa làm được. Lúc này, tình yêu trở thành một chiếc "lồng kính" chật chội. Đứa trẻ sống trong sự bảo bọc quá mức hoặc sự kỳ vọng cực đoan sẽ luôn cảm thấy lo âu, sợ làm cha mẹ thất vọng, thậm chí đánh mất đi bản sắc và khát vọng cá nhân của chính mình.

Từ góc độ một người con, em hiểu rằng áp lực từ cha mẹ thường xuất phát từ nỗi lo âu và tình thương sâu sắc. Thế nhưng, tình yêu thương trọn vẹn nhất không phải là ép con thành "phượng hoàng" theo ý cha mẹ, mà là giúp con trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình. Để hóa giải ranh giới giữa động lực và áp lực, sự thấu hiểu và chia sẻ là chìa khóa quan trọng nhất. Cha mẹ cần học cách lắng nghe tiếng nói bên trong của con, và con cái cũng cần dũng cảm bày tỏ tâm tư để đôi bên tìm thấy tiếng nói chung.

Tóm lại, tình yêu thương của cha mẹ là món quà vô giá. Hãy để tình yêu ấy là làn gió mát rượi đẩy thuyền con đi xa, chứ đừng là sợi dây thừng buộc chặt cánh buồm của con lại giữa dòng đời.

Dưới đây là gợi ý chi tiết cho hai câu hỏi phần Viết dựa trên văn bản "Một lần và mãi mãi":

Câu 1: Phân tích nhân vật “tôi” (Khoảng 200 chữ)

Nhân vật “tôi” trong truyện ngắn "Một lần và mãi mãi" là một hình tượng điển hình cho sự thức tỉnh của lương tâm từ những lỗi lầm thời thơ dại. Ban đầu, "tôi" hiện lên là một đứa trẻ hồn nhiên nhưng cũng dễ bị lôi kéo; sự thèm khát cái ngọt của miếng đường táng đã lấn át đi lòng tự trọng, khiến nhân vật tặc lưỡi chấp nhận dùng "tờ giấy lộn" của Bá để lừa bà Bảy Nhiêu. Tuy nhiên, điểm đáng quý ở "tôi" chính là sự nhạy cảm và biết xấu hổ. Cảm giác "lủi thủi", "ngần ngại" và cái lạnh buốt sống lưng khi biết bà Bảy đã qua đời cho thấy một tâm hồn chưa bị chai sạn. "Tôi" không chỉ hối hận vì hành động lừa dối, mà còn bàng hoàng trước lòng bao dung lặng lẽ của bà lão mù – người biết là giấy lộn nhưng vẫn nhận để trao đi sự ngọt ngào. Suốt bốn mươi năm, nỗi ám ảnh ấy không hề phai nhạt, biến thành lời cầu nguyện tha thứ mỗi lần thăm mộ. Qua nhân vật "tôi", tác giả Thanh Quế đã gửi gắm một thông điệp sâu sắc: con người có thể sai lầm, nhưng quan trọng là biết đối diện với lỗi lầm đó để sống tử tế hơn. Nỗi day dứt của "tôi" chính là minh chứng cho một nhân cách đã được gột rửa bằng sự hối lỗi chân thành.

Câu 2: Nghị luận về sự trung thực trong cuộc sống hiện nay (Khoảng 400 chữ)

Trong hành trình hoàn thiện nhân cách của mỗi con người, có một giá trị đạo đức được ví như "tấm thẻ căn cước" để khẳng định lòng tự trọng, đó chính là sự trung thực. Đặc biệt trong xã hội hiện đại đầy biến động, đức tính này càng trở nên quan trọng và cần thiết hơn bao giờ hết.

Trung thực là sự thống nhất giữa suy nghĩ, lời nói và hành động; là lối sống ngay thẳng, không gian dối, luôn tôn trọng sự thật và lẽ phải. Người trung thực là người dám nhận lỗi khi sai phạm, không chạy theo những giá trị ảo và không vì lợi ích cá nhân mà làm tổn hại đến người khác. Trong học tập, trung thực giúp ta có kiến thức thực chất; trong kinh doanh, trung thực tạo nên uy tín và thương hiệu; trong quan hệ gia đình và xã hội, nó là sợi dây gắn kết niềm tin bền vững nhất.

Tuy nhiên, nhìn vào thực tế đời sống hiện nay, chúng ta không khỏi lo ngại khi sự trung thực đôi khi bị xem nhẹ. Những hành vi gian lận trong thi cử, quảng cáo sai sự thật, hay việc sử dụng "bằng cấp giả", "tin giả" trên mạng xã hội đang làm xói mòn niềm tin giữa người với người. Giống như nhân vật trong câu chuyện của Thanh Quế, đôi khi chỉ vì một chút lợi ích nhỏ nhoi (miếng đường, viên kẹo), con người sẵn sàng đánh đổi sự lương thiện. Nhưng cái giá phải trả thường rất đắt: đó là sự cắn rứt của lương tâm và sự quay lưng của cộng đồng.

Sống trung thực không có nghĩa là thô lỗ hay cứng nhắc, mà là sự dũng cảm để bảo vệ cái đúng. Khi chúng ta trung thực, tâm hồn ta sẽ luôn thanh thản, nhẹ nhõm, không phải lo sợ những lời nói dối bị bại lộ. Sự trung thực cũng giống như một ngọn đèn, nó có thể không làm cho thế giới sáng rực ngay lập tức, nhưng nó sẽ dẫn lối cho bản thân chúng ta đi đúng hướng.

Để rèn luyện đức tính này, mỗi cá nhân cần bắt đầu từ những việc nhỏ nhất: không quay cóp, không nói dối cha mẹ, dũng cảm nhận lỗi khi làm sai. Xã hội cần tôn vinh những người dám nói lên sự thật và có biện pháp xử lý nghiêm minh những hành vi gian dối. Hãy nhớ rằng: "Một lần bất tín, vạn lần bất tin". Sống trung thực chính là cách tốt nhất để chúng ta trân trọng chính mình và xây dựng một xã hội văn minh, tốt đẹp hơn.

Dưới đây là gợi ý chi tiết cho hai câu hỏi phần Viết dựa trên văn bản "Một lần và mãi mãi":

Câu 1: Phân tích nhân vật “tôi” (Khoảng 200 chữ)

Nhân vật “tôi” trong truyện ngắn "Một lần và mãi mãi" là một hình tượng điển hình cho sự thức tỉnh của lương tâm từ những lỗi lầm thời thơ dại. Ban đầu, "tôi" hiện lên là một đứa trẻ hồn nhiên nhưng cũng dễ bị lôi kéo; sự thèm khát cái ngọt của miếng đường táng đã lấn át đi lòng tự trọng, khiến nhân vật tặc lưỡi chấp nhận dùng "tờ giấy lộn" của Bá để lừa bà Bảy Nhiêu. Tuy nhiên, điểm đáng quý ở "tôi" chính là sự nhạy cảm và biết xấu hổ. Cảm giác "lủi thủi", "ngần ngại" và cái lạnh buốt sống lưng khi biết bà Bảy đã qua đời cho thấy một tâm hồn chưa bị chai sạn. "Tôi" không chỉ hối hận vì hành động lừa dối, mà còn bàng hoàng trước lòng bao dung lặng lẽ của bà lão mù – người biết là giấy lộn nhưng vẫn nhận để trao đi sự ngọt ngào. Suốt bốn mươi năm, nỗi ám ảnh ấy không hề phai nhạt, biến thành lời cầu nguyện tha thứ mỗi lần thăm mộ. Qua nhân vật "tôi", tác giả Thanh Quế đã gửi gắm một thông điệp sâu sắc: con người có thể sai lầm, nhưng quan trọng là biết đối diện với lỗi lầm đó để sống tử tế hơn. Nỗi day dứt của "tôi" chính là minh chứng cho một nhân cách đã được gột rửa bằng sự hối lỗi chân thành.

Câu 2: Nghị luận về sự trung thực trong cuộc sống hiện nay (Khoảng 400 chữ)

Trong hành trình hoàn thiện nhân cách của mỗi con người, có một giá trị đạo đức được ví như "tấm thẻ căn cước" để khẳng định lòng tự trọng, đó chính là sự trung thực. Đặc biệt trong xã hội hiện đại đầy biến động, đức tính này càng trở nên quan trọng và cần thiết hơn bao giờ hết.

Trung thực là sự thống nhất giữa suy nghĩ, lời nói và hành động; là lối sống ngay thẳng, không gian dối, luôn tôn trọng sự thật và lẽ phải. Người trung thực là người dám nhận lỗi khi sai phạm, không chạy theo những giá trị ảo và không vì lợi ích cá nhân mà làm tổn hại đến người khác. Trong học tập, trung thực giúp ta có kiến thức thực chất; trong kinh doanh, trung thực tạo nên uy tín và thương hiệu; trong quan hệ gia đình và xã hội, nó là sợi dây gắn kết niềm tin bền vững nhất.

Tuy nhiên, nhìn vào thực tế đời sống hiện nay, chúng ta không khỏi lo ngại khi sự trung thực đôi khi bị xem nhẹ. Những hành vi gian lận trong thi cử, quảng cáo sai sự thật, hay việc sử dụng "bằng cấp giả", "tin giả" trên mạng xã hội đang làm xói mòn niềm tin giữa người với người. Giống như nhân vật trong câu chuyện của Thanh Quế, đôi khi chỉ vì một chút lợi ích nhỏ nhoi (miếng đường, viên kẹo), con người sẵn sàng đánh đổi sự lương thiện. Nhưng cái giá phải trả thường rất đắt: đó là sự cắn rứt của lương tâm và sự quay lưng của cộng đồng.

Sống trung thực không có nghĩa là thô lỗ hay cứng nhắc, mà là sự dũng cảm để bảo vệ cái đúng. Khi chúng ta trung thực, tâm hồn ta sẽ luôn thanh thản, nhẹ nhõm, không phải lo sợ những lời nói dối bị bại lộ. Sự trung thực cũng giống như một ngọn đèn, nó có thể không làm cho thế giới sáng rực ngay lập tức, nhưng nó sẽ dẫn lối cho bản thân chúng ta đi đúng hướng.

Để rèn luyện đức tính này, mỗi cá nhân cần bắt đầu từ những việc nhỏ nhất: không quay cóp, không nói dối cha mẹ, dũng cảm nhận lỗi khi làm sai. Xã hội cần tôn vinh những người dám nói lên sự thật và có biện pháp xử lý nghiêm minh những hành vi gian dối. Hãy nhớ rằng: "Một lần bất tín, vạn lần bất tin". Sống trung thực chính là cách tốt nhất để chúng ta trân trọng chính mình và xây dựng một xã hội văn minh, tốt đẹp hơn.