• Ngôi kể thứ nhất, nhân vật "tôi" (xưng "tôi").
• Tác dụng: Làm cho câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi, như một lời tự sự, thú nhận về một kỷ niệm đáng quên, tăng sức truyền cảm. 

• Nhân vật "tôi" đã lầm lỡ khi nghe theo bạn (thằng Bá), dùng tờ giấy giả làm tiền để mua kẹo của bà Bảy Nhiêu mù, lợi dụng sự tin tưởng của bà. 

• (Giả thuyết dựa trên nội dung tác phẩm): Bà Bảy Nhiêu có thể biết bọn trẻ lừa mình nhưng vì tình thương, sự bao dung, hoặc vì hiểu hoàn cảnh nghèo khó của chúng mà bà vẫn bán.
• Bà thà chịu thiệt thòi về vật chất còn hơn để đám trẻ nhỏ phải thèm ngọt, hoặc bà muốn dùng sự chân thành để cảm hóa chúng. 

• "Tôi ngần ngại một lát nhưng cuối cùng cũng cầm tờ giấy..."
• Tác dụng: Thể hiện sự ngập ngừng, đấu tranh tư tưởng của nhân vật "tôi" giữa việc làm đúng và sai; đồng thời tạo khoảng lặng, gợi sự tò mò về hành động tiếp theo và nhấn mạnh sự day dứt, chần chừ trước lỗi lầm sắp mắc phải. 

• Đề tài: Tình cảm gia đình trong chiến tranh, nỗi nhớ thương con của người cha tập kết.
• Chủ đề: Thể hiện nỗi nhớ con sâu sắc, niềm thương cảm trước cảnh chia cắt, đồng thời thể hiện niềm tin, hy vọng vào ngày thống nhất đất nước và cuộc sống hòa bình tươi đẹp.

• Biện pháp tu từ: Ẩn dụ ("mỏ quạ đen" - chỉ kẻ thù/chế độ tay sai, "chim hoà bình" - biểu tượng của tự do, hạnh phúc).
• Tác dụng:
• • Nội dung: Nhấn mạnh cảnh ngộ éo le, đau thương của con người miền Nam dưới ách kìm kẹp, không được tự do thể hiện khao khát hòa bình. Đồng thời ca ngợi tình yêu thương, sự khéo léo của người mẹ (thêu áo).
  • Nghệ thuật: Làm cho câu thơ giàu hình ảnh, tăng sức biểu cảm và khắc sâu nỗi xót xa, thương con của người cha.

Câu 1: Nhân vật trữ tình

• Nhân vật trữ tình: Đứa trẻ (người con) – một nạn nhân trong vụ sạt lở tại Làng Nủ.
• Hình thức thể hiện: Bài thơ được viết theo lời đối thoại (đơn thoại nội tâm) của người con hướng về người bố.

Câu 2: Những từ ngữ miêu tả hoàn cảnh của “con”

Trong hai khổ thơ đầu, hoàn cảnh của nhân vật "con" hiện lên vô cùng thảm khốc qua các từ ngữ:

• Trạng thái cơ thể: Lấm lem bùn lũ, không thể nào cựa được chân tay, không thở được.
• Môi trường xung quanh: Mù mịt, mũi mồm toàn bùn đất, bùn.
• Sự kết nối cuối cùng: Bố ôm con rất chặt (trong lấm lem và tuyệt vọng).

Câu 3: Nhận xét về tác dụng của biện pháp tu từ

Trong đoạn thơ, tác giả sử dụng biện pháp đối lập (tương phản) và câu hỏi tu từ:

• Đối lập: Giữa quá khứ gần (vừa khai giảng hôm qua, sung sướng đi học, dỗi khóc) và thực tại khốc liệt (giờ đây chỉ thấy bùn).
• Câu hỏi tu từ: "Sao giờ đây con chỉ thấy bùn?"
• Tác dụng:
• • Nhấn mạnh sự tàn khốc, bất ngờ của thiên tai đã cướp đi mọi ước mơ, niềm vui giản đơn của trẻ thơ chỉ trong chớp mắt.
  • Bộc lộ nỗi đau đớn, xót xa và sự ngỡ ngàng đến tận cùng của nhân vật trữ tình.
  • Khơi gợi sự đồng cảm, xúc động mạnh mẽ và ám ảnh nơi người đọc về những mất mát không gì bù đắp nổi.

Câu 4: Cảm hứng chủ đạo của bài thơ

• Cảm hứng xót thương: Đó là nỗi đau thắt lòng trước những sinh mạng nhỏ bé bị vùi lấp trong bùn đất, trước cảnh cửa nát nhà tan của đồng bào Làng Nủ.
• Cảm hứng nhân văn: Bài thơ không chỉ là tiếng khóc, mà còn là sự trân trọng những giá trị bình dị (mái ấm, trường lớp) và khát khao được sống, được yêu thương của con người ngay cả trong hơi thở cuối cùng.

Câu 5: Hành động của người trẻ để chia sẻ với vùng lũ

Từ góc nhìn của một người trẻ, chúng ta có thể thực hiện những hành động thiết thực và nhân văn như:

1. Hỗ trợ vật chất: Tùy theo khả năng, đóng góp sách vở, đồ dùng học tập hoặc trích tiền tiết kiệm để gửi tới các quỹ cứu trợ uy tín giúp bạn bè vùng lũ sớm trở lại trường.
2. Lan tỏa thông tin: Sử dụng mạng xã hội để chia sẻ những thông tin tích cực, kêu gọi cộng đồng chung tay giúp đỡ một cách văn minh, tránh lan truyền tin giả gây hoang mang.
3. Hỗ trợ tinh thần: Viết thư thăm hỏi, động viên hoặc tham gia các chiến dịch tình nguyện (nếu có điều kiện) để giúp đồng bào dọn dẹp nhà cửa, khắc phục hậu quả sau lũ.
4. Ý thức môi trường: Nhận thức rõ hơn về biến đổi khí hậu, từ đó có hành động bảo vệ rừng và môi trường xanh để giảm thiểu những thảm họa thiên nhiên tương tự trong tương lai.

Câu 1: Xác định ngôi kể của truyện

• Ngôi kể: Ngôi thứ ba (người kể chuyện giấu mình, gọi tên các nhân vật như "bà cụ", "chị cỏ bò").

Câu 2: Chi tiết miêu tả hoàn cảnh của bà cụ và chị cỏ bò khi đã về ở với nhau

Những chi tiết cho thấy cuộc sống tuy nghèo khó về vật chất nhưng ấm áp tình thương:

• Nơi ở: "Một túp lều thưng vách cót, phủ mái giấy dầu, đứng tựa chân tòa nhà ba tầng nghễu nghện".
• Bữa ăn: "Thêm bà cụ, bớt bát cơm mà vui".
• Sinh hoạt: "Tối xuống, bên ngọn đèn hạt đỗ, nho nhỏ câu nói, tiếng cười"; "hai tấm thân gầy ôm nhau, ủ ấm hơi thở hôi hôi cho nhau dưới tấm chăn chiên lỗ chỗ".
• Tình cảm: "Chị quý bà như mẹ, bà thương chị như con".

Câu 3: Chủ đề của truyện

• Truyện ca ngợi tình người cao đẹp, sự đồng cảm và đùm bọc lẫn nhau giữa những thân phận nghèo khổ, cô đơn trong xã hội.
• Khẳng định rằng: Hạnh phúc thực sự không nằm ở vật chất mà ở sự chân thành, hy sinh và hơi ấm của lòng nhân ái.

Câu 4: Nhận xét tác dụng của cách dùng từ ngữ trong đoạn văn

"Rét mướt ác với kẻ nghèo. Từng cơn, từng cơn gió bấc ào ào lùa qua vách cót mỏng. Những hạt sương sa đồm độp gõ buốt xuống mái giấy dầu."

• Từ ngữ giàu hình ảnh và sức gợi: Việc sử dụng các động từ mạnh (lùa, gõ buốt), từ láy tượng thanh (ào ào, đồm độp) và tính từ (mỏng, ác) đã lột tả sự khắc nghiệt của thiên nhiên.
• Tác dụng:
• • Làm nổi bật cái rét buốt tê tái và hoàn cảnh sống bấp bênh, thiếu thốn của hai mẹ con.
  • Tạo nên sự đối lập: Cái lạnh của thời tiết càng làm nổi bật hơi ấm của tình người khi họ dựa vào nhau để sống.
  • Gợi sự xúc động, cảm thông sâu sắc từ phía người đọc đối với những kiếp người nghèo khổ.

Câu 5: Suy nghĩ về ý nghĩa của tình người trong cuộc sống

Tình người chính là "ngọn lửa" sưởi ấm những mảnh đời giá lạnh, như cách chị cỏ bò và bà cụ tìm thấy nhau giữa cuộc đời nhọc nhằn. Trong cuộc sống, tình người không nhất thiết phải là những mâm cao cỗ đầy, mà đôi khi chỉ là sự sẻ chia nửa nắm cơm, một cái ôm chặt dưới tấm chăn rách. Nó giúp con người có thêm nghị lực để vượt qua nghịch cảnh và xóa tan khoảng cách giữa người với người. Khi chúng ta biết yêu thương và sống vì người khác, cuộc đời dù còn nhiều thiếu thốn vẫn trở nên đáng sống và lấp lánh như một câu chuyện cổ tích giữa đời thường.

• Nỗi nhớ thương, hoài niệm da diết về quê hương (Sơn Tây, Ba Vì, xứ Đoài, sông Đáy...) đang bị giặc tàn phá.
• Nỗi buồn "u uẩn", "viễn xứ" vì cảnh ly tán và sự điêu tàn của chiến tranh.
• Tình cảm gửi gắm, gắn bó với người con gái Sơn Tây, gửi gắm hy vọng vào ngày thanh bình trở lại. 

• Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm / Em có bao giờ em nhớ thương?
• Hiệu quả: Nhấn mạnh nỗi nhớ da diết, trực tiếp của tác giả đối với quê hương. Đồng thời tạo giọng điệu tâm tình, khắc khoải, thể hiện sự mong đợi một sự đồng điệu, sẻ chia nỗi buồn từ người con gái, làm cho tình cảm thêm sâu lắng, day dứt.