Câu 1                                        Trong cuộc sống, con người không chỉ cần yêu thương đồng loại mà còn cần biết trân trọng và yêu quý vạn vật xung quanh. Thiên nhiên, động vật, cây cối đều là một phần quan trọng trong cuộc sống của chúng ta, góp phần duy trì sự cân bằng của hệ sinh thái. Nếu con người chỉ biết khai thác, tàn phá mà không quan tâm đến môi trường và những sinh vật khác, hệ quả sẽ là sự suy thoái của thiên nhiên, biến đổi khí hậu và những thảm họa khôn lường.

Yêu thương vạn vật không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ môi trường mà còn thể hiện qua hành động nhân văn, như chăm sóc động vật, không săn bắt trái phép, hay đơn giản là trồng thêm cây xanh. Một người biết trân trọng thiên nhiên và sinh vật xung quanh cũng là người có tấm lòng nhân hậu, biết sống hài hòa với thế giới.

Bởi vậy, mỗi người cần ý thức rõ hơn về trách nhiệm của mình đối với vạn vật. Khi con người biết yêu thương, bảo vệ thiên nhiên và muôn loài, cuộc sống sẽ trở nên tốt đẹp hơn, môi trường trong lành hơn, và bản thân mỗi người cũng sẽ cảm nhận được sự bình yên, hạnh phúc từ lòng nhân ái của mình.        

Câu 2

Hoàng Cầm là nhà thơ tài hoa, gắn bó sâu sắc với quê hương Kinh Bắc. Bài thơ Bên kia sông Đuống được ông sáng tác năm 1948 trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống Pháp đang diễn ra ác liệt. Đoạn thơ trên thể hiện sự tương phản rõ nét giữa vẻ đẹp thanh bình của quê hương trước chiến tranh và cảnh tượng hoang tàn sau khi giặc đến, qua đó bộc lộ tình yêu quê hương và lòng căm thù giặc sâu sắc.

Bốn câu thơ đầu mở ra một bức tranh tuyệt đẹp về vùng quê bên kia sông Đuống. Đó là một miền quê trù phú với cánh đồng lúa nếp thơm ngát:

> Bên kia sông Đuống

Quê hương ta lúa nếp thơm nồng

Hình ảnh "lúa nếp thơm nồng" không chỉ gợi lên sự trù phú của quê hương mà còn chứa đựng cả hương vị ấm áp, thân thuộc của đất trời và con người nơi đây. Tiếp đó, Hoàng Cầm nhắc đến tranh Đông Hồ – một nét đẹp truyền thống của văn hóa dân tộc:

> Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong

Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp

Những bức tranh dân gian rực rỡ sắc màu, mang hơi thở dân tộc hiện lên như một biểu tượng của văn hóa quê hương. Hình ảnh “gà lợn nét tươi trong” cùng sắc màu sáng bừng trên giấy điệp gợi lên vẻ đẹp bình dị, gần gũi mà rực rỡ. Câu thơ như một niềm tự hào về truyền thống dân gian của đất nước.

Tất cả những hình ảnh ấy đã vẽ nên một bức tranh quê hương thanh bình, ấm áp, tràn đầy sức sống và đậm đà bản sắc dân tộc. Nhưng rồi chiến tranh ập đến, biến tất cả thành một cảnh tượng đau thương, đổ nát.

Nếu bốn câu thơ đầu tràn đầy ánh sáng và sắc màu thì những câu thơ tiếp theo lại phủ một màu sắc tang thương:

> Quê hương ta từ ngày khủng khiếp

Giặc kéo lên ngùn ngụt lửa hung tàn

Từ “khủng khiếp” đã mở ra một không gian đầy đau thương, tang tóc. Ngọn lửa chiến tranh bùng lên “ngùn ngụt”, mang theo sự tàn phá khốc liệt của quân thù. Không còn những cánh đồng lúa nếp thơm, không còn những bức tranh Đông Hồ rực rỡ, quê hương giờ đây chỉ còn tro tàn và mất mát:

> Ruộng ta khô

Nhà ta cháy

Hai câu thơ ngắn, mang nhịp điệu dồn dập như những nhát dao cứa vào lòng người đọc. Đất đai vốn màu mỡ nay khô cằn, nhà cửa vốn ấm áp giờ chỉ còn tro bụi. Sự tàn phá ấy không chỉ giới hạn ở vật chất mà còn hủy hoại cả những giá trị tinh thần, những điều thiêng liêng nhất của quê hương.

> Chó ngộ một đàn

Lưỡi dài lê sắc máu

Hình ảnh đàn chó với "lưỡi dài lê sắc máu" như những con quái vật đang hoành hành khắp nơi, tượng trưng cho sự bạo tàn của giặc. Quân thù không chỉ hủy diệt làng quê mà còn gieo rắc nỗi kinh hoàng khắp nơi.

Không chỉ con người chịu cảnh chia lìa, mà cả những biểu tượng văn hóa cũng bị xô đổ:

> Mẹ con đàn lợn âm dương

Chia lìa trăm ngả

Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã

Bây giờ tan tác về đâu?

Bức tranh Đông Hồ ngày nào rực rỡ sắc màu, mang ý nghĩa hạnh phúc và sung túc, giờ đây cũng bị xé nát. Hình ảnh “mẹ con đàn lợn âm dương” tan tác, “đám cưới chuột” không còn tưng bừng mà bị xô đẩy không biết trôi dạt về đâu. Nghệ thuật, văn hóa – những gì đẹp đẽ nhất của quê hương cũng không tránh khỏi cảnh chia lìa, hoang tàn.

Đoạn thơ đã khắc họa một cách chân thực và đầy xúc động sự thay đổi của quê hương trước và sau chiến tranh. Nếu như những câu thơ đầu là ánh sáng, màu sắc của văn hóa, của sự trù phú, yên bình, thì phần sau là bóng tối, là sự đổ nát, tang thương. Sự đối lập ấy không chỉ cho thấy sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh mà còn làm nổi bật lòng yêu quê hương tha thiết của tác giả.

Không chỉ đơn thuần là bức tranh hiện thực, đoạn thơ còn mang ý nghĩa tố cáo sâu sắc tội ác của quân xâm lược, đồng thời khơi gợi niềm đau và ý chí chiến đấu của người dân. Qua đó, Hoàng Cầm thể hiện nỗi tiếc nuối, xót xa nhưng cũng là niềm tin mãnh liệt vào ngày quê hương hồi sinh.

Với nghệ thuật đối lập, hình ảnh mang tính biểu tượng cao cùng giọng thơ trữ tình sâu lắng, đoạn thơ trong Bên kia sông Đuống không chỉ tái hiện sinh động sự thay đổi của quê hương trước và sau chiến tranh mà còn thể hiện tình yêu tha thiết, niềm tự hào dân tộc và lòng căm thù giặc sâu sắc. Đây là một trong những đoạn thơ tiêu biểu của nền thơ

ca kháng chiến, thể hiện rõ phong cách nghệ thuật độc đáo của Hoàng Cầm.

Câu 1 

Phương thức biểu đạt chính của văn bản là biểu cảm.

Câu 2 

Văn bản thể hiện sự trăn trở, nhắc nhở con người về những tổn thương mà chúng ta vô tình hay cố ý gây ra cho thiên nhiên, cuộc sống và những giá trị tinh thần xung quanh. Qua đó, tác giả kêu gọi con người hãy sống tinh tế, trân trọng và nâng niu mọi điều trong cuộc đời.

Câu 3 

Biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn (7) là liệt kê và nhân hóa.

Liệt kê: Các hình ảnh như “Mặt đất ngàn đời quen tha thứ”, “Đại dương bao la quen độ lượng”, “Những đoá hoa không bao giờ chì chiết”, “Những giấc mơ chỉ một mực bao dung”... làm nổi bật sự bao dung của thiên nhiên, vạn vật đối với con người.

Nhân hóa: Những hình ảnh thiên nhiên được gán cho phẩm chất của con người như "quen tha thứ", "quen độ lượng", "không bao giờ chì chiết", "chỉ một mực bao dung", giúp người đọc cảm nhận được sự vị tha, lặng lẽ chịu đựng của thế giới tự nhiên.

=> Tác giả muốn nhấn mạnh rằng thiên nhiên và những điều đẹp đẽ xung quanh ta luôn bao dung, không oán trách con người dù bị tổn thương. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là con người có quyền vô tâm, làm tổn hại đến thế giới ấy.

Câu 4 

Tác giả nói: “Thỉnh thoảng bàn chân nên bị gai đâm” để nhấn mạnh rằng con người đôi khi cần trải nghiệm đau đớn để thức tỉnh, nhận ra những tổn thương mà mình gây ra cho thiên nhiên, cuộc sống và những người xung quanh. Khi bị "gai đâm", ta mới thấu hiểu nỗi đau mà mình đã vô tình gây ra, từ đó biết trân trọng, yêu thương và sống có trách nhiệm hơn.

Câu 5 

Bài học ý nghĩa nhất rút ra từ văn bản là: Hãy sống tinh tế, trân trọng và nâng niu thế giới xung quanh. Mỗi hành động, lời nói của ta đều có thể gây ra tổn thương cho thiên nhiên, con người và những giá trị đẹp đẽ trong cuộc sống. Vì vậy, ta cần sống cẩn trọng, yêu thương nhiều hơn và tránh vô tình làm tổn thương những điề

u mong manh, quý giá.

Câu 1 (0.5 điểm):

Phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong văn bản là biểu cảm.

Câu 2 (0.5 điểm):

Văn bản thể hiện sự trăn trở, suy ngẫm về những tổn thương mà con người vô tình hay hữu ý gây ra cho thiên nhiên, sự vật và con người xung quanh. Tác giả kêu gọi lòng trân trọng, sự nâng niu và tỉnh thức để sống nhân văn hơn với thế giới.

Câu 3 (1.0 điểm):

Biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn (7) là liệt kê:

Tác giả liệt kê hàng loạt hình ảnh: “Mặt đất ngàn đời quen tha thứ. Đại dương bao la quen độ lượng. Cánh rừng mênh mông quen trầm mặc. Những dòng sông quen chảy xuôi. Những hồ đầm quen nín lặng. Những nẻo đường quen nhẫn nhịn...”

Tác dụng: Nhấn mạnh sự bao dung, nhẫn nhịn và im lặng chịu đựng của thiên nhiên trước những tổn thương do con người gây ra. Đồng thời, biện pháp này giúp tạo nên giọng văn giàu cảm xúc, khiến người đọc suy ngẫm về trách nhiệm của mình với thế giới.

Câu 4 (1.0 điểm):

Tác giả nói “Thỉnh thoảng bàn chân nên bị gai đâm” để nhấn mạnh rằng con người cần có những khoảnh khắc tỉnh ngộ, đau đớn để nhận ra những tổn thương mình gây ra cho thiên nhiên và cuộc sống xung quanh. Khi bị gai đâm, ta mới giật mình hiểu rằng mọi tổn thương đều để lại hậu quả, từ đó biết trân trọng, nâng niu và sống có trách nhiệm hơn.

Câu 5 (1.0 điểm):

Bài học ý nghĩa nhất rút ra từ văn bản là: Con người cần biết trân trọng thiên nhiên, con người và những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống. Đừng vô tâm hay thờ ơ mà làm tổn thương những gì mong manh, đáng quý xung quanh mình. Hãy sống chậm lại, biết nâng niu, yêu thương và có trách nhiệm hơn với thế giới.