Câu 1. Nghị luận xã hội (2,0 điểm)

Bảo tồn các di tích lịch sử của dân tộc là một nhiệm vụ cấp thiết và có ý nghĩa sống còn đối với bản sắc văn hóa của mỗi quốc gia trong thời đại hội nhập. Di tích lịch sử không chỉ là những công trình gạch đá vô tri, mà là "cuốn sách sử sống" lưu giữ linh hồn, trí tuệ và sự hy sinh của cha ông. Việc bảo tồn giúp thế hệ trẻ hôm nay có cơ hội kết nối với nguồn cội, hình thành lòng tự hào và tự tôn dân tộc. Tuy nhiên, hiện nay nhiều di tích đang đứng trước nguy cơ bị xâm hại do tác động của thiên nhiên và cả sự thiếu ý thức của con người như viết vẽ bậy hay trùng tu sai cách. Bảo tồn không có nghĩa là "đóng băng" quá khứ, mà là giữ gìn những giá trị cốt lõi để phát triển du lịch bền vững và giáo dục truyền thống. Mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức, từ những việc nhỏ nhất như không xả rác tại điểm di tích, đến việc lên tiếng bảo vệ các giá trị cổ xưa. Chỉ khi trân trọng quá khứ, chúng ta mới có thể xây dựng một tương lai vững chắc và đầy bản sắc.

Câu 2. Nghị luận văn học (4,0 điểm)

Phân tích bài thơ "Đồng dao cho người lớn" của Nguyễn Trọng Tạo

Nguyễn Trọng Tạo là một nghệ sĩ đa tài, thơ ông luôn giàu chất nhạc, chất họa và chứa đựng những suy tư sâu sắc về nhân sinh. Bài thơ "Đồng dao cho người lớn" (1992) là một thi phẩm độc đáo, mượn hình thức đồng dao hồn nhiên để chuyển tải những triết lý nhân sinh phức tạp và đầy biến động của cuộc đời.

Trước hết, về mặt nội dung, bài thơ mở ra một thế giới đầy những nghịch lý và sự đa diện của đời sống. Tác giả sử dụng điệp từ "có" liên tiếp ở đầu các dòng thơ để liệt kê những trạng thái đối lập:

• Nghịch lý giữa cái chết và sự sống: "có cánh rừng chết vẫn xanh trong tôi", "có con người sống mà như qua đời". Đó là sự tồn tại bền bỉ của những giá trị tinh thần trong tâm hồn và sự vô nghĩa của một lối sống thiếu lý tưởng.
• Sự trớ trêu của số phận: "có câu trả lời biến thành câu hỏi", "kẻ ngoại tình ngỡ là tiệc cưới". Cuộc đời vốn không đơn giản, trắng đen rõ ràng mà luôn ẩn chứa những bất ngờ, những mặt trái đầy cay đắng.
• Nỗi đau và niềm hạnh phúc đan xen: Có trẻ mồ côi, có người không nhà cửa, có cái "vui nho nhỏ" đi kèm với cái "buồn mênh mông".

Dù cuộc đời đầy rẫy những trắc trở, tác giả vẫn khẳng định sự vận động vĩnh hằng của tự nhiên và sức sống của con người: "thuyền vẫn sông mà xanh vẫn cỏ / đời vẫn say mà hồn vẫn gió". Những câu thơ này mang đến một cảm giác thanh thản, chấp nhận quy luật của tạo hóa để giữ lấy thiên lương và tâm hồn tự do.

Về mặt nghệ thuật, bài thơ thành công rực rỡ nhờ việc sử dụng thể thơ Đồng dao (thể thơ bốn chữ hoặc tự do ngắn gọn). Nhịp điệu nhanh, dồn dập, mô phỏng cách hát của trẻ con giúp những triết lý nặng nề trở nên dễ tiếp nhận, ám ảnh. Phép đối (vui - buồn, sống - chết, sông - thuyền) được vận dụng linh hoạt, làm nổi bật tính đa chiều của hiện thực. Đặc biệt, hình ảnh "cái chớp mắt đã nghìn năm trôi" ở cuối bài thơ tạo ra một dư ba sâu lắng về sự hữu hạn của đời người và cái vô hạn của thời gian.

Tóm lại, "Đồng dao cho người lớn" không chỉ là bài thơ về những mảnh ghép cuộc đời mà còn là lời nhắc nhở con người hãy sống sâu sắc hơn. Bằng hình thức nghệ thuật dân gian độc đáo, Nguyễn Trọng Tạo đã khắc họa thành công một bức tranh đời sống đa sắc, thúc giục chúng ta biết trân trọng những giá trị đích thực giữa dòng đời biến động.

BÀI LÀM

Câu 1. Văn bản trên thuộc kiểu văn bản nào?

• Văn bản trên thuộc kiểu văn bản thông tin.
• Giải thích: Văn bản nhằm mục đích cung cấp các kiến thức, sự thật khách quan và số liệu cụ thể về di tích Vạn Lý Trường Thành.

Câu 2. Đối tượng thông tin được đề cập đến trong văn bản là gì?

• Đối tượng thông tin chính là: Vạn Lý Trường Thành (các sự thật thú vị về lịch sử, quá trình xây dựng, tình trạng bảo tồn và quy mô của công trình này).

Câu 3. Những dữ liệu mà tác giả đưa ra trong văn bản là dữ liệu sơ cấp hay thứ cấp? Chỉ ra một ví dụ để chứng minh.

• Những dữ liệu trong văn bản chủ yếu là dữ liệu thứ cấp.
• Chứng minh: Tác giả không trực tiếp đo đạc hay khai quật mà tổng hợp thông tin từ các nguồn khác nhau.
• Ví dụ: Đoạn văn dẫn nguồn từ báo chí và tổ chức quốc tế: "Theo Daily Mail, tổng chiều dài của Vạn Lý Trường Thành... là 21.196,18 km" hoặc dẫn nguồn từ "UNESCO", "Travel China Guide".

Câu 4. Chỉ ra và nêu tác dụng của việc sử dụng phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ trong văn bản.

• Phương tiện phi ngôn ngữ: Hình ảnh minh họa về Vạn Lý Trường Thành (nằm giữa mục 3 và mục 4 trong văn bản).
• Tác dụng: * Giúp người đọc dễ dàng hình dung cụ thể về hình dáng, quy mô và sự hùng vĩ của công trình trong thực tế.
• • Làm cho văn bản bớt khô khan, tăng tính sinh động và sức hấp dẫn đối với người đọc.
  • Minh chứng trực quan cho các số liệu và thông tin lịch sử được nhắc đến trong bài.

Câu 5. Văn bản gợi cho em suy nghĩ gì về đối tượng thông tin?

• Gợi ý trả lời: * Sự khâm phục: Em cảm thấy vô cùng ngưỡng mộ trí tuệ và sức lao động bền bỉ của người xưa khi xây dựng được một công trình đồ sộ, kiên cố dù điều kiện kỹ thuật thời đó còn thô sơ (sử dụng gạo nếp làm vữa).
• • Ý thức bảo tồn: Cảm thấy lo lắng trước thông tin một phần ba công trình đang dần "biến mất" do thiên nhiên và con người, từ đó thấy được trách nhiệm trong việc gìn giữ và bảo vệ các di sản văn hóa thế giới.
  • Niềm tự hào về lịch sử: Vạn Lý Trường Thành không chỉ là một bức tường thành mà còn là một "chứng nhân lịch sử" trải qua hàng ngàn năm, mang trong mình những giá trị văn hóa độc đáo của nhân loại.

BÀI LÀM

Câu 1:

• Thể thơ của văn bản là: Thể thơ tám chữ.

Câu 2:

• Nhận xét về nhịp thơ: Bài thơ có nhịp điệu linh hoạt, chủ yếu sử dụng nhịp 3/2/3 hoặc 3/5 (Ví dụ: Yêu, / là chết / ở trong lòng một ít).
• Tác dụng: Cách ngắt nhịp chậm, có nhiều khoảng lặng (đặc biệt là dấu phẩy sau từ "Yêu") tạo nên âm hưởng trầm buồn, trăn trở. Nó diễn tả thành công trạng thái hụt hẫng, suy tư và nỗi đau tê tái của một tâm hồn đang yêu nhưng không được đáp lại trọn vẹn.

Câu 3:

• Đề tài: Tình yêu đôi lứa.
• Chủ đề: Bài thơ thể hiện quan niệm về sự mất mát, thiệt thòi và nỗi cô đơn tất yếu trong tình yêu. Qua đó, tác giả bộc lộ khát vọng mãnh liệt về sự đồng điệu nhưng lại rơi vào tuyệt vọng vì quy luật "cho nhiều nhận ít" của trái tim.

Câu 4:

• Hình ảnh tượng trưng ấn tượng: Hình ảnh "sợi dây vấn vít".
• Ý nghĩa: Đây là hình ảnh tượng trưng cho sự ràng buộc, bủa vây của tình ái. Tình yêu không chỉ là hạnh phúc mà còn là những sợi dây vô hình thắt chặt tâm hồn con người, khiến họ không thể thoát ra khỏi nỗi sầu u muộn. Nó diễn tả trạng thái vừa say đắm, vừa đau khổ, bế tắc của những "người si" khi đã lỡ vướng vào lưới tình.

Câu 5: Học sinh trình bày cảm nhận cá nhân. Đoạn văn tham khảo:

Bài thơ "Yêu" của Xuân Diệu để lại trong em nhiều dư vị buồn thương và suy ngẫm sâu sắc về tình cảm con người. Qua những vần thơ đầy triết lý, em nhận ra rằng tình yêu không phải lúc nào cũng là sự viên mãn, mà đôi khi là sự "chết đi" của một phần tâm hồn vì những mong cầu không được hồi đáp. Câu thơ "Cho rất nhiều, song nhận chăng bao nhiêu" gợi lên sự cảm thông cho những tấm lòng chân thành nhưng gặp phải sự thờ ơ, phụ bạc. Tuy mang sắc thái u sầu, nhưng bài thơ không làm em sợ hãi tình yêu. Ngược lại, nó nhắc nhở em rằng yêu là một sự dũng cảm — dũng cảm để cho đi, để hy sinh và để thấu hiểu. Bài thơ dạy chúng ta cách trân trọng cảm xúc của người khác và hiểu rằng, chính những rung động dù đau khổ ấy đã làm cho đời sống tâm hồn con người trở nên phong phú, đa diện hơn giữa "cảnh đời sa mạc".

BÀI LÀM

Câu 1:

• Thể thơ của văn bản là: Thể thơ tám chữ.

Câu 2:

• Nhận xét về nhịp thơ: Bài thơ có nhịp điệu linh hoạt, chủ yếu sử dụng nhịp 3/2/3 hoặc 3/5 (Ví dụ: Yêu, / là chết / ở trong lòng một ít).
• Tác dụng: Cách ngắt nhịp chậm, có nhiều khoảng lặng (đặc biệt là dấu phẩy sau từ "Yêu") tạo nên âm hưởng trầm buồn, trăn trở. Nó diễn tả thành công trạng thái hụt hẫng, suy tư và nỗi đau tê tái của một tâm hồn đang yêu nhưng không được đáp lại trọn vẹn.

Câu 3:

• Đề tài: Tình yêu đôi lứa.
• Chủ đề: Bài thơ thể hiện quan niệm về sự mất mát, thiệt thòi và nỗi cô đơn tất yếu trong tình yêu. Qua đó, tác giả bộc lộ khát vọng mãnh liệt về sự đồng điệu nhưng lại rơi vào tuyệt vọng vì quy luật "cho nhiều nhận ít" của trái tim.

Câu 4:

• Hình ảnh tượng trưng ấn tượng: Hình ảnh "sợi dây vấn vít".
• Ý nghĩa: Đây là hình ảnh tượng trưng cho sự ràng buộc, bủa vây của tình ái. Tình yêu không chỉ là hạnh phúc mà còn là những sợi dây vô hình thắt chặt tâm hồn con người, khiến họ không thể thoát ra khỏi nỗi sầu u muộn. Nó diễn tả trạng thái vừa say đắm, vừa đau khổ, bế tắc của những "người si" khi đã lỡ vướng vào lưới tình.

Câu 5: Học sinh trình bày cảm nhận cá nhân. Đoạn văn tham khảo:

Bài thơ "Yêu" của Xuân Diệu để lại trong em nhiều dư vị buồn thương và suy ngẫm sâu sắc về tình cảm con người. Qua những vần thơ đầy triết lý, em nhận ra rằng tình yêu không phải lúc nào cũng là sự viên mãn, mà đôi khi là sự "chết đi" của một phần tâm hồn vì những mong cầu không được hồi đáp. Câu thơ "Cho rất nhiều, song nhận chăng bao nhiêu" gợi lên sự cảm thông cho những tấm lòng chân thành nhưng gặp phải sự thờ ơ, phụ bạc. Tuy mang sắc thái u sầu, nhưng bài thơ không làm em sợ hãi tình yêu. Ngược lại, nó nhắc nhở em rằng yêu là một sự dũng cảm — dũng cảm để cho đi, để hy sinh và để thấu hiểu. Bài thơ dạy chúng ta cách trân trọng cảm xúc của người khác và hiểu rằng, chính những rung động dù đau khổ ấy đã làm cho đời sống tâm hồn con người trở nên phong phú, đa diện hơn giữa "cảnh đời sa mạc".

PHẦN II: LÀM VĂN

Câu 1 (Phân tích hình tượng người phụ nữ trong bài thơ):

Trong bài thơ "Những người đàn bà gánh nước sông", Nguyễn Quang Thiều đã xây dựng hình tượng người phụ nữ vừa thực tế, lam lũ, vừa mang tính biểu tượng sâu sắc. Trước hết, họ hiện lên với những nét ngoại hình khắc khổ, in hằn dấu vết của sự lao động nặng nhọc: "ngón chân xương xẩu", "móng dài và đen toẽ ra". Hình ảnh so sánh "như móng chân gà mái" không chỉ đặc tả sự vất vả mà còn gợi lên sự tận tuỵ, chắt chiu của người phụ nữ dành cho gia đình. Họ hiện lên trong không gian mờ ảo, nhòe đi bởi mồ hôi và nước sông: "búi tóc vỡ xối xả", "lưng áo mềm và ướt". Hình tượng này đại diện cho những người mẹ, người chị tần tảo, cả đời gánh trên vai không chỉ là gánh nước mà là cả một bầu trời trách nhiệm và sự hy sinh. Đáng buồn hơn, hình tượng này không đứng biệt lập mà mang tính nối tiếp: từ những người mẹ đến những "con gái lại đặt đòn gánh lên vai", tạo thành một vòng lặp số phận không dứt bên dòng sông quê hương. Qua đó, tác giả bày tỏ niềm xót thương và trân trọng sâu sắc đối với những kiếp người thầm lặng nuôi dưỡng sự sống.

Câu 2 (Nghị luận về hội chứng "burnout" của giới trẻ):

BÀI LÀM

Trong guồng quay hối hả của xã hội hiện đại, khi những tiêu chuẩn về thành công ngày càng trở nên khắt khe, giới trẻ đang phải đối mặt với một bóng ma tinh thần đáng sợ mang tên: hội chứng "burnout" (kiệt sức). Đây không chỉ là một trạng thái mệt mỏi nhất thời mà đã trở thành một vấn đề xã hội nhức nhối cần được nhìn nhận nghiêm túc.

"Burnout" là tình trạng kiệt sức về mặt cảm giác, tinh thần và thể chất do căng thẳng kéo dài. Đối với giới trẻ ngày nay, nó thường bắt đầu từ cảm giác mất động lực, sau đó là sự hoài nghi về giá trị bản thân và cuối cùng là sự đổ vỡ hoàn toàn về mặt năng lượng. Khác với sự mệt mỏi sau một ngày làm việc, burnout khiến người trẻ cảm thấy như mình đang mắc kẹt trong một đường hầm không có ánh sáng.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này rất đa dạng. Đầu tiên phải kể đến áp lực từ "văn hóa hối hả" (hustle culture), nơi mà việc bận rộn được tôn vinh như một đức tính. Giới trẻ luôn sống trong nỗi sợ bị bỏ lại phía sau (FOMO), dẫn đến việc tự ép mình phải làm việc quá sức. Bên cạnh đó, sự bùng nổ của mạng xã hội tạo ra những tiêu chuẩn ảo về sự thành đạt, khiến nhiều bạn trẻ rơi vào bẫy so sánh và tự tạo áp lực vô hình cho chính mình. Ngoài ra, sự thiếu cân bằng giữa công việc và cuộc sống, cùng với việc thiếu các kỹ năng quản lý cảm giác cũng là những tác nhân quan trọng.

Hậu quả của burnout vô cùng nghiêm trọng. Về sức khỏe, nó gây ra các vấn đề về giấc ngủ, tiêu hóa và suy giảm hệ miễn dịch. Về tinh thần, nó có thể dẫn đến trầm cảm, lo âu và sự thờ ơ với mọi thứ xung quanh. Trong công việc, một người bị kiệt sức sẽ không còn khả năng sáng tạo, hiệu suất giảm sút và dễ xảy ra sai sót, gây ảnh hưởng đến cả tập thể.

Để khắc phục hội chứng này, trước hết, mỗi người trẻ cần học cách lắng nghe bản thân. Chúng ta cần hiểu rằng "nghỉ ngơi cũng là một phần của công việc". Việc thiết lập ranh giới rõ ràng giữa thời gian làm việc và thời gian riêng tư là điều tối quan trọng. Bên cạnh đó, xã hội và các tổ chức cần thay đổi tư duy, thay vì chỉ chú trọng vào năng suất, hãy chú trọng đến sức khỏe tinh thần của nhân viên và thế hệ kế cận.

Tóm lại, thành công không nên được đánh đổi bằng sự đổ vỡ của sức khỏe và tâm hồn. Giới trẻ cần được định hướng để theo đuổi những giá trị thực bền vững thay vì chạy theo những ảo ảnh rực rỡ nhưng ngắn ngủi. Hãy nhớ rằng, một ngọn nến chỉ có thể tỏa sáng lâu dài nếu nó được cháy với một cường độ vừa phải và có thời gian để hồi phục.

BÀI LÀM

Phần I: Đọc hiểu

Văn bản: Những người đàn bà gánh nước sông (Nguyễn Quang Thiều)

Câu 1:

• Thể thơ của bài thơ trên là: Thể thơ tự do.

Câu 2:

• Các phương thức biểu đạt được sử dụng trong bài thơ là: Biểu cảm (phương thức chính), kết hợp với miêu tả và tự sự.

Câu 3: Việc lặp lại hai lần dòng thơ “Đã năm năm, mười lăm năm, ba mươi lăm và nửa đời tôi thấy” có tác dụng:

• Về nghệ thuật: Tạo nên cấu trúc điệp, làm cho âm hưởng bài thơ trở nên da diết, xoáy sâu vào tâm trí người đọc. Nó tạo ra một sự kết nối, nhất quán giữa các phần của bài thơ.
• Về nội dung:
• • Nhấn mạnh sự trôi chảy dai dẳng, mênh mông của thời gian.
  • Khẳng định sự bền bỉ, lặp đi lặp lại một cách đáng thương của những kiếp người, những số phận lam lũ bên dòng sông. Sự nhọc nhằn đó không phải ngày một ngày hai mà là cả một đời người, từ thế hệ này sang thế hệ khác.
  • Cho thấy sự quan sát, chiêm nghiệm sâu sắc và nỗi ám ảnh khôn nguôi của tác giả trước cuộc sống nghèo khó của quê hương.

Câu 4:

• Đề tài: Bài thơ viết về đề tài làng quê, cụ thể là hình ảnh những người phụ nữ lao động nghèo khó ở nông thôn Việt Nam gắn liền với dòng sông.
• Chủ đề: Bài thơ thể hiện niềm cảm thông, trắc ẩn sâu sắc của tác giả trước những số phận con người (đặc biệt là người phụ nữ) nhọc nhằn, lam lũ và sự tiếp nối của sự nghèo khó, vô vọng qua các thế hệ.
• Câu 5
• Bài thơ "Những người đàn bà gánh nước sông" gợi cho em nhiều suy nghĩ và cảm xúc sâu sắc. Trước hết, em cảm thấy trân trọng và xót xa khôn tả trước hình ảnh những người phụ nữ Việt Nam tần tảo, hy sinh. Những chi tiết miêu tả đôi bàn chân "xương xẩu", móng "đen toé ra" như móng chân gà mái là một hình ảnh đầy ám ảnh, bóc trần sự vất vả cực nhọc để đổi lấy nguồn nước nuôi sống gia đình. Bên cạnh đó, bài thơ còn khơi dậy trong em nỗi buồn và sự trăn trở về cái vòng quẩn quanh của nghèo khó. Hình ảnh "con gái lại đặt đòn gánh lên vai", "con trai lại vác cần câu" cho thấy những thế hệ sau lại tiếp tục bước vào lối mòn của cha mẹ, một sự lặp lại số phận đầy bi kịch. Cuối cùng, tác phẩm nhắc nhở em phải biết trân trọng cuộc sống hiện tại, sống có trách nhiệm hơn và giữ cho mình một tấm lòng nhân hậu, biết sẻ chia với những mảnh đời bất hạnh, lam lũ trong xã hội.