1. Nghệ thuật sắp đặt (Installation Art)Định nghĩa & đặc điểmSắp đặt là việc bố trí không gian, vật thể, ánh sáng, âm thanh, các yếu tố cảm quan sao cho người xem được “bước vào”, “trải nghiệm” không gian nghệ thuật, không chỉ quan sát từ bên ngoài.Vật liệu có thể rất đa dạng: từ ánh sáng, video, chất liệu công nghiệp, rác thải, nguyên vật liệu tự nhiên, đồ dùng thường...
Đọc tiếp
1. Nghệ thuật sắp đặt (Installation Art)
Định nghĩa & đặc điểm
- Sắp đặt là việc bố trí không gian, vật thể, ánh sáng, âm thanh, các yếu tố cảm quan sao cho người xem được “bước vào”, “trải nghiệm” không gian nghệ thuật, không chỉ quan sát từ bên ngoài.
- Vật liệu có thể rất đa dạng: từ ánh sáng, video, chất liệu công nghiệp, rác thải, nguyên vật liệu tự nhiên, đồ dùng thường nhật, thực phẩm, vân vân.
- Nhấn vào mối quan hệ giữa người xem, không gian, ý tưởng — thường có chiều kích thời gian và thân xác người xem tham gia.
Các tác giả tiêu biểu
Một số nghệ sĩ nổi bật trong nghệ thuật sắp đặt:
- Yayoi Kusama — nổi tiếng với các “Infinity Rooms” sử dụng gương, đèn, ánh sáng để tạo ảo giác không gian vô tận.
- Olafur Eliasson — làm các tác phẩm kết hợp ánh sáng, chân trời, bản chất tự nhiên, trải nghiệm cảm giác không gian.
- Anish Kapoor — các tác phẩm lớn, vật liệu đặc biệt, tương tác với kiến trúc và không gian.
- Ai Weiwei — dùng sắp đặt để phản ánh các vấn đề xã hội, chính trị, lịch sử.
- Doris Salcedo — tác phẩm sắp đặt nhiều khi có tính chất tưởng niệm, khắc họa nỗi đau lịch sử, mất mát.
- Thomas Hirschhorn — thường sử dụng vật liệu bình dân, công chúng tham gia, tính phê phán xã hội.
- Tadashi Kawamata — sử dụng gỗ và vật liệu phục hồi, dựng không gian tạm, nhấn vào tính chuyển đổi của đô thị, môi trường. Wikipedia
2. Nghệ thuật biểu diễn (Performance Art)
Định nghĩa & đặc điểm
- Biểu diễn là nghệ thuật mà trong đó nghệ sĩ sử dụng cơ thể, giọng nói, hành động, thời gian — thường “ngay lập tức”, trực tiếp trước khán giả.
- Có thể là hành vi kéo dài, thử thách giới hạn thân xác, tương tác với công chúng, hoặc sử dụng sự chậm, im lặng, hoặc đau đớn, thiền, phản kháng.
- Nghĩa là không chỉ xem tác phẩm sau khi đã hoàn thành, mà quá trình biểu diễn chính là tác phẩm.
Tác giả tiêu biểu
- Marina Abramović — nổi tiếng với các tác phẩm như The Artist is Present, nơi cô ngồi im trong thời gian dài, người xem được mời ngồi đối diện, tạo nên sự im lặng, căng thẳng, đối thoại vô lời. Fiveable+1
- Yoko Ono — tác phẩm Cut Piece (1964) là ví dụ sớm của việc người xem tham gia, làm tác phẩm thay đổi. Fiveable+1
- Joseph Beuys — nghệ thuật biểu diễn thường mang tính xã hội, chính trị, bao gồm hiểu biết về con người, môi trường, cộng đồng. Ví dụ I Like America and America Likes Me. Fiveable+1
- Tehching Hsieh — lâu dài (durational performance), thử nghiệm về thời gian, tồn tại, hạn chế. (Mình không tìm được chi tiết trong các nguồn hiện có, nhưng ông là một nhân vật rất quan trọng) Reddit
3. Nghệ thuật hình ảnh động / Moving-Image Art
Định nghĩa & đặc điểm
- Đây là nhóm nghệ thuật sử dụng video, phim, hình ảnh chuyển động, tương tác hình ảnh + âm thanh, projection mapping, video art, media art.
- Có thể là single-screen video, multi-screen video, hoặc kết hợp với sắp đặt (installation) và biểu diễn.
- Thường khai thác thời gian, chuyển động, ký ức, ảo giác, tương tác, kỹ thuật số.
Các tác giả tiêu biểu
- Nam June Paik — được xem là một trong những người tiên phong của video art. Encyclopedia Britannica+1
- Bill Viola — biểu hiện chậm, thiền, sử dụng video để tạo hiệu ứng tâm linh, cảm xúc lâu dài. fromlight2art.com+1
- Pipilotti Rist — nghệ sĩ sử dụng video – ánh sáng – môi trường sắp đặt kết hợp rất mạnh. Vogue+2Encyclopedia Britannica+2
- Christian Marclay — ví dụ độc đáo với The Clock (tác phẩm video montage 24 giờ) là một trong những tác phẩm nổi bật. Rolls-Royce Motor Cars+1
- Peter Sarkisian — kết hợp giữa video, projection, và sculpture, tạo ra trình chiếu nhiều màn hình/khối vật chất để khám phá hình ảnh động trong không gian.
- Sonia Khurana — nghệ sĩ Ấn Độ, làm việc với media động, video, moving image, có khám phá yếu tố nữ quyền, bản ngã, ký ức.
- Linda Lai Chiu-han — làm experimental video art, media art, giao thoa văn hóa, lịch sử và bản sắc Hong Kong.
4. Phân tích tác phẩm tiêu biểu mà mình thích
Tôi chọn phân tích The Clock (2010) của Christian Marclay — đây là một tác phẩm moving-image art rất ấn tượng và có nhiều lớp nghĩa hay.
Giới thiệu tác phẩm
- The Clock là một video-montage kéo dài 24 giờ, sử dụng hàng nghìn đoạn phim/quảng cáo/trailer/met cảnh trong điện ảnh & truyền hình, trong đó mỗi cảnh có sự xuất hiện của thời gian (đồng hồ, giờ trên màn hình, cảnh người xem đồng hồ, etc.). Rolls-Royce Motor Cars+1
- Tác phẩm được đồng bộ với giờ thực tế: nếu bạn xem vào lúc 3 giờ chiều, trong video cũng sẽ hiển thị cảnh hồi 3 giờ chiều. Rolls-Royce Motor Cars
Hình thức & kỹ thuật
- Marclay thu thập, lựa chọn và chỉnh sửa rất kỹ các trích đoạn có liên quan tới khái niệm “thời gian” — những cảnh phim có đồng hồ, cảnh người nói về giờ, thời điểm, ánh sáng thời gian trong phim, vân vân.
- Tạo cảm giác nối tiếp, thời gian thực, người xem bị cuốn vào sự trôi chảy giữa nhân tạo (cảnh phim) và thực tại ( đồng hồ trong đời thực).
- Tác phẩm không phải chỉ để xem lướt qua; nếu bạn có điều kiện xem một phần dài, bạn sẽ cảm nhận được sự thay đổi của thời gian, mệt mỏi, đợi đợi, trải nghiệm – giống như xem thực sự 1 ngày trôi qua.
Ý nghĩa & cảm nhận cá nhân
- Tác phẩm đặt ra câu hỏi: thế nào là “thời gian thật / thời gian nghệ thuật”? Khi xem phim, chúng ta vốn “giả vờ” chấp nhận dòng thời gian trong phim; nhưng The Clock làm cho ranh giới giữa giả và thật mong manh hơn.
- Nó cũng làm cho người xem ý thức: thời điểm mình đang sống trong thực tại – tác phẩm phản chiếu nó, không chỉ là quá khứ lưu giữ trong các phim.
- Từ đó cũng có khía cạnh về ký ức, đo đếm, thời gian trôi – mối lo sợ tuổi tác, sự chờ đợi, tính phù du của thời gian.
- Ngoài ra, The Clock là một tác phẩm “tập hợp” văn hóa đại chúng: sử dụng phim truyện, truyền hình, trailer – là ký ức điện ảnh chung; ai xem có thể nhận ra nhiều trích đoạn, nhiều hình ảnh đã từng xem, và cái cảm giác vừa quen vừa lạ.
