I. PHẦN ĐỌC HIỂU (6.0 ĐIỂM)

Đọc văn bản sau:

       CẢNH NGÀY HÈ

 (Bảo kính cảnh giới – Bài 43)

Rồi⁽¹⁾ hóng mát thuở ngày trường,

Hoè lục đùn đùn tán rợp giương⁽²⁾.

Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ⁽³⁾,

Hồng liên trì đã tiễn mùi hương⁽⁴⁾.

Lao xao chợ cá làng ngư phủ⁽⁵⁾,

Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương⁽⁶⁾.

Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng⁽⁷⁾,

Dân giàu đủ khắp đòi⁽⁸⁾ phương.

(Theo Hợp tuyển thơ văn Việt Nam, tập II – Văn học thế kỉ X – thế kỉ XVII, Sđd)

Chú thích:

(1) Rồi: ở đây là rỗi rãi.

(2) Lục: màu xanh; hoè lục: màu xanh cây hoè; tán rợp giương: tán giương lên che rợp.

(3) Thức (từ cổ): màu vẻ, dáng vẻ. Ý cả câu thơ: cây thạch lựu ở hiên nhà đang phun màu đỏ.

(4) Tiễn mùi hương: ngát mùi hương (tiễn: từ Hán Việt, có nghĩa là dư ra). Ý cả câu thơ: sen hồng trong ao đã ngát mùi hương.

(5) Làng ngư phủ: làng chài lưới.

(6) Dắng dỏi (từ cổ): có nghĩa là inh ỏi. Cầm ve: tiếng ve kêu như tiếng đàn. Lầu tịch dương: lầu (nhà cao) lúc mặt trời sắp lặn.

(7) Dẽ có: lẽ ra nên có. Ngu cầm: thần thoại Trung Quốc kể rằng hai triều vua Đường Nghiêu và Ngu Thuấn là hai triều đại lí tưởng, xã hội thanh bình, nhân dân hạnh phúc. Riêng vua Ngu Thuấn có khúc hát Nam phong, trong đó có câu: Nam phong chi thì hề khả dĩ phụ ngô dân chi tài hề (Gió nam thuận thì có thể làm cho dân ta thêm nhiều của). Ngu cầm là đàn của vua Ngu Thuấn. Ý cả câu: Hãy để cho ta có đàn của vua Thuấn để đàn một khúc Nam phong.

(8) Đòi: nhiều.

Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 6 (trình bày ngắn gọn):

Câu 1. Bài thơ “Cảnh ngày hè” được viết theo thể thơ nào?

Câu 2. Những hình ảnh thiên nhiên nào được nhắc đến trong bốn dòng thơ đầu?

Câu 3. Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ đảo ngữ được dùng trong câu thơ sau?

Lao xao chợ cá làng ngư phủ,

Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.

Câu 4. Trong hai dòng thơ cuối, tác giả đã bộc lộ tình cảm, cảm xúc gì?

Câu 5. Chủ đề của bài thơ là gì? Căn cứ vào đâu em xác định như vậy?

Câu 6. Từ niềm vui giản dị mà Nguyễn Trãi tìm thấy trong thiên nhiên ngày hè, em rút ra được bài học gì cho bản thân trong việc giữ gìn tinh thần lạc quan, biết tận hưởng những điều bình dị quanh mình? Hãy viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 dòng) trả lời cho câu hỏi trên.

Trong bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến, hai câu thơ làm em nhớ nhất là:

“Tựa gối buông cần lâu chẳng được
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.”

Hình ảnh tác giả ngồi câu cá với dáng vẻ ung dung gợi lên một khung cảnh thật yên bình. Việc “lâu chẳng được” cho thấy sự kiên nhẫn, nhưng cũng gợi nỗi buồn thầm kín của nhà thơ. Tiếng cá đớp dưới chân bèo làm bức tranh thu vốn tĩnh lặng bỗng trở nên sinh động hơn. Âm thanh nhỏ ấy như điểm nhấn khiến cảnh vật thêm gần gũi, chân thực. Đọc hai câu thơ, em cảm nhận được tâm hồn của Nguyễn Khuyến yêu thiên nhiên và cũng chất chứa nhiều tâm sự khó giãi bày.

Con đê cát đỏ cỏ viền

Leng keng nhạc ngựa ngược lên chợ Gò.

      (Hoàng Tố Nguyên, Gò Me)

Nêu tác dụng của biện pháp tu từ đảo ngữ trong ngữ liệu sau. (Chọn 2 đáp án)

Trong bài thơ Thu điếu, hai câu thơ để lại ấn tượng sâu sắc với em là: “Tựa gối buông cần lâu chẳng được, / Cá đâu đớp động dưới chân bèo.” Hình ảnh ông câu hiện lên thật thong dong, ung dung giữa cảnh thu yên tĩnh. Tư thế “tựa gối buông cần” vừa gợi sự nhàn hạ, vừa ẩn chứa chút suy tư, trầm lặng. Cái “lâu chẳng được” không chỉ tả việc câu cá khó mà còn gợi tâm trạng bế tắc trước cuộc đời. Âm thanh cá đớp mồi làm bức tranh thêm sinh động, phá vỡ sự tĩnh mịch. Qua đó, ta thấy rõ nghệ thuật tả cảnh ngụ tình tài hoa của Nguyễn Khuyến.

Trong tác phẩm Thu Điếu ( Mùa thu câu cá ) của tác giả Nguyễn Khuyến, em rất ấn tượng với hai câu thơ " Tựa gối, buông cần lâu chẳng được, / Cá đâu đớp động dưới chân bèo. ". Hai câu kết gợi mở về tâm trạng và hình ảnh của tác giả trước khung cảnh thiên nhiên. Hình ảnh " Tựa gối, buông cần " cho thấy một tư thế ngồi câu bình dị, nhàn nhã nhưng cũng đầy trầm tư của tác giả. Trạng thái " lâu chẳng được " cho thấy sự chờ đợi, không phải chỉ là chờ đợi cá cắn câu mà còn là chờ đợi cơ hội , chờ đợi sự thay đổi của thời cuộc. Những âm thanh tiếng " Cá đâu đớp động " là một âm thanh duy nhất phá vỡ sự tĩnh lặng tuyệt đối của khung cảnh. Âm thanh nhỏ bé này lại càng làm nổi bật sự tĩnh mịch của trạng thái trầm tư của con người. Tuy nhiên, tác giả lại có một tâm trạng buồn bã, trầm tư của tác giả trước thời thế thay đổi của đất nước. Cuối cùng, ta có thể thấy Nguyễn Khuyến là một người yêu thiên nhiên, đất nước sâu sắc, cùng với nỗi lo lắng cho cảnh ngộ đất nước ngay cả khi cáo quan về ở ẩn.

Cô đơn thay là cảnh thân tù

Tai mở rộng và lòng sôi rạo rực

Tôi lắng nghe tiếng đời lăn náo nức

Ở ngoài kia vui sướng biết bao nhiêu !

(Tâm tư trong tù – Tố Hữu)

Câu 1: Những lời thơ trên gợi em nhớ tới bài thơ nào đã được học trong chương trình Ngữ văn 8? Hãy chép lại chính xác sáu câu đầu của bài thơ đó.

Câu 2: Trong đoạn thơ em vừa chép có một âm thanh đã làm thức dậy cả tâm hồn của nhân vật trữ tình. Đó là âm thanh gì? Vì sao âm thanh đó lại có thể tác động mạnh mẽ đến tâm hồn nhân vật như vậy?

Câu 3: Từ đoạn thơ đã chép, hãy viết một đoạn văn khoảng 10 câu theo cách lập luận tổng hợp – phân tích – tổng hợp trình bày cảm nhận của em về ý kiến: “Sáu câu thơ lục bát thanh thoát mở ra cả một thế giới rộn ràng, tràn trề nhựa sống”.

Câu 4 (2 điểm):a/ Em hãy chỉ ra và phân tích giá trị nghệ thuật của biện pháp tu từ trong câu văn sau: “Và cái lầm đó không những làm tôi thẹn mà còn tủi cực nữa, khác gì cái ảo ảnh của một dòng nước trong suốt chảy dưới bóng râm đã hiện ra trước con mắt gần rạn nứt của người bộ hành ngã gục giữa sa mạc.”.

b/ Trong văn bản cũng có một câu văn sử dụng biện pháp nghệ thuật giống như câu văn trên. Hãy chép chính xác câu văn đó, chỉ rõ và phân tích tác dụng của các biện pháp nghệ thuật trong câu văn vừa chép?
 mình cần gấp ạ

KHÔNG CÓ GÌ TỰ ĐẾN ĐÂU CON

      (1) Không có gì tự đến đâu Con

Quả muốn ngọt phải tháng ngày tích nhựa

Hoa sẽ thơm khi trải qua nắng lửa

Mùa bội thu phải một nắng hai sương.

      (2) Không có gì tự đến dẫu bình thường

Phải bằng cả đôi tay và nghị lực

Như con chim suốt ngày chọn hạt

Năm tháng bao dung nhưng khắc nghiệt lạ kì.

                (3) Dẫu bây giờ Cha Mẹ đôi khi,

Có nặng nhẹ yêu thương và giận dỗi.

Có roi vọt khi con hư và có lỗi

Thương yêu Con, đâu đồng nghĩa với nuông chiều

 (Trích Không có gì tự đến đâu con, Nguyễn Đăng Tấn,

Lời ru vầng trăng, NXB Lao Động, 2000, tr.42)

* Chú thích:       

 - Nguyễn Đăng Tấn là một nhà báo, một nhà thơ với phong cách thơ bình dị nhưng giàu chất triết lí, thể hiện những suy ngẫm, trăn trở về tình yêu thương, về lẽ sống của con người.     

 - Bài thơ Không có gì tự đến đâu con, được nhà thơ Nguyễn Đăng Tấn viết tặng con là Nguyễn Đăng Tiến vào khoảng năm 1995, khi Tiến đang học lớp 3. Bài thơ được in trong tập thơ Lời ru vầng trăng, xuất bản năm 2000.

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1 (0,5 điểm): Xác định thể thơ của đoạn trích trên.

Câu 2 (0,5 điểm): Chỉ ra trong khổ thơ (1) những điều cần phải trải qua để có được quả ngọt, hoa thơm và mùa bội thu.

Câu 3 (1,0 điểm): Nêu cách hiểu của em về nội dung của những dòng thơ sau:

Không có gì tự đến dẫu bình thường

Phải bằng cả đôi tay và nghị lực

Câu 4 (1,0 điểm): Nêu tác dụng của biện pháp tu từ điệp ngữ thể hiện qua việc lặp lại cụm từ không có gì tự đến ở khổ thơ (1) và (2).                                         

Câu 5 (1,0 điểm): Từ nội dung của đoạn thơ trên, em hãy rút ra bài học về những việc cần làm để vượt qua khó khăn, thử thách trong hành trình khôn lớn của bản thân.