I − ĐỊNH HƯỚNG

1. Khái niệm kiểu bài

Bài văn thuyết minh giải thích một hiện tượng tự nhiên là kiểu bài giới thiệu và giải thích về một hiện tượng trong tự nhiên (như mưa, gió, núi lửa, ghềnh đá,…). Người viết không chỉ miêu tả hiện tượng trông như thế nào mà còn giải thích vì sao nó xảy ra và hình thành như thế nào, giúp người đọc hiểu rõ hơn.

2. Yêu cầu

− Nêu được hiện tượng tự nhiên cần giải thích.

− Nêu được các biểu hiện cơ bản của hiện tượng tự nhiên cần giải thích.

− Trình bày được căn cứ xác đáng để giải thích hiện tượng tự nhiên đã chọn.

− Nói rõ ảnh hưởng, tác động của hiện tượng tự nhiên đó đối với cuộc sống con người.

II − PHÂN TÍCH BÀI VIẾT THAM KHẢO

1. Đọc bài viết tham khảo

GHỀNH ĐÁ ĐĨA

     Từ thành phố Tuy Hoà, Phú Yên, xuôi theo quốc lộ 1A về hướng bắc khoảng 30 ki-lô-mét, sau đó đến thị trấn Chí Thạnh (huyện Tuy An) rẽ phải về hướng đông khoảng 12 ki-lô-mét, du khách sẽ đến ghềnh Đá Đĩa (hay còn gọi là gành Đá Đĩa).

     Với chiều rộng hơn 50 mét và dài khoảng 200 mét, nhìn từ xa, ghềnh Đá Đĩa như một tổ ong khổng lồ, ánh lên màu đen huyền bí nổi bật giữa một vùng trời biển trong xanh. Càng tiến lại gần, du khách sẽ càng ngỡ ngàng khi trước mắt hiện ra hàng chục nghìn cột đá có hình lục giác, hình vuông hoặc hình tròn, lớp nọ xếp nối lên lớp kia, liền khít nhau như có sự sắp đặt của bàn tay con người. Có những chỗ đá xếp cao và thẳng, có chỗ lại xếp trải dài hoặc nghiêng, trông như chồng bát đĩa. Theo dòng chảy thời gian cùng những đợt sóng dồn từ biển, các cột đá ở đây không hề tách rời hay đứt gãy mà cứ bám vào nhau, lớp nọ nối tiếp lớp kia vươn mình ra biển lớn.

     Theo các nhà khoa học, đá ở ghềnh Đá Đĩa là loại đá badan hình thành trong quá trình hoạt động của núi lửa ở vùng cao nguyên Vân Hoà (Phú Yên) cách đây gần 200 triệu năm và cách vị trí ghềnh Đá Đĩa ngày nay khoảng 30 ki-lô-mét theo đường chim bay. Nham thạch phun ra từ miệng núi lửa, gặp nước lạnh đông cứng lại và rạn nứt đa chiều một cách tự nhiên. Phần lớn đá nứt theo mạch dọc, tạo thành những cột thẳng đứng hoặc xiên, cũng có những đường xiết ngang cắt cột đá thành những hình dạng khác nhau. Trên thế giới, ngoài Phú Yên chỉ có một vài nơi khác có hiện tượng này như là các ghềnh đá Giai-ân Cao-xơ-uây (Giant’s Causeway) ở Ai-rơ-len (Ireland), Gio-xan-gi-o-li (Jusangjeolli) ở Hàn Quốc, Phin-gồ (Fingal) ở Xcốt-len (Scotland),...

     Năm 1998, ghềnh Đá Đĩa đã được Nhà nước cấp chứng nhận danh thắng cấp quốc gia và được tỉnh Phú Yên đưa vào khai thác du lịch. Với vẻ đẹp hoang sơ và tạo hình ấn tượng, ghềnh Đá Đĩa ngày càng được nhiều du khách biết đến, trở thành điểm tham quan không thể bỏ qua của du khách khi đến với mảnh đất Phú Yên.

(Theo Lam Phương, website https://vietnamtourism.gov.vn,
Trung tâm Thông tin du lịch − Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, ngày 15/7/2016)

2. Phân tích

− Phần mở bài:

− Phần thân bài:

+ Những biểu hiện của hiện tượng tự nhiên:

+ Giải thích về hiện tượng tự nhiên:

++ Thời gian: Cách đây gần 200 triệu năm.

++ Cơ chế hình thành: Nham thạch phun trào gặp nước lạnh nên đông cứng và rạn nứt đa chiều tự nhiên.

++ Nguyên nhân tạo hình: Đá nứt theo mạch dọc tạo thành cột đứng/xiên; các đường xiết ngang cắt cột đá thành hình lục giác, hình vuông, hình tròn.

+ Cung cấp thông tin về thái độ của con người trước hiện tượng tự nhiên:

+ Cung cấp thông tin về hành động của con người trước hiện tượng tự nhiên:

++ Hành động của các nhà khoa học: Nghiên cứu, xác định nguồn gốc đá badan và giải thích cơ chế hình thành từ núi lửa cách đây gần 200 triệu năm.

++ Hành động của Nhà nước và chính quyền:

+++ Cấp chứng nhận danh thắng cấp quốc gia (năm 1998).

+++ Đưa vào khai thác du lịch để giới thiệu vẻ đẹp đến mọi người.

++ Hành động của du khách: Tìm đến tham quan, chiêm ngưỡng và giúp danh thắng ngày càng trở nên nổi tiếng.

+ Tính khách quan của văn bản:

− Phần kết bài: