3. Thực hành viết theo các bước

3.1 Trước khi viết

a. Lựa chọn đề tài

Liệt kê các bài thơ trào phúng mà em đã học hoặc đã đọc (gợi ý: Ông phỗng đá (Nguyễn Khuyến), Năm mới chúc nhau (Trần Tế Xương),...). Chọn trong số đó một bài thơ em cảm nhận rõ nhất tiếng cười trào phúng để phân tích.

b. Tìm ý

– Xác định bố cục của bài thơ và nội dung chính từng phần.

– Xác định đối tượng của tiếng cười trào phúng.

– Tìm hiểu các phương tiện nhà thơ sử dụng để gây cười.

– Tìm hiểu thông tin về tác giả, hoàn cảnh ra đời của tác phẩm và những thông tin khác có liên quan để liên hệ, mở rộng khi phân tích.

c. Lập dàn ý

– Mở bài:

– Thân bài: Tuỳ theo phương án lựa chọn, có thể trình bày phần Thân bài theo một hệ thống ý tương ứng.

* Phương án 1: Phân tích theo bố cục bài thơ:

+ Ý 1: Câu thơ thứ... (nêu đối tượng của tiếng cười trào phúng, phân tích biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong câu thơ để tạo ra tiếng cười trào phúng).

+ Ý 2: Câu thơ thứ... (nêu đối tượng của tiếng cười trào phúng, phân tích biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong câu thơ để tạo ra tiếng cười trào phúng).

+ ...

* Phương án 2: Phân tích theo hai phương diện nội dung và nghệ thuật:

+ Ý 1: Phân tích nội dung bài thơ (chỉ rõ đối tượng trào phúng của bài thơ, phân tích rõ lí do khiến đối tượng đó bị phê phán,...).

+ Ý 2: Phân tích nét đặc sắc về nghệ thuật (hình ảnh, biện pháp tu từ,... đã được sử dụng để tạo ra tiếng cười).

+ ...

– Kết bài: Khái quát ý nghĩa của tiếng cười trào phúng và giá trị nghệ thuật của tác phẩm.

3.2 Viết bài

– Các ý trong bài cần được triển khai thống nhất theo phương án dàn ý đã lựa chọn, tránh kết hợp hoặc đan xen giữa hai cách triển khai. Sự nhất quán này sẽ giúp bài viết có bố cục chặt chẽ, logic và rõ ràng.

– Với phương án 1, em có thể triển khai từng ý theo trình tự sau:

+ Thuyết: Thuyết minh, giới thiệu và dẫn dắt vấn đề nhằm tạo sự liên kết, mạch lạc cho bài viết.

+ Dẫn: Trích dẫn câu thơ hoặc nêu dẫn chứng cần phân tích.

+ Phân tích: Xác định đối tượng bị phê phán, châm biếm; đồng thời phân tích các biện pháp nghệ thuật được tác giả sử dụng để tạo nên tiếng cười trào phúng.

– Với phương án 2, bài viết cần phân chia rõ ràng thành hai nội dung: phân tích nội dung và phân tích nghệ thuật. Trong phần nghệ thuật, nên tập trung làm nổi bật biện pháp nghệ thuật tiêu biểu, đặc sắc nhất của bài thơ.

– Khi phân tích, cần làm rõ những điểm nổi bật về nội dung và nghệ thuật trào phúng của tác phẩm, tránh chỉ kể lại hoặc tóm tắt nội dung bài thơ.

3.3 Chỉnh sửa bài viết

Đọc lại toàn bộ bài viết, dựa vào yêu cầu của kiểu bài phân tích thơ trào phúng và dàn ý đã xây dựng để kiểm tra, điều chỉnh các phần và các ý. Khi chỉnh sửa, em cần lưu ý:

– Xem xét các ý đã được sắp xếp và triển khai theo một trình tự hợp lí, thống nhất hay chưa. Nếu còn rời rạc hoặc thiếu liên kết, cần điều chỉnh để bài viết chặt chẽ và mạch lạc hơn.

– Kiểm tra bài viết đã làm nổi bật những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật trào phúng của bài thơ hay chưa. Nếu nội dung phân tích còn thiếu hoặc chưa rõ, cần bổ sung và làm sáng tỏ.

– Cân đối dung lượng giữa các phần và các ý trong bài. Những ý trình bày quá dài, chứa nhiều thông tin không cần thiết cần được rút gọn; những ý còn ngắn, sơ lược hoặc chưa đầy đủ cần được mở rộng, bổ sung để bảo đảm sự hài hòa.