Viết bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm văn học
I. Hướng dẫn phân tích kiểu văn bản
Câu hỏi:
Bấm chọn câu văn thực hiện nhiệm vụ khái quát chủ đề. "Khi nói tới những bài ca hay nhất thế gian, người ta thường nhắc đến hát ru. Đây là sự lựa chọn tự nhiên, ngay tức khắc của lí trí và trái tim". (Bùi Mạnh Nhị) Hình ảnh mẹ ru con, đung đưa cánh võng đã in sâu trong tâm hồn ta, đong đầy tình mẫu tử, gợi ra biết bao yêu thương, nhung nhớ của kỉ niệm thời thơ ấu. Có lẽ, đó cũng là nguồn cảm hứng để nhà thơ Trương Nam Hương sáng tác Trong lời mẹ hát. Bài thơ gây xúc động khi viết về lời ru và tình mẹ. Chủ đề ấy được thể hiện qua nghệ thuật: ngôn từ hàm súc, giàu hình ảnh và nhạc tính.
Câu hỏi:
Bài văn phân tích, đánh giá tác phẩm Trong lời mẹ hát (Trương Nam Hương) "Khi nói tới những bài ca hay nhất thế gian, người ta thường nhắc đến hát ru. Đây là sự lựa chọn tự nhiên, ngay tức khắc của lí trí và trái tim". (Bùi Mạnh Nhị) Hình ảnh mẹ ru con, đung đưa cánh võng đã in sâu trong tâm hồn ta, đong đầy tình mẫu tử, gợi ra biết bao yêu thương, nhung nhớ của kỉ niệm thời thơ ấu. Có lẽ, đó cũng là nguồn cảm hứng để nhà thơ Trương Nam Hương sáng tác Trong lời mẹ hát. Bài thơ gây xúc động khi viết về lời ru và tình mẹ. Chủ đề ấy được thể hiện qua nghệ thuật: ngôn từ hàm súc, giàu hình ảnh và nhạc tính. Trong các chủ đề gợi ra từ bài thơ Trong lời mẹ hát, tôi ấn tượng nhất với chủ đề ý nghĩa của lời ru. Chủ đề ấy được thể hiện ngay từ nhan đề tác phẩm và được thể hiện đậm nét qua mạch cảm xúc xuyên suốt bài thơ. Trong lời mẹ hát, con cảm nhận được gì? Trước hết, đó là âm hưởng ca dao, cổ tích mở ra một thế giới tuổi thơ ngọt ngào: Tuổi thơ chở đầy cổ tích Dòng sông lời mẹ ngọt ngào Lời ru của mẹ như dòng sông kì diệu đưa con vào thế giới ca dao, cổ tích đầy màu sắc. Trong thế giới ấy, cảnh sắc đất nước hiện ra, có "cánh cò trắng, dải đồng xanh", "vàng hoa mướp", "khóm trúc, lùm tre huyền thoại", "vấn vít dây trầu". Từ lời ru, mẹ đã đưa con đến gần với vẻ đẹp của quê hương, đất nước để biết trân trọng, yêu thương đất nước mình. Trong lời mẹ hát, con hiểu được những vất vả, truân chuyên của cuộc đời mẹ, càng thêm kính yêu tấm lòng mẹ cao cả. "Con nghe thập thình tiếng cối/ Mẹ ngồi giã gạo ru con", "Con nghe dập dờn sóng lúa/Lời ru hóa hát gạo rồi", hình ảnh thơ sinh động, lời ru của mẹ hòa cùng tiếng cối, hòa cùng tiếng gió dập dờn sóng lúa, nhờ đó, đứa con thơ hiểu được sự vất vả, nhọc nhằn của mẹ, biết "thương mẹ một đời khốn khó", "thương mẹ một đời cay đắng". Cả một đời hi sinh, khổ đau, nhưng tình yêu thương của mẹ mãi đong đầy, vẫn "giàu những tiếng ru nôi" trìu mến đưa con vào giấc ngủ, lời mẹ vẫn "thảo thơm", chan chứa tin yêu với cuộc đời, không hề có chút oán than, cay đắng. Lời mẹ hát như cách mẹ tự sự về cuộc đời mình và từ chuyện đời của mẹ, người đọc nhận ra được một cách sống đẹp, kiên trì, nhẫn nại vượt qua gian khó, vẫn bao dung và chan chứa yêu thương. Trong lời mẹ hát, còn thể hiện lòng biết ơn, tình yêu thương và sự thấu hiểu của con với mẹ. Theo tôi, người con đã đặt mình ở hai vị trí để cảm nhận lời ru của mẹ. Vị trí thứ nhất, khi còn ấu thơ, nhỏ bé nằm trên cánh võng cảm nhận khúc ru. Vị trí thứ hai, khi đã trưởng thành, hồi tưởng lại để nhận thức, thấm thía giá trị của lời ru và sự cao cả của lòng mẹ, để hiểu rằng: "Lời ru chắp con đôi cánh/Lớn rồi con sẽ bay xa". Câu thơ vừa là một sự biết ơn nguồn cội, biết ơn mẹ, vừa là một ước mơ, một khát vọng, một lời hứa về tương lai. Để các nội dung chủ đề chạm đến trái tim bạn đọc, nhà thơ đã khéo léo sử dụng những hình thức nghệ thuật đặc sắc. Trước hết là sự kết hợp nhuần nhuyễn các hình ảnh giàu sức gợi. Hình ảnh ẩn dụ "Thời gian chạy qua tóc mẹ/Một màu trắng đến nôn nao" đã cụ thể hóa khái niệm thời gian, khiến những tác động của thời gian trở nên hữu hình, cụ thể. Màu tóc mẹ bạc trắng in hằn dấu vết thời gian, cũng gợi ra những vất vả, gian truân của đời mẹ và sự thổn thức, "nôn nao", nỗi lòng thương xót của con. Cặp hình ảnh tương phản "Lưng mẹ cứ còng dần xuống/Cho con ngày một thêm cao" đã thể hiện trọn vẹn những hi sinh, vất vả mẹ đã trải qua để nuôi con trưởng thành. Điều tôi ấn tượng về nghệ thuật của Trong lời mẹ hát còn là âm hưởng êm dịu, tha thiết bao trùm toàn bài thơ. Âm hưởng ấy được tạo nên nhờ thể thơ sáu chữ ngắn gọn, súc tích, sự kết hợp hài hòa của nhịp 2/2/2, 2/4, 3/3 tạo nên điệp khúc da diết, dặt dìu, hệ thống vần chân với các âm "a" (ngọt ngào, ca dao, con gái, hương cau,...) tạo ra sự vang vọng của cảm xúc. Đọc bài thơ này, tôi có cảm giác như đang nghe nhạc điệu êm đềm của lời ru cũng như khúc nhạc lòng da diết của tình mẫu tử. Trong lời mẹ hát là một bài thơ tiêu biểu, đặc sắc viết về lời ru và tình mẫu tử. Thể thơ và ngôn ngữ thơ hiện đại nhưng vẫn mang âm hưởng của ca dao, dân ca, hình ảnh thơ đặc sắc, gợi liên tưởng độc đáo, giàu ý nghĩa. Đọc bài thơ, tôi chợt nhớ đến mẹ của mình, với bao vất vả, hi sinh và bao yêu thương mẹ dành cho tôi... (Nhóm biên soạn) Nối để xác định luận đề và các luận điểm trong văn bản.
Câu hỏi:
Bài văn phân tích, đánh giá tác phẩm Trong lời mẹ hát (Trương Nam Hương) "Khi nói tới những bài ca hay nhất thế gian, người ta thường nhắc đến hát ru. Đây là sự lựa chọn tự nhiên, ngay tức khắc của lí trí và trái tim". (Bùi Mạnh Nhị) Hình ảnh mẹ ru con, đung đưa cánh võng đã in sâu trong tâm hồn ta, đong đầy tình mẫu tử, gợi ra biết bao yêu thương, nhung nhớ của kỉ niệm thời thơ ấu. Có lẽ, đó cũng là nguồn cảm hứng để nhà thơ Trương Nam Hương sáng tác Trong lời mẹ hát. Bài thơ gây xúc động khi viết về lời ru và tình mẹ. Chủ đề ấy được thể hiện qua nghệ thuật: ngôn từ hàm súc, giàu hình ảnh và nhạc tính. Trong các chủ đề gợi ra từ bài thơ Trong lời mẹ hát, tôi ấn tượng nhất với chủ đề ý nghĩa của lời ru. Chủ đề ấy được thể hiện ngay từ nhan đề tác phẩm và được thể hiện đậm nét qua mạch cảm xúc xuyên suốt bài thơ. Trong lời mẹ hát, con cảm nhận được gì? Trước hết, đó là âm hưởng ca dao, cổ tích mở ra một thế giới tuổi thơ ngọt ngào: Tuổi thơ chở đầy cổ tích Dòng sông lời mẹ ngọt ngào Lời ru của mẹ như dòng sông kì diệu đưa con vào thế giới ca dao, cổ tích đầy màu sắc. Trong thế giới ấy, cảnh sắc đất nước hiện ra, có "cánh cò trắng, dải đồng xanh", "vàng hoa mướp", "khóm trúc, lùm tre huyền thoại", "vấn vít dây trầu". Từ lời ru, mẹ đã đưa con đến gần với vẻ đẹp của quê hương, đất nước để biết trân trọng, yêu thương đất nước mình. Trong lời mẹ hát, con hiểu được những vất vả, truân chuyên của cuộc đời mẹ, càng thêm kính yêu tấm lòng mẹ cao cả. "Con nghe thập thình tiếng cối/ Mẹ ngồi giã gạo ru con", "Con nghe dập dờn sóng lúa/Lời ru hóa hát gạo rồi", hình ảnh thơ sinh động, lời ru của mẹ hòa cùng tiếng cối, hòa cùng tiếng gió dập dờn sóng lúa, nhờ đó, đứa con thơ hiểu được sự vất vả, nhọc nhằn của mẹ, biết "thương mẹ một đời khốn khó", "thương mẹ một đời cay đắng". Cả một đời hi sinh, khổ đau, nhưng tình yêu thương của mẹ mãi đong đầy, vẫn "giàu những tiếng ru nôi" trìu mến đưa con vào giấc ngủ, lời mẹ vẫn "thảo thơm", chan chứa tin yêu với cuộc đời, không hề có chút oán than, cay đắng. Lời mẹ hát như cách mẹ tự sự về cuộc đời mình và từ chuyện đời của mẹ, người đọc nhận ra được một cách sống đẹp, kiên trì, nhẫn nại vượt qua gian khó, vẫn bao dung và chan chứa yêu thương. Trong lời mẹ hát, còn thể hiện lòng biết ơn, tình yêu thương và sự thấu hiểu của con với mẹ. Theo tôi, người con đã đặt mình ở hai vị trí để cảm nhận lời ru của mẹ. Vị trí thứ nhất, khi còn ấu thơ, nhỏ bé nằm trên cánh võng cảm nhận khúc ru. Vị trí thứ hai, khi đã trưởng thành, hồi tưởng lại để nhận thức, thấm thía giá trị của lời ru và sự cao cả của lòng mẹ, để hiểu rằng: "Lời ru chắp con đôi cánh/Lớn rồi con sẽ bay xa". Câu thơ vừa là một sự biết ơn nguồn cội, biết ơn mẹ, vừa là một ước mơ, một khát vọng, một lời hứa về tương lai. Để các nội dung chủ đề chạm đến trái tim bạn đọc, nhà thơ đã khéo léo sử dụng những hình thức nghệ thuật đặc sắc. Trước hết là sự kết hợp nhuần nhuyễn các hình ảnh giàu sức gợi. Hình ảnh ẩn dụ "Thời gian chạy qua tóc mẹ/Một màu trắng đến nôn nao" đã cụ thể hóa khái niệm thời gian, khiến những tác động của thời gian trở nên hữu hình, cụ thể. Màu tóc mẹ bạc trắng in hằn dấu vết thời gian, cũng gợi ra những vất vả, gian truân của đời mẹ và sự thổn thức, "nôn nao", nỗi lòng thương xót của con. Cặp hình ảnh tương phản "Lưng mẹ cứ còng dần xuống/Cho con ngày một thêm cao" đã thể hiện trọn vẹn những hi sinh, vất vả mẹ đã trải qua để nuôi con trưởng thành. Điều tôi ấn tượng về nghệ thuật của Trong lời mẹ hát còn là âm hưởng êm dịu, tha thiết bao trùm toàn bài thơ. Âm hưởng ấy được tạo nên nhờ thể thơ sáu chữ ngắn gọn, súc tích, sự kết hợp hài hòa của nhịp 2/2/2, 2/4, 3/3 tạo nên điệp khúc da diết, dặt dìu, hệ thống vần chân với các âm "a" (ngọt ngào, ca dao, con gái, hương cau,...) tạo ra sự vang vọng của cảm xúc. Đọc bài thơ này, tôi có cảm giác như đang nghe nhạc điệu êm đềm của lời ru cũng như khúc nhạc lòng da diết của tình mẫu tử. Trong lời mẹ hát là một bài thơ tiêu biểu, đặc sắc viết về lời ru và tình mẫu tử. Thể thơ và ngôn ngữ thơ hiện đại nhưng vẫn mang âm hưởng của ca dao, dân ca, hình ảnh thơ đặc sắc, gợi liên tưởng độc đáo, giàu ý nghĩa. Đọc bài thơ, tôi chợt nhớ đến mẹ của mình, với bao vất vả, hi sinh và bao yêu thương mẹ dành cho tôi... (Nhóm biên soạn) Khía cạnh nội dung chủ đề nào không được phân tích trong văn bản?
Câu hỏi:
Bấm chọn câu văn đóng vai trò làm bằng chứng. Lời ru của mẹ như dòng sông kì diệu đưa con vào thế giới ca dao, cổ tích đầy màu sắc. Trong thế giới ấy, cảnh sắc đất nước hiện ra, có "cánh cò trắng, dải đồng xanh", "vàng hoa mướp", "khóm trúc, lùm tre huyền thoại", "vấn vít dây trầu". Từ lời ru, mẹ đã đưa con đến gần với vẻ đẹp của quê hương, đất nước để biết trân trọng, yêu thương đất nước mình.
Câu hỏi:
Bài văn phân tích, đánh giá tác phẩm Trong lời mẹ hát (Trương Nam Hương) "Khi nói tới những bài ca hay nhất thế gian, người ta thường nhắc đến hát ru. Đây là sự lựa chọn tự nhiên, ngay tức khắc của lí trí và trái tim". (Bùi Mạnh Nhị) Hình ảnh mẹ ru con, đung đưa cánh võng đã in sâu trong tâm hồn ta, đong đầy tình mẫu tử, gợi ra biết bao yêu thương, nhung nhớ của kỉ niệm thời thơ ấu. Có lẽ, đó cũng là nguồn cảm hứng để nhà thơ Trương Nam Hương sáng tác Trong lời mẹ hát. Bài thơ gây xúc động khi viết về lời ru và tình mẹ. Chủ đề ấy được thể hiện qua nghệ thuật: ngôn từ hàm súc, giàu hình ảnh và nhạc tính. Trong các chủ đề gợi ra từ bài thơ Trong lời mẹ hát, tôi ấn tượng nhất với chủ đề ý nghĩa của lời ru. Chủ đề ấy được thể hiện ngay từ nhan đề tác phẩm và được thể hiện đậm nét qua mạch cảm xúc xuyên suốt bài thơ. Trong lời mẹ hát, con cảm nhận được gì? Trước hết, đó là âm hưởng ca dao, cổ tích mở ra một thế giới tuổi thơ ngọt ngào: Tuổi thơ chở đầy cổ tích Dòng sông lời mẹ ngọt ngào Lời ru của mẹ như dòng sông kì diệu đưa con vào thế giới ca dao, cổ tích đầy màu sắc. Trong thế giới ấy, cảnh sắc đất nước hiện ra, có "cánh cò trắng, dải đồng xanh", "vàng hoa mướp", "khóm trúc, lùm tre huyền thoại", "vấn vít dây trầu". Từ lời ru, mẹ đã đưa con đến gần với vẻ đẹp của quê hương, đất nước để biết trân trọng, yêu thương đất nước mình. Trong lời mẹ hát, con hiểu được những vất vả, truân chuyên của cuộc đời mẹ, càng thêm kính yêu tấm lòng mẹ cao cả. "Con nghe thập thình tiếng cối/ Mẹ ngồi giã gạo ru con", "Con nghe dập dờn sóng lúa/Lời ru hóa hát gạo rồi", hình ảnh thơ sinh động, lời ru của mẹ hòa cùng tiếng cối, hòa cùng tiếng gió dập dờn sóng lúa, nhờ đó, đứa con thơ hiểu được sự vất vả, nhọc nhằn của mẹ, biết "thương mẹ một đời khốn khó", "thương mẹ một đời cay đắng". Cả một đời hi sinh, khổ đau, nhưng tình yêu thương của mẹ mãi đong đầy, vẫn "giàu những tiếng ru nôi" trìu mến đưa con vào giấc ngủ, lời mẹ vẫn "thảo thơm", chan chứa tin yêu với cuộc đời, không hề có chút oán than, cay đắng. Lời mẹ hát như cách mẹ tự sự về cuộc đời mình và từ chuyện đời của mẹ, người đọc nhận ra được một cách sống đẹp, kiên trì, nhẫn nại vượt qua gian khó, vẫn bao dung và chan chứa yêu thương. Trong lời mẹ hát, còn thể hiện lòng biết ơn, tình yêu thương và sự thấu hiểu của con với mẹ. Theo tôi, người con đã đặt mình ở hai vị trí để cảm nhận lời ru của mẹ. Vị trí thứ nhất, khi còn ấu thơ, nhỏ bé nằm trên cánh võng cảm nhận khúc ru. Vị trí thứ hai, khi đã trưởng thành, hồi tưởng lại để nhận thức, thấm thía giá trị của lời ru và sự cao cả của lòng mẹ, để hiểu rằng: "Lời ru chắp con đôi cánh/Lớn rồi con sẽ bay xa". Câu thơ vừa là một sự biết ơn nguồn cội, biết ơn mẹ, vừa là một ước mơ, một khát vọng, một lời hứa về tương lai. Để các nội dung chủ đề chạm đến trái tim bạn đọc, nhà thơ đã khéo léo sử dụng những hình thức nghệ thuật đặc sắc. Trước hết là sự kết hợp nhuần nhuyễn các hình ảnh giàu sức gợi. Hình ảnh ẩn dụ "Thời gian chạy qua tóc mẹ/Một màu trắng đến nôn nao" đã cụ thể hóa khái niệm thời gian, khiến những tác động của thời gian trở nên hữu hình, cụ thể. Màu tóc mẹ bạc trắng in hằn dấu vết thời gian, cũng gợi ra những vất vả, gian truân của đời mẹ và sự thổn thức, "nôn nao", nỗi lòng thương xót của con. Cặp hình ảnh tương phản "Lưng mẹ cứ còng dần xuống/Cho con ngày một thêm cao" đã thể hiện trọn vẹn những hi sinh, vất vả mẹ đã trải qua để nuôi con trưởng thành. Điều tôi ấn tượng về nghệ thuật của Trong lời mẹ hát còn là âm hưởng êm dịu, tha thiết bao trùm toàn bài thơ. Âm hưởng ấy được tạo nên nhờ thể thơ sáu chữ ngắn gọn, súc tích, sự kết hợp hài hòa của nhịp 2/2/2, 2/4, 3/3 tạo nên điệp khúc da diết, dặt dìu, hệ thống vần chân với các âm "a" (ngọt ngào, ca dao, con gái, hương cau,...) tạo ra sự vang vọng của cảm xúc. Đọc bài thơ này, tôi có cảm giác như đang nghe nhạc điệu êm đềm của lời ru cũng như khúc nhạc lòng da diết của tình mẫu tử. Trong lời mẹ hát là một bài thơ tiêu biểu, đặc sắc viết về lời ru và tình mẫu tử. Thể thơ và ngôn ngữ thơ hiện đại nhưng vẫn mang âm hưởng của ca dao, dân ca, hình ảnh thơ đặc sắc, gợi liên tưởng độc đáo, giàu ý nghĩa. Đọc bài thơ, tôi chợt nhớ đến mẹ của mình, với bao vất vả, hi sinh và bao yêu thương mẹ dành cho tôi... (Nhóm biên soạn) Những nét đặc sắc nào về hình thức nghệ thuật được người viết nói đến trong bài viết? (Chọn 2 đáp án)
II. Hướng dẫn quy trình viết
* Đề bài: Hãy viết bài văn nghị luận phân tích một bài thơ mà em yêu thích, làm rõ chủ đề, những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật và hiệu quả thẩm mĩ của nó.
Bước 1: Chuẩn bị trước khi viết
- Đề tài của bài viết là một văn bản thơ mà em yêu thích. Em có thể chọn một đoạn trích thuộc thể loại ngâm khúc đã học trong bài học này hoặc một bài thơ mà em đã học ở các bài trước, lớp trước để phân tích.
- Mục đích viết bài này là gì? Người đọc bài này có thể là ai? Với mục đích và người đọc đó, nội dung và cách viết sẽ như thế nào?
- Tìm các nguồn tư liệu tham khảo như: bài báo, bài nghiên cứu, sách tham khảo ở thư viện hoặc các trang web uy tín có liên quan đến bài thơ đã chọn và lập danh mục tư liệu tham khảo.
Bước 2: Tìm ý, lập dàn ý
- Đọc bài thơ vài lần để xác định nội dung chủ đề, những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật và tác dụng của hình thức nghệ thuật đối với việc thể hiện nội dung văn bản (tham khảo phiếu tìm ý sau):
- Sắp xếp các ý tìm được theo trình tự hợp lí, đảm bảo bố cục của bài phân tích một tác phẩm văn học (xem lại hướng dẫn ở phần Viết Bài 2).
Bước 3: Viết bài
- Triển khai bài viết dựa trên dàn ý đã lập.
Bước 4: Xem lại và chỉnh sửa, rút kinh nghiệm
- Xem lại và chỉnh sửa bài viết dựa vào bảng kiểm ở phần Viết Bài 2.
- Đọc lại bài viết của mình từ vai trò người đọc và trả lời các câu hỏi sau:
+ Em thích điều gì ở bài viết này?
+ Bài viết này nên điều chỉnh những gì để đáp ứng yêu cầu của kiểu bài?