Viết bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm văn học
VIẾT BÀI VĂN NGHỊ LUẬN PHÂN TÍCH MỘT TÁC PHẨM VĂN HỌC
I. Định hướng
1. Khái niệm
Điền từ phù hợp vào chỗ trống.
Phân tích một tác phẩm văn học (nội dung chủ đề, những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật và hiệu quả thẩm mĩ của nó) thuộc kiểu bài nghị luận , trong đó, người viết dùng , bằng chứng để làm sáng tỏ chủ đề, những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của tác phẩm và hiệu quả của nó đối với việc thể hiện nội dung tác phẩm.
lí lẽ luận điểm xã hộivăn học
(Kéo thả hoặc click vào để điền)
2. Yêu cầu đối với kiểu văn bản
- Về nội dung: phân tích được nội dung chủ đề; nêu và phân tích được tác dụng của những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật đối với việc thể hiện nội dung.
- Về hình thức: lập luận chặt chẽ, có bằng chứng tin cậy từ tác phẩm, diễn đạt mạch lạc, sử dụng các phương tiện liên kết hợp lí để giúp người đọc nhận ra mạch lập luận của văn bản.
- Bố cục bài viết cần đảm bảo:
+ Mở bài: giới thiệu về tác phẩm văn học (tên tác phẩm, tác giả), nêu ý kiến khái quát về chủ đề và những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của tác phẩm.
+ Thân bài: lần lượt trình bày các luận điểm làm nổi bật chủ đề và những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật trong tác phẩm và tác dụng của nó đối với việc thể hiện nội dung tác phẩm.
+ Kết bài: khẳng định lại ý kiến về chủ đề và những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của tác phẩm; nêu suy nghĩ, cảm xúc, trải nghiệm cá nhân hoặc bài học rút ra từ tác phẩm.
II. Hướng dẫn phân tích kiểu văn bản
* Đề bài: Phân tích, đánh giá truyện ngắn Bồng chanh đỏ.
- Sắp xếp bố cục:
Có những tác phẩm văn học như chiếc cầu nối diệu kì đưa tâm hồn ta đến với thế giới tự nhiên bao la, đầy màu sắc, cho ta bài học về cách sống hài hòa với tự nhiên. Đối với tôi, Bồng chanh đỏ của nhà văn Đỗ Chu là một tác phẩm như thế. Bồng chanh đỏ gợi chủ đề về con người và thiên nhiên. Chủ đề đó được thể hiện qua nghệ thuật viết truyện giản dị mà đặc sắc, lôi cuốn.
Tôi yêu thích truyện Bồng chanh đỏ trước hết vì chủ đề truyện: cách ứng xử của con người với thiên nhiên. Chủ đề ấy thể hiện qua sự việc tìm bắt chim bồng chanh. Mong muốn bắt chim bồng chanh đỏ của anh Hiền không bắt nguồn từ sự độc ác, mà trái lại, đến từ niềm đam mê, tình yêu của anh với loài chim quý hiếm này. “Anh mê bồng chanh lắm, mê hơn tất cả những chú chim mà anh đã có trong lồng kia”. Với tình yêu và sự hiểu biết của anh Hiền, có lẽ anh sẽ biết cách chăm sóc, nuôi nấng chim bồng chanh đỏ. Thế nhưng, qua bao khó khăn để bắt được, anh Hiền lại quyết định thả chú chim về tổ. Anh bảo: “Thôi thả cho vợ chồng nó, chúng nó còn có con nhỏ”. Thì ra, tình yêu thiên nhiên không phải sự chiếm hữu, mà là tôn trọng thiên nhiên trong trạng thái vốn có. Cũng như con người, loài vật chỉ có thể hạnh phúc khi được sống tự do. Anh Hiền hiểu rằng cuộc sống bị giam cầm, dù được chăm sóc tốt thế nào, cũng là nỗi bất hạnh với chim.
Chủ đề cách ứng xử với thiên nhiên được tô đậm hơn qua những chuyển biến trong nhận thức của nhân vật Hoài. Ban đầu, Hoài chưa hiểu quyết định trả tự do cho chim bồng chanh đỏ, nên đã trách anh Hiền. Lời nói của anh đã thức tỉnh Hoài, đồng thời thức tỉnh chúng ta – những người đọc: “Nếu có đứa nào phá rối nhà mày thì mày tính sao... Vậy thì mày có muốn đóng vai thằng ăn cướp đối với gia đình con bồng chanh không?”. Những lời nói ấy khiến Hoài nhận ra giữa thiên nhiên và con người luôn có sự tương quan, chim bồng chanh cũng mong muốn bảo vệ tổ ấm của nó, giống như con người. Vì thế, những điều ta không muốn xảy đến với mình, ta đừng gây ra cho các loài vật. Từ đó, Hoài “thương đôi bồng chanh bây giờ đã tha con đến một cánh đồng nào, ở một đầm nước xa lạ, chúng lại cùng nhau xây tổ để tránh mưa tránh nắng…”. Tình thương ấy xuất phát từ lòng trắc ẩn và sự đồng cảm, dù muộn màng. Vì hành động nhất thời của hai anh em, chim bồng chanh đã phải bỏ tổ để đi nơi khác. Chi tiết này nhắc nhở chúng ta cần cẩn trọng khi ứng xử với thiên nhiên, vì bất kì hành động vô tâm nào cũng có thể gây ra những tổn thương đối với muôn loài.
Chủ đề đậm chất nhân văn, gợi ra những thông điệp ý nghĩa được tác giả thể hiện qua nghệ thuật truyện giản dị mà lôi cuốn, hấp dẫn. Trước hết là việc xây dựng cốt truyện đơn giản nhưng hấp dẫn. Tác giả khéo léo sắp đặt các sự việc để thu hút sự tò mò, hứng thú của người đọc. Chẳng hạn, lá thư mở đầu câu chuyện có nhắc đến chim bồng chanh đỏ đã mở ra dòng hồi tưởng để nhân vật kể lại những kỉ niệm trong quá khứ. Hay việc kể chi tiết quá trình khó khăn để bắt chim bồng chanh đỏ đã làm cho sự việc trả tự do cho chim trở nên bất ngờ, gợi nhiều suy ngẫm.
Cách xây dựng tâm lí nhân vật tạo cho tôi sự đồng cảm sâu sắc. Ngôi kể thứ nhất giúp nhân vật “tôi” dễ dàng bộc lộ nội tâm của một đứa trẻ hồn nhiên, háo hức đi tìm bắt loài chim quý, giận dỗi khi mất đi niềm vui mà mình mong chờ. Quan trọng hơn, ngôi kể ấy đã làm rõ được sự chuyển biến trong nhận thức của nhân vật, đồng thời khắc sâu thông điệp về cách ứng xử với tự nhiên trong tâm trí bạn đọc.
Điều khiến tôi nhớ mãi đó là những chi tiết miêu tả chim bồng chanh đỏ. Qua ngòi bút miêu tả của Đỗ Chu, chim bồng chanh như có linh hồn và cảm xúc. “Nó nằm im thin thít trong lòng bàn tay tôi. Dường như nó quá hoảng sợ vì biết mình đã bị bắt cóc.” Cuối truyện, Hoài viết thư gửi anh Hiền kể chuyện đôi bạn chanh đã quay trở về tổ cũ. Chi tiết này khiến tôi thực sự xúc động. Bởi lẽ: Khi con người biết yêu quý, tôn trọng thiên nhiên, thì thiên nhiên sẽ không bỏ rơi con người.
Bằng nghệ thuật kể chuyện đặc sắc, tinh tế, giàu chất thơ, Bồng chanh đỏ đã nhắc nhở mỗi chúng ta về sự tôn trọng và cách ứng xử phù hợp với tự nhiên. Đóng lại trang sách cuối, tôi tưởng tượng thấy hình ảnh đôi bồng chanh đỏ đang bay về đầm sen thơm ngát...
(Nhóm biên soạn)
Sắp xếp để làm rõ bố cục bài viết.
Khẳng định lại nội dung, nghệ thuật và nêu cảm nghĩ.
Làm rõ chủ đề tác phẩm qua các phương diện.
Giới thiệu tác phẩm, khái quát chủ đề và đặc sắc nghệ thuật.
Chỉ ra những nét đặc sắc nghệ thuật.
- Phương diện nội dung của truyện:
Có những tác phẩm văn học như chiếc cầu nối diệu kì đưa tâm hồn ta đến với thế giới tự nhiên bao la, đầy màu sắc, cho ta bài học về cách sống hài hòa với tự nhiên. Đối với tôi, Bồng chanh đỏ của nhà văn Đỗ Chu là một tác phẩm như thế. Bồng chanh đỏ gợi chủ đề về con người và thiên nhiên. Chủ đề đó được thể hiện qua nghệ thuật viết truyện giản dị mà đặc sắc, lôi cuốn.
Tôi yêu thích truyện Bồng chanh đỏ trước hết vì chủ đề truyện: cách ứng xử của con người với thiên nhiên. Chủ đề ấy thể hiện qua sự việc tìm bắt chim bồng chanh. Mong muốn bắt chim bồng chanh đỏ của anh Hiền không bắt nguồn từ sự độc ác, mà trái lại, đến từ niềm đam mê, tình yêu của anh với loài chim quý hiếm này. “Anh mê bồng chanh lắm, mê hơn tất cả những chú chim mà anh đã có trong lồng kia”. Với tình yêu và sự hiểu biết của anh Hiền, có lẽ anh sẽ biết cách chăm sóc, nuôi nấng chim bồng chanh đỏ. Thế nhưng, qua bao khó khăn để bắt được, anh Hiền lại quyết định thả chú chim về tổ. Anh bảo: “Thôi thả cho vợ chồng nó, chúng nó còn có con nhỏ”. Thì ra, tình yêu thiên nhiên không phải sự chiếm hữu, mà là tôn trọng thiên nhiên trong trạng thái vốn có. Cũng như con người, loài vật chỉ có thể hạnh phúc khi được sống tự do. Anh Hiền hiểu rằng cuộc sống bị giam cầm, dù được chăm sóc tốt thế nào, cũng là nỗi bất hạnh với chim.
Chủ đề cách ứng xử với thiên nhiên được tô đậm hơn qua những chuyển biến trong nhận thức của nhân vật Hoài. Ban đầu, Hoài chưa hiểu quyết định trả tự do cho chim bồng chanh đỏ, nên đã trách anh Hiền. Lời nói của anh đã thức tỉnh Hoài, đồng thời thức tỉnh chúng ta – những người đọc: “Nếu có đứa nào phá rối nhà mày thì mày tính sao... Vậy thì mày có muốn đóng vai thằng ăn cướp đối với gia đình con bồng chanh không?”. Những lời nói ấy khiến Hoài nhận ra giữa thiên nhiên và con người luôn có sự tương quan, chim bồng chanh cũng mong muốn bảo vệ tổ ấm của nó, giống như con người. Vì thế, những điều ta không muốn xảy đến với mình, ta đừng gây ra cho các loài vật. Từ đó, Hoài “thương đôi bống chanh bây giờ đã tha con đến một cánh đồng nào, ở một đầm nước xa lạ, chúng lại cùng nhau xây tổ để tránh mưa tránh nắng…”. Tình thương ấy xuất phát từ lòng trắc ẩn và sự đồng cảm, dù muộn màng. Vì hành động nhất thời của hai anh em, chim bồng chanh đã phải bỏ tổ để đi nơi khác. Chi tiết này nhắc nhở chúng ta cần cẩn trọng khi ứng xử với thiên nhiên, vì bất kì hành động vô tâm nào cũng có thể gây ra những tổn thương đối với muôn loài.
Chủ đề đậm chất nhân văn, gợi ra những thông điệp ý nghĩa được tác giả thể hiện qua nghệ thuật truyện giản dị mà lôi cuốn, hấp dẫn. Trước hết là việc xây dựng cốt truyện đơn giản nhưng hấp dẫn. Tác giả khéo léo sắp đặt các sự việc để thu hút sự tò mò, hứng thú của người đọc. Chẳng hạn, lá thư mở đầu câu chuyện có nhắc đến chim bồng chanh đỏ đã mở ra dòng hồi tưởng để nhân vật kể lại những kỉ niệm trong quá khứ. Hay việc kể chi tiết quá trình khó khăn để bắt chim bồng chanh đỏ đã làm cho sự việc trả tự do cho chim trở nên bất ngờ, gợi nhiều suy ngẫm.
Cách xây dựng tâm lí nhân vật tạo cho tôi sự đồng cảm sâu sắc. Ngôi kể thứ nhất giúp nhân vật “tôi” dễ dàng bộc lộ nội tâm của một đứa trẻ hồn nhiên, háo hức đi tìm bắt loài chim quý, giận dỗi khi mất đi niềm vui mà mình mong chờ. Quan trọng hơn, ngôi kể ấy đã làm rõ được sự chuyển biến trong nhận thức của nhân vật, đồng thời khắc sâu thông điệp về cách ứng xử với tự nhiên trong tâm trí bạn đọc.
Điều khiến tôi nhớ mãi đó là những chi tiết miêu tả chim bồng chanh đỏ. Qua ngòi bút miêu tả của Đỗ Chu, chim bồng chanh như có linh hồn và cảm xúc. “Nó nằm im thin thít trong lòng bàn tay tôi. Dường như nó quá hoảng sợ vì biết mình đã bị bắt cóc.” Cuối truyện, Hoài viết thư gửi anh Hiền kể chuyện đôi bạn chanh đã quay trở về tổ cũ. Chi tiết này khiến tôi thực sự xúc động. Bởi lẽ: Khi con người biết yêu quý, tôn trọng thiên nhiên, thì thiên nhiên sẽ không bỏ rơi con người.
Bằng nghệ thuật kể chuyện đặc sắc, tinh tế, giàu chất thơ, Bồng chanh đỏ đã nhắc nhở mỗi chúng ta về sự tôn trọng và cách ứng xử phù hợp với tự nhiên. Đóng lại trang sách cuối, tôi tưởng tượng thấy hình ảnh đôi bồng chanh đỏ đang bay về đầm sen thơm ngát...
(Nhóm biên soạn)
Phương diện nội dung nào của chủ đề truyện được bài viết triển khai? (Chọn 2 đáp án)
Những biến chuyển trong nhận thức nhân vật Hoài.
Hành động bảo vệ chim bồng chanh của Hoài.
Tình yêu thiên nhiên của các nhân vật trong truyện.
Sự việc tìm bắt chim bồng chanh.
- Những lí lẽ, bằng chứng đã được người viết sử dụng để làm sáng tỏ đặc sắc về nghệ thuật truyện Bồng chanh đỏ:
+ Việc xây dựng cốt truyện đơn giản nhưng hấp dẫn:
Bằng chứng: lá thư mở đầu câu chuyện có nhắc đến chim bồng chanh đỏ, kể chi tiết quá trình khó khăn bắt chim bồng chanh đỏ.
Lí lẽ: lá thư đã mở ra dòng hồi tưởng để nhân vật kể lại kỉ niệm trong quá khứ; việc kể chi tiết quá trình bắt chim bồng chanh đỏ làm cho sự việc trả tự do cho chim trở nên bất ngờ, gợi nhiều suy ngẫm.
+ Chi tiết miêu tả chim bồng chanh đỏ:
Có những tác phẩm văn học như chiếc cầu nối diệu kì đưa tâm hồn ta đến với thế giới tự nhiên bao la, đầy màu sắc, cho ta bài học về cách sống hài hòa với tự nhiên. Đối với tôi, Bồng chanh đỏ của nhà văn Đỗ Chu là một tác phẩm như thế. Bồng chanh đỏ gợi chủ đề về con người và thiên nhiên. Chủ đề đó được thể hiện qua nghệ thuật viết truyện giản dị mà đặc sắc, lôi cuốn.
Tôi yêu thích truyện Bồng chanh đỏ trước hết vì chủ đề truyện: cách ứng xử của con người với thiên nhiên. Chủ đề ấy thể hiện qua sự việc tìm bắt chim bồng chanh. Mong muốn bắt chim bồng chanh đỏ của anh Hiền không bắt nguồn từ sự độc ác, mà trái lại, đến từ niềm đam mê, tình yêu của anh với loài chim quý hiếm này. “Anh mê bồng chanh lắm, mê hơn tất cả những chú chim mà anh đã có trong lồng kia”. Với tình yêu và sự hiểu biết của anh Hiền, có lẽ anh sẽ biết cách chăm sóc, nuôi nấng chim bồng chanh đỏ. Thế nhưng, qua bao khó khăn để bắt được, anh Hiền lại quyết định thả chú chim về tổ. Anh bảo: “Thôi thả cho vợ chồng nó, chúng nó còn có con nhỏ”. Thì ra, tình yêu thiên nhiên không phải sự chiếm hữu, mà là tôn trọng thiên nhiên trong trạng thái vốn có. Cũng như con người, loài vật chỉ có thể hạnh phúc khi được sống tự do. Anh Hiền hiểu rằng cuộc sống bị giam cầm, dù được chăm sóc tốt thế nào, cũng là nỗi bất hạnh với chim.
Chủ đề cách ứng xử với thiên nhiên được tô đậm hơn qua những chuyển biến trong nhận thức của nhân vật Hoài. Ban đầu, Hoài chưa hiểu quyết định trả tự do cho chim bồng chanh đỏ, nên đã trách anh Hiền. Lời nói của anh đã thức tỉnh Hoài, đồng thời thức tỉnh chúng ta – những người đọc: “Nếu có đứa nào phá rối nhà mày thì mày tính sao... Vậy thì mày có muốn đóng vai thằng ăn cướp đối với gia đình con bồng chanh không?”. Những lời nói ấy khiến Hoài nhận ra giữa thiên nhiên và con người luôn có sự tương quan, chim bồng chanh cũng mong muốn bảo vệ tổ ấm của nó, giống như con người. Vì thế, những điều ta không muốn xảy đến với mình, ta đừng gây ra cho các loài vật. Từ đó, Hoài “thương đôi bồng chanh bây giờ đã tha con đến một cánh đồng nào, ở một đầm nước xa lạ, chúng lại cùng nhau xây tổ để tránh mưa tránh nắng…”. Tình thương ấy xuất phát từ lòng trắc ẩn và sự đồng cảm, dù muộn màng. Vì hành động nhất thời của hai anh em, chim bồng chanh đã phải bỏ tổ để đi nơi khác. Chi tiết này nhắc nhở chúng ta cần cẩn trọng khi ứng xử với thiên nhiên, vì bất kì hành động vô tâm nào cũng có thể gây ra những tổn thương đối với muôn loài.
Chủ đề đậm chất nhân văn, gợi ra những thông điệp ý nghĩa được tác giả thể hiện qua nghệ thuật truyện giản dị mà lôi cuốn, hấp dẫn. Trước hết là việc xây dựng cốt truyện đơn giản nhưng hấp dẫn. Tác giả khéo léo sắp đặt các sự việc để thu hút sự tò mò, hứng thú của người đọc. Chẳng hạn, lá thư mở đầu câu chuyện có nhắc đến chim bồng chanh đỏ đã mở ra dòng hồi tưởng để nhân vật kể lại những kỉ niệm trong quá khứ. Hay việc kể chi tiết quá trình khó khăn để bắt chim bồng chanh đỏ đã làm cho sự việc trả tự do cho chim trở nên bất ngờ, gợi nhiều suy ngẫm.
Cách xây dựng tâm lí nhân vật tạo cho tôi sự đồng cảm sâu sắc. Ngôi kể thứ nhất giúp nhân vật “tôi” dễ dàng bộc lộ nội tâm của một đứa trẻ hồn nhiên, háo hức đi tìm bắt loài chim quý, giận dỗi khi mất đi niềm vui mà mình mong chờ. Quan trọng hơn, ngôi kể ấy đã làm rõ được sự chuyển biến trong nhận thức của nhân vật, đồng thời khắc sâu thông điệp về cách ứng xử với tự nhiên trong tâm trí bạn đọc.
Điều khiến tôi nhớ mãi đó là những chi tiết miêu tả chim bồng chanh đỏ. Qua ngòi bút miêu tả của Đỗ Chu, chim bồng chanh như có linh hồn và cảm xúc. “Nó nằm im thin thít trong lòng bàn tay tôi. Dường như nó quá hoảng sợ vì biết mình đã bị bắt cóc.” Cuối truyện, Hoài viết thư gửi anh Hiền kể chuyện đôi bạn chanh đã quay trở về tổ cũ. Chi tiết này khiến tôi thực sự xúc động. Bởi lẽ: Khi con người biết yêu quý, tôn trọng thiên nhiên, thì thiên nhiên sẽ không bỏ rơi con người.
Bằng nghệ thuật kể chuyện đặc sắc, tinh tế, giàu chất thơ, Bồng chanh đỏ đã nhắc nhở mỗi chúng ta về sự tôn trọng và cách ứng xử phù hợp với tự nhiên. Đóng lại trang sách cuối, tôi tưởng tượng thấy hình ảnh đôi bồng chanh đỏ đang bay về đầm sen thơm ngát...
(Nhóm biên soạn)
Bấm chọn 2 bằng chứng được sử dụng trong đoạn văn khi nói về chi tiết miêu tả chim bồng chanh đỏ.
Điều khiến tôi nhớ mãi đó là những chi tiết miêu tả chim bồng chanh đỏ.Qua ngòi bút miêu tả của Đỗ Chu, chim bồng chanh như có linh hồn và cảm xúc.“Nó nằm im thin thít trong lòng bàn tay tôi. Dường như nó quá hoảng sợ vì biết mình đã bị bắt cóc.”Cuối truyện, Hoài viết thư gửi anh Hiền kể chuyện đôi bạn chanh đã quay trở về tổ cũ.Chi tiết này khiến tôi thực sự xúc động.Bởi lẽ: Khi con người biết yêu quý, tôn trọng thiên nhiên, thì thiên nhiên sẽ không bỏ rơi con người.
+ Cách xây dựng tâm lí:
Có những tác phẩm văn học như chiếc cầu nối diệu kì đưa tâm hồn ta đến với thế giới tự nhiên bao la, đầy màu sắc, cho ta bài học về cách sống hài hòa với tự nhiên. Đối với tôi, Bồng chanh đỏ của nhà văn Đỗ Chu là một tác phẩm như thế. Bồng chanh đỏ gợi chủ đề về con người và thiên nhiên. Chủ đề đó được thể hiện qua nghệ thuật viết truyện giản dị mà đặc sắc, lôi cuốn.
Tôi yêu thích truyện Bồng chanh đỏ trước hết vì chủ đề truyện: cách ứng xử của con người với thiên nhiên. Chủ đề ấy thể hiện qua sự việc tìm bắt chim bồng chanh. Mong muốn bắt chim bồng chanh đỏ của anh Hiền không bắt nguồn từ sự độc ác, mà trái lại, đến từ niềm đam mê, tình yêu của anh với loài chim quý hiếm này. “Anh mê bồng chanh lắm, mê hơn tất cả những chú chim mà anh đã có trong lồng kia”. Với tình yêu và sự hiểu biết của anh Hiền, có lẽ anh sẽ biết cách chăm sóc, nuôi nấng chim bồng chanh đỏ. Thế nhưng, qua bao khó khăn để bắt được, anh Hiền lại quyết định thả chú chim về tổ. Anh bảo: “Thôi thả cho vợ chồng nó, chúng nó còn có con nhỏ”. Thì ra, tình yêu thiên nhiên không phải sự chiếm hữu, mà là tôn trọng thiên nhiên trong trạng thái vốn có. Cũng như con người, loài vật chỉ có thể hạnh phúc khi được sống tự do. Anh Hiền hiểu rằng cuộc sống bị giam cầm, dù được chăm sóc tốt thế nào, cũng là nỗi bất hạnh với chim.
Chủ đề cách ứng xử với thiên nhiên được tô đậm hơn qua những chuyển biến trong nhận thức của nhân vật Hoài. Ban đầu, Hoài chưa hiểu quyết định trả tự do cho chim bồng chanh đỏ, nên đã trách anh Hiền. Lời nói của anh đã thức tỉnh Hoài, đồng thời thức tỉnh chúng ta – những người đọc: “Nếu có đứa nào phá rối nhà mày thì mày tính sao... Vậy thì mày có muốn đóng vai thằng ăn cướp đối với gia đình con bồng chanh không?”. Những lời nói ấy khiến Hoài nhận ra giữa thiên nhiên và con người luôn có sự tương quan, chim bồng chanh cũng mong muốn bảo vệ tổ ấm của nó, giống như con người. Vì thế, những điều ta không muốn xảy đến với mình, ta đừng gây ra cho các loài vật. Từ đó, Hoài “thương đôi bồng chanh bây giờ đã tha con đến một cánh đồng nào, ở một đầm nước xa lạ, chúng lại cùng nhau xây tổ để tránh mưa tránh nắng…”. Tình thương ấy xuất phát từ lòng trắc ẩn và sự đồng cảm, dù muộn màng. Vì hành động nhất thời của hai anh em, chim bồng chanh đã phải bỏ tổ để đi nơi khác. Chi tiết này nhắc nhở chúng ta cần cẩn trọng khi ứng xử với thiên nhiên, vì bất kì hành động vô tâm nào cũng có thể gây ra những tổn thương đối với muôn loài.
Chủ đề đậm chất nhân văn, gợi ra những thông điệp ý nghĩa được tác giả thể hiện qua nghệ thuật truyện giản dị mà lôi cuốn, hấp dẫn. Trước hết là việc xây dựng cốt truyện đơn giản nhưng hấp dẫn. Tác giả khéo léo sắp đặt các sự việc để thu hút sự tò mò, hứng thú của người đọc. Chẳng hạn, lá thư mở đầu câu chuyện có nhắc đến chim bồng chanh đỏ đã mở ra dòng hồi tưởng để nhân vật kể lại những kỉ niệm trong quá khứ. Hay việc kể chi tiết quá trình khó khăn để bắt chim bồng chanh đỏ đã làm cho sự việc trả tự do cho chim trở nên bất ngờ, gợi nhiều suy ngẫm.
Cách xây dựng tâm lí nhân vật tạo cho tôi sự đồng cảm sâu sắc. Ngôi kể thứ nhất giúp nhân vật “tôi” dễ dàng bộc lộ nội tâm của một đứa trẻ hồn nhiên, háo hức đi tìm bắt loài chim quý, giận dỗi khi mất đi niềm vui mà mình mong chờ. Quan trọng hơn, ngôi kể ấy đã làm rõ được sự chuyển biến trong nhận thức của nhân vật, đồng thời khắc sâu thông điệp về cách ứng xử với tự nhiên trong tâm trí bạn đọc.
Điều khiến tôi nhớ mãi đó là những chi tiết miêu tả chim bồng chanh đỏ. Qua ngòi bút miêu tả của Đỗ Chu, chim bồng chanh như có linh hồn và cảm xúc. “Nó nằm im thin thít trong lòng bàn tay tôi. Dường như nó quá hoảng sợ vì biết mình đã bị bắt cóc.” Cuối truyện, Hoài viết thư gửi anh Hiền kể chuyện đôi bạn chanh đã quay trở về tổ cũ. Chi tiết này khiến tôi thực sự xúc động. Bởi lẽ: Khi con người biết yêu quý, tôn trọng thiên nhiên, thì thiên nhiên sẽ không bỏ rơi con người.
Bằng nghệ thuật kể chuyện đặc sắc, tinh tế, giàu chất thơ, Bồng chanh đỏ đã nhắc nhở mỗi chúng ta về sự tôn trọng và cách ứng xử phù hợp với tự nhiên. Đóng lại trang sách cuối, tôi tưởng tượng thấy hình ảnh đôi bồng chanh đỏ đang bay về đầm sen thơm ngát...
(Nhóm biên soạn)
Bấm chọn 2 lí lẽ được sử dụng trong đoạn văn nói về cách xây dựng tâm lí nhân vật.
Cách xây dựng tâm lí nhân vật tạo cho tôi sự đồng cảm sâu sắc.Ngôi kể thứ nhất giúp nhân vật “tôi” dễ dàng bộc lộ nội tâm của một đứa trẻ hồn nhiên, háo hức đi tìm bắt loài chim quý, giận dỗi khi mất đi niềm vui mà mình mong chờ.Quan trọng hơn, ngôi kể ấy đã làm rõ được sự chuyển biến trong nhận thức của nhân vật,đồng thời khắc sâu thông điệp về cách ứng xử với tự nhiên trong tâm trí bạn đọc.
III. Hướng dẫn quy trình viết
* Đề bài: Câu lạc bộ Văn học trường em phát động cuộc thi viết “Tác phẩm văn học trong tôi”. Em hãy chọn một tác phẩm văn học mình yêu thích (thơ hoặc truyện) để viết bài nghị luận và gửi cho ban tổ chức cuộc thi.
Bước 1: Chuẩn bị trước khi viết
- Trước tiên, em hãy trả lời các câu hỏi sau:
+ Đề tài bài viết là gì? Lựa chọn đề tài như thế nào để bài viết hấp dẫn, lôi cuốn?
+ Mục đích viết bài này là gì?
+ Người đọc có thể là ai? Họ mong đợi nhận được điều gì từ bài viết của em?
+ Trên cơ sở đề tài, mục đích viết, người đọc đã xác định, em sẽ chọn cách viết nào cho phù hợp?
- Có hai nhóm tư liệu em cần thu thập:
+ Những ghi chép của bản thân khi đọc tác phẩm (giấy ghi chú, nhật ký đọc, sản phẩm sáng tạo,...). Nhóm tư liệu này giúp em khơi những ấn tượng, cảm xúc, suy nghĩ của bản thân về tác phẩm, khơi gợi cảm hứng viết, xác định được luận điểm cần triển khai.
+ Những bài phê bình, phỏng vấn, tư liệu báo chí,... liên quan đến tác phẩm. Nhóm tư liệu này giúp em hiểu sâu hơn về tác phẩm cần viết, nắm bắt được các ý kiến khác nhau về tác phẩm.
Bước 2: Tìm ý, lập dàn ý
- Hãy tìm ý cho bài viết bằng cách trả lời những câu hỏi sau:
+ Chủ đề chính của tác phẩm là gì? Chủ đề ấy được thể hiện như thế nào trong tác phẩm (qua nhân vật, hình ảnh, sự việc, cốt truyện,...) và gợi ra thông điệp, suy nghĩ, tình cảm gì ở người đọc?
+ Đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm thể hiện ở những phương diện nào? Những nét đặc sắc về nghệ thuật biểu hiện như thế nào trong tác phẩm? (với văn bản thơ: chú ý vần, nhịp, hình ảnh thơ, từ ngữ, biện pháp tu từ,...; với văn bản truyện: chú ý cốt truyện, tình huống truyện, nhân vật, ngôi kể, sự việc, chi tiết nghệ thuật,...).
+ Chọn lọc và sắp xếp các ý vừa tìm được thành dàn ý hoàn chỉnh. Với kiểu bài phân tích tác phẩm văn học, có ba cách để triển khai luận điểm như sau:
Cách 1: nêu luận điểm về chủ đề, sau đó nêu luận điểm về hình thức nghệ thuật.
Cách 2: nêu luận điểm về hình thức nghệ thuật, nêu luận điểm về chủ đề.
Cách 3: triển khai song song luận điểm về hình thức nghệ thuật và chủ đề (luận điểm 1 về chủ đề và hình thức nghệ thuật => luận điểm 2 về chủ đề và hình thức nghệ thuật => luận điểm 3 về chủ đề và hình thức nghệ thuật).
+ Lưu ý: Khi triển khai lí lẽ, bằng chứng để làm sáng tỏ luận điểm, cần tránh sự trùng lặp về ý giữa các luận điểm. Một số bằng chứng có thể dùng để làm sáng tỏ cho nhiều luận điểm, nhưng với mỗi luận điểm, cách triển khai lí lẽ để phân tích, lí giải cần khác nhau.
Bước 3: Viết bài
- Từ dàn ý, em viết bài văn hoàn chỉnh. Khi viết cần chú ý:
+ Kết hợp nêu luận điểm, lí lẽ, bằng chứng.
+ Tách đoạn hợp lí và sử dụng các phương tiện liên kết để liên kết luận điểm, lí lẽ, bằng chứng.
+ Sử dụng một số cách viết để mở bài và kết bài hấp dẫn như: trích những đoạn thơ cùng chủ đề với tác phẩm cần phân tích, trích dẫn danh ngôn, nhận định về tác giả, tác phẩm,...
+ Trong một số trường hợp, em có thể trao đổi với các ý kiến trái chiều về tác phẩm để làm cho nội dung bài viết thêm phong phú.
Bước 4: Xem lại và chỉnh sửa, rút kinh nghiệm
- Đọc lại bài viết của mình và dùng bảng kiểm dưới đây để chỉnh sửa:
Bảng kiểm kĩ năng viết bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm văn học: chủ đề và những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật
Tiêu chí
Đạt
Chưa đạt
Mở bài
Giới thiệu tên tác phẩm, thể loại, tên tác giả
Khái quát những nét đặc sắc của tác phẩm (chủ đề, hình thức nghệ thuật nổi bật)
Thân bài
Trình bày luận điểm về chủ đề tác phẩm
Phân tích lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ một vài khía cạnh nội dung chủ đề
Trình bày luận điểm về những nét đặc sắc nghệ thuật
Phân tích lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ các đặc sắc nghệ thuật trong tác phẩm
Kết bài
Khẳng định lại ý kiến về chủ đề, những nét đặc sắc về nghệ thuật của tác phẩm
Nêu suy nghĩ, cảm xúc hoặc bài học rút ra từ tác phẩm
Diễn đạt
Không mắc lỗi chính tả, dùng từ và đặt câu
Cách mở bài lôi cuốn, hấp dẫn
Cách kết bài đặc sắc, ấn tượng
Sử dụng hiệu quả các phép liên kết để tạo sự mạch lạc cho bài viết
- Ghi lại những điều cần lưu ý về cách viết kiểu bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm văn học: chủ đề và những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật.