I − CỐT TRUYỆN
1. Định nghĩa
Cốt truyện trong các tác phẩm tự sự (thần thoại, cổ tích, truyện ngắn, tiểu thuyết,...) là hệ thống các sự kiện cụ thể được tổ chức theo một ý đồ nghệ thuật nhất định, nhằm bộc lộ tính cách nhân vật và thể hiện chủ đề, tư tưởng của tác phẩm.
2. Mô hình cơ bản của cốt truyện
3. Phân loại
− Cốt truyện đơn tuyến: Chỉ có một chuỗi sự kiện duy nhất, tập trung vào một vài nhân vật chính.
− Cốt truyện đa tuyến: Có nhiều dòng sự kiện đan xen, nhiều tuyến nhân vật.
− Cốt truyện tâm lí: Ít sự kiện bên ngoài, tập trung vào những biến chuyển nội tâm (thường thấy trong văn học hiện đại).
II − TRUYỆN KỂ
1. Định nghĩa
Truyện kể bao gồm thế giới nhân vật, sự kiện, không gian, thời gian và cách thức tác giả tổ chức các yếu tố đó thông qua ngôn từ để kể lại cho người đọc.
2. Phân biệt cốt truyện và truyện kể
− Cốt truyện: Là "cái gì đã xảy ra" (hệ thống sự kiện theo logic thời gian).
− Truyện kể: Là "kể như thế nào" (cách sắp xếp, nhịp điệu, giọng điệu, sự xáo trộn thời gian của người viết).
III − NGƯỜI KỂ CHUYỆN
1. Định nghĩa
Người kể chuyện là vai diễn mà tác giả tạo ra để thay mặt mình dẫn dắt câu chuyện. Cần phân biệt rõ tác giả (người thật) và người kể chuyện (nhân vật nghệ thuật).
2. Vai trò của người kể chuyện
IV − NHÂN VẬT
1. Định nghĩa
Nhân vật là hình ảnh con người (hoặc thần linh; đồ vật, con vật được nhân hoá) được nhà văn sáng tạo ra để phản ánh đời sống và truyền tải tư tưởng. Nhân vật là "linh hồn" của tác phẩm tự sự.
2. Các phương diện thể hiện nhân vật
− Ngoại hình: Vóc dáng, quần áo, gương mặt,... (hé lộ giai cấp, tính cách).
− Hành động: Những việc nhân vật làm, cách ứng xử với các tình huống.
− Nội tâm: Suy nghĩ, cảm xúc, những đối thoại thầm kín (phần quan trọng nhất để đánh giá chiều sâu nhân vật).
− Ngôn ngữ: Cách ăn nói, giọng điệu đặc trưng.
− Mối quan hệ với các nhân vật khác: Cách nhìn nhận của cộng đồng xung quanh về nhân vật đó.
3. Vai trò của nhân vật trong tác phẩm văn học
− Thúc đẩy cốt truyện: Là chủ thể thực hiện các hành động và giải quyết các mâu thuẫn để tạo nên diễn biến truyện.
− Thể hiện chủ đề: Là phương tiện để nhà văn gửi gắm quan niệm về đạo đức, nhân sinh và thông điệp của tác phẩm.
− Phản ánh hiện thực: Đại diện cho một tầng lớp xã hội hoặc một kiểu người, giúp người đọc thấu hiểu về bản chất con người.
V − THẦN THOẠI
1. Định nghĩa
2. Phân loại
Căn cứ vào chủ đề, có thể chia thần thoại thành hai nhóm:
3. Đặc điểm của tác phẩm thần thoại
− Cốt truyện:
+ Tính chất: Đơn giản, thường là chuỗi các hành động không có sự phức tạp về tâm lí.
+ Nội dung: Tập trung vào các sự kiện lớn như kiến tạo thế giới, chinh phục thiên nhiên, sáng tạo ra các quy luật đời sống.
+ Cấu trúc: Thường kể về hành trình từ khi thế giới còn hỗn độn đến khi được sắp xếp ổn định.
− Nhân vật:
+ Ngoại hình: Thường có hình dáng khổng lồ, kì ảo, mang sức mạnh phi thường của các vị thần.
+ Tính cách:
+ Năng lực: Có khả năng biến hoá, thực hiện những phép màu mà con người bình thường không làm được (ví dụ: như đội trời, lấp biển).
− Thời gian:
+ Tính chất: Thời gian phiếm chỉ, mang tính vĩnh hằng (thời gian cổ sơ).
+ Cách gọi: Thường bắt đầu bằng cụm từ "Hồi ấy", "Từ lúc trời đất còn hỗn độn",... không xác định năm tháng cụ thể.
− Không gian: Không gian vũ trụ đang trong quá trình tạo lập, mang tính nguyên sơ và kỳ vĩ.
