Lý thuyết Bài 8. Cách mạng tháng 8 năm 1945 (Phần I) SVIP

I. TÌNH HÌNH VIỆT NAM DƯỚI ÁCH THỐNG TRỊ CỦA PHÁP - NHẬT BẢN

1. Bối cảnh

- Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, phát xít Đức đánh chiếm nhiều nước châu Âu. => Tháng 6 - 1940, Chính phủ Pháp đầu hàng phát xít Đức.

- Ở châu Á, tháng 9 - 1940, quân phiệt Nhật Bản tiến đánh Việt Nam tại Lạng Sơn. => Quân Pháp kháng cự yếu ớt rồi đầu hàng và câu kết với quân Nhật.

- Pháp – Nhật ra sức bóc lột nhân dân Đông Dương. => Việt Nam chịu ách thống trị của cả thực dân Pháp và phát xít Nhật Bản.

Hình 1. Lục quân Đế quốc Nhật Bản tiến tới Lạng Sơn, vào tháng 9 năm 1940 tại Đông Dương thuộc Pháp.

2. Chính sách bóc lột

a. Về chính trị:

- Nhật Bản và Pháp tiến hành phát xít hoá bộ máy cai trị.

- Thẳng tay đàn áp phong trào cách mạng.

- Thủ tiêu các quyền lợi mà nhân dân Việt Nam đã giành được trong những năm 1936 - 1939.

b. Về kinh tế:

- Thực dân Pháp thực hiện chính sách “kinh tế chỉ huy”, tăng cường các loại thuế.

- Quân Nhật bắt nhân dân nhổ lúa trồng đay.

- Nhật thu mua lương thực theo lối cưỡng bức với giá rẻ mạt.

=> Các chính sách bóc lột tàn ác gây ra nạn đói nghiêm trọng ở Bắc Kì và Bắc Trung Kì cuối năm 1944 - đầu năm 1945.

Hình 2. Trại Giáp Bát, Hà Nội, nơi tập trung những nạn nhân đói năm 1945

=> Chính sách thống trị của Pháp – Nhật làm mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với đế quốc và tay sai ngày càng gay gắt.

- Một số cuộc nổi dậy đầu tiên đã nổ ra:

+ Tháng 9 - 1940: Khởi nghĩa Bắc Sơn (Lạng Sơn).

+ Tháng 11 - 1940: Khởi nghĩa Nam Kì.

+ Tháng 1 - 1941: Binh biến Đô Lương (Nghệ An).

Hình 3. Du kích tham gia cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn, tháng 9 - 1940

II. CÔNG CUỘC CHUẨN BỊ TIẾN TỚI KHỞI NGHĨA GIÀNH CHÍNH QUYỀN TRONG TOÀN QUỐC

1. Sự chuyển hướng chiến lược của Đảng Cộng sản Đông Dương

- Trước chuyển biến lớn của tình hình thế giới và trong nước. => Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương kịp thời tổ chức các hội nghị để đề ra đường lối lãnh đạo cách mạng phù hợp.

a. Tháng 11 - 1939:

- Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương họp tại Bà Điểm (Hóc Môn, Gia Định).

- Do Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ chủ trì.

- Xác định nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam là cách mạng giải phóng dân tộc, nhằm đánh đổ đế quốc Pháp và tay sai, giành độc lập.

b. Tháng 5 - 1941:

- Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ tám họp tại Pác Bó (Cao Bằng).

- Do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp chủ trì.

- Hoàn chỉnh sự chuyển hướng chiến lược cách mạng, đưa nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, tiếp tục và phát triển chủ trương đã đề ra từ Hội nghị tháng 11 - 1939.

- Giải quyết vấn đề dân tộc trong phạm vi từng nước ở Đông Dương.

- Chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền là nhiệm vụ trung tâm.

- Hình thức khởi nghĩa: từ khởi nghĩa từng phần tiến lên tổng khởi nghĩa.

- Dự báo và chủ động nắm bắt thời cơ của tổng khởi nghĩa giành chính quyền.

Hình 4. Lán Khuổi Nậm ở Pác Bó, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, Cao Bằng, nơi diễn ra Hội nghị Trung ương Đảng cộng sản Đông dương lần thứ VIII (5 - 1941)

2. Chuẩn bị về lực lượng

- Ngày 19-5-1941, Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh (Việt Minh) được thành lập.

+ Mục đích của Mặt trận Việt Minh là liên hiệp mọi tầng lớp nhân dân yêu nước, không phân biệt giàu nghèo, tuổi tác, giới tính, tôn giáo hay xu hướng chính trị.

+ Mặt trận Việt Minh nhằm đoàn kết toàn dân để thực hiện nhiệm vụ giải phóng dân tộc.

+ Mặt trận Việt Minh bao gồm các tổ chức quần chúng mang tên Hội Cứu quốc.

Hình 5. Chương trình của Mặt trận Việt Minh, tháng 5 - 1941

- Mặt trận Việt Minh ra đời đã thu hút đông đảo quần chúng nhân dân tham gia, nhất là ở Cao Bằng.

- Dưới sự lãnh đạo của Việt Minh, công tác chuẩn bị mọi mặt cho Tổng khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền được đẩy mạnh và xúc tiến gấp rút.

- Ngày 22-12-1944, theo chỉ thị của Hồ Chí Minh, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập tại Cao Bằng. => Ngay sau khi thành lập, Đội đã đánh thắng hai trận Phay Khắt và Nà Ngần (Cao Bằng).

Hình 6. Lễ thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng Quân vào ngày 22-12-1944