II. MỘT SỐ THẮNG LỢI TIÊU BIỂU TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP TRONG GIAI ĐOẠN 1946 - 1950

3. Văn hoá, giáo dục

- Văn hoá, giáo dục được chú trọng nhằm bồi dưỡng sức mạnh tinh thần và trí tuệ của nhân dân, phục vụ nhiệm vụ vừa kháng chiến, vừa kiến quốc.

- Hội nghị Văn hoá toàn quốc lần thứ hai (1948) xác định nhiệm vụ xây dựng và phát triển nền văn hoá phục vụ kháng chiến.

- Phong trào Bình dân học vụ tiếp tục được đẩy mạnh; đến tháng 6-1950, khoảng 10 triệu người được xoá nạn mù chữ.

- Năm 1950, tiến hành Cải cách giáo dục phổ thông lần thứ nhất, hướng giáo dục phục vụ kháng chiến và xây dựng nền giáo dục dân tộc, dân chủ

Hình 1. Một lớp Bình dân học vụ ở Hà Nội những ngày đầu độc lập

4. Quân sự

a. Cuộc chiến đấu ở các đô thị phía Bắc vĩ tuyến 16 (1946 - 1947):

- Mở đầu kháng chiến toàn quốc, quân dân các đô thị phía Bắc vĩ tuyến 16 chủ động tiến công quân Pháp.

- Ở Hà Nội, diễn ra nhiều trận đánh ác liệt tại Bắc Bộ Phủ, Bưu điện Bờ Hồ, ga Hàng Cỏ, phố Khâm Thiên,…

- Tại Nam Định, quân Pháp bị vây hãm đến tháng 3 - 1947; ở Vinh, quân dân ta buộc địch phải đầu hàng.

- Kết quả: giam chân địch trong các đô thị, tạo điều kiện cho lực lượng chủ lực rút lui an toàn về hậu phương, chuẩn bị kháng chiến lâu dài.

Hình 2. Bác Hồ cùng các chiến sĩ tại căn cứ địa Việt Bắc

b. Chiến dịch Việt Bắc thu - đông 1947 (Từ tháng 10 đền tháng 12 - 1947):

- Âm mưu của Pháp: Tiến công Việt Bắc để tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến, quân chủ lực ta, khóa biên giới Việt - Trung, nhanh chóng kết thúc chiến tranh.

- Diễn biến:

+ Tháng 10 - 1947, Pháp huy động khoảng 12.000 quân và nhiều máy bay tiến công Việt Bắc.

+ Ở hướng Đông, ta phục kích trên Đường số 4, thắng lớn tại Bản Sao - đèo Bông Lau.

+ Ở hướng Tây, ta chặn đánh địch trên sông Lô, thắng lợi ở Đoan Hùng, Khe Lau.

- Kết quả: Sau hơn hai tháng, quân Pháp phải rút khỏi Việt Bắc; cơ quan đầu não kháng chiến được bảo vệ an toàn. Đây là chiến dịch phản công lớn đầu tiên, làm thất bại chiến lược “đánh nhanh, thắng nhanh” của Pháp, giúp bộ đội chủ lực trưởng thành và thu được nhiều vũ khí.

Hình 3. Lược đồ chiến dịch Việt Bắc thu - đông 1947

c. Chiến dịch Biên giới thu - đông 1950 (từ tháng 9 đến tháng 10 - 1950):

- Bối cảnh:

+ 1949 - 1950, chủ nghĩa xã hội phát triển mạnh với vai trò của Liên Xô và sự ra đời của nước CHND Trung Hoa, tạo chỗ dựa cho phong trào giải phóng dân tộc.

+ Mỹ tăng cường can thiệp vào Đông Dương, viện trợ cho Pháp.

- Âm mưu của Pháp: Thực hiện Kế hoạch Rơ-ve, củng cố phòng thủ trên Đường số 4, lập hành lang Đông - Tây (Hải Phòng - Hoà Bình - Sơn La), chuẩn bị tiến công Việt Bắc lần thứ hai.

- Chủ trương của ta:

+ Tháng 6 - 1950, Đảng và Chính phủ quyết định mở Chiến dịch Biên giới nhằm:

+ Tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch.

+ Mở rộng, củng cố căn cứ địa Việt Bắc.

+ Mở đường liên lạc quốc tế với các nước xã hội chủ nghĩa.

+ Tạo thế và lực mới cho kháng chiến.

Hình 4. Những tù binh Pháp bị bắt trong chiến dịch Biên giới

- Diễn biến:

+ Giữa tháng 9 - 1950, ta mở màn chiến dịch bằng trận đánh Đông Khê, giành thắng lợi.

+ Sau gần một tháng, quân Pháp buộc phải rút khỏi các cứ điểm trên Đường số 4: Cao Bằng, Thất Khê, Na Sầm, Lạng Sơn,…

=> Đây là chiến dịch tiến công lớn đầu tiên của bộ đội chủ lực, làm phá sản Kế hoạch Rơ-ve của Pháp, mở ra thế chủ động cho quân đội Việt Nam và bước phát triển mới của cuộc kháng chiến.

Hình 5. Chủ tịch Hồ Chí Minh và cán bộ, chiến sĩ sau khi kết thúc chiến dịch Biên Giới, năm 1950