Lý thuyết Bài 13. Sự phát triển của khoa học, kĩ thuật, văn học, nghệ thuật trong các thế kỉ XVIII - XIX
I. NHỮNG THÀNH TỰU TIÊU BIỂU VỀ KHOA HỌC VÀ KĨ THUẬT
1. Khoa học
a. Khoa học tự nhiên:
- Đầu thế kỉ XVIII: I. Niu-tơn phát minh Thuyết vạn vật hấp dẫn (Vật lí).
Hình 1. Chân dung I. Niu-tơn
- Giữa thế kỉ XVIII: M. Lô-mô-nô-xốp đưa ra Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng (Vật lí và Hóa học).
- Giữa thế kỉ XIX: S. Đác-uyn công bố Thuyết tiến hóa.
Hình 2. Chân dung Đác-uyn
- Ý nghĩa:
+ Giúp con người hiểu được quy luật vận động của thế giới tự nhiên.
+ Tạo nền tảng cho cách mạng kĩ thuật và công nghiệp.
Câu hỏi:
Các phát minh lớn trong khoa học tự nhiên đã tạo cơ sở cho sự phát triển của lĩnh vực nào sau đây?
b. Khoa học xã hội:
- Chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng phát triển ở Đức với đại diện L. Phoi-ơ-bách và G. Hê-ghen.
Hình 3. Chân dung G. Hê-ghen.
- Kinh tế chính trị học tư sản xuất hiện ở Anh do A. Xmít và D. Ri-các-đô sáng lập.
- Chủ nghĩa xã hội không tưởng:
+ C. H. Xanh-xi-mông, S. Phu-ri-ê (Pháp).
+ R. Ô-oen (Anh).
Hình 4. C. H. Xanh-xi-mông
- Chủ nghĩa xã hội khoa học ra đời do C. Mác và Ph. Ăng-ghen sáng lập.
Hình 5. Chân dung C. Mác
- Ý nghĩa:
+ Phê phán mặt trái của chủ nghĩa tư bản.
+ Thể hiện khát vọng xây dựng một xã hội công bằng.
+ Làm cơ sở lý luận cho phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân.
Câu hỏi:
Mục tiêu chung của các trào lưu tư tưởng tiến bộ trong thế kỉ XVIII - XIX là
2. Kĩ thuật
a. Thành tựu:
- Kĩ thuật luyện kim: Phương pháp lò cao luyện kim. => Nguyên liệu thép, nhôm,... ra đời.
- Nguyên - nhiên liệu mới: Khám phá về điện. => Phát minh động cơ điện, điện thoại, vô tuyến điện.
Hình 6. Chiếc điện thoại đầu tiên trên thế giới
- Chế tạo máy công cụ: Động cơ đốt trong. => Nền tảng phát triển ô tô, máy bay thúc đẩy khai thác dầu mỏ.
Hình 7. Động cơ chạy bằng khí đốt
- Giao thông vận tải :
+ 1807: Phơn-tơn (Mĩ) chế tạo tàu thủy chạy bằng hơi nước.
+ 1836: Hơn 500 tàu hơi nước hoạt động tại các hải cảng Anh.
Hình 8. Tàu thủy chạy bằng hơi nước đầu tiên
Câu hỏi:
Việc phát minh ra phương pháp luyện kim bằng lò cao có ý nghĩa như thế nào?
- Nông nghiệp:
+ Sử dụng phân bón hóa học.
+ Máy kéo hơi nước.
+ Máy cày nhiều lưỡi.
+ Máy gặt đập.
b. Ý nghĩa:
- Tạo nên cuộc cách mạng công nghiệp.
- Nâng cao năng suất lao động.
- Hình thành trung tâm công nghiệp.
- Phát triển giao thông vận tải.
II. SỰ PHÁT TRIỂN CỦA VĂN HỌC VÀ NGHỆ THUẬT
1. Văn học
a. Đặc điểm:
- Thế kỉ XVIII - XIX Văn học phát triển rực rỡ.
- Phản ánh hiện thực xã hội.
- Đặt nền móng cho văn học hiện đại.
Câu hỏi:
Văn học thế kỉ XVIII - XIX mang đặc điểm nổi bật nào sau đây?
b. Tác phẩm tiêu biểu:
- Pháp:
+ Tấn trò đời (H. Ban-dắc).
+ Nhà thờ Đức Bà Pa-ri, Những người khốn khổ (V. Huy-gô).
Hình 9. Chân dung V. Huy-gô
- Nga:
+ Chiến tranh và hòa bình (Lép Tôn-xtôi).
c. Nhà văn, nhà thơ nổi tiếng khác:
- A. Pu-skin (Nga).
- Ph. Si-lơ, Gớt (Đức).
- W. Thác-cơ-rê, S. Đích-ken (Anh).
Hình 10. Chân dung A. Pu-skin
2. Nghệ thuật
a. Âm nhạc:
- Thế kỉ XVIII:
+ Âm nhạc cổ điển phát triển, để lại dấu ấn.
+ Các nhà soạn nhạc tiêu biểu: W. Mô-da (Áo), S. Bách (Đức).
Hình 11. Chân dung W. Mô-da
- Thế kỉ XIX:
+ Âm nhạc mang tính lãng mạn.
+ Các nhà soạn nhạc tiêu biểu: L. Bét-thô-ven (Đức), Ph. Sô-panh (Ba Lan), P. I. Trai-cốp-xki (Nga).
Câu hỏi:
Âm nhạc thế kỉ XIX có đặc điểm nổi bật nào dưới đây so với âm nhạc thế kỉ XVIII?
b. Kiến trúc:
- Cung điện Véc-xai (Pháp), hoàn thành đầu thế kỉ XVIII. => Trở thành công trình kiến trúc đồ sộ, lộng lẫy.
Hình 12. Cung điện Véc-xai (Pháp)
Câu hỏi:
Công trình kiến trúc tiêu biểu được hoàn thành vào đầu thế kỉ XVIII ở Pháp là
c. Hội họa:
- Nhiều danh họa lớn với các tác phẩm nổi tiếng, phản ánh hiện thực xã hội:
+ Gi. Đa-vít, Ơ. Đơ-croa (Pháp).
+ Ph. Gôi-a (Tây Ban Nha).
+ I. Lê-vi-tan (Nga).
+ V. Van Gốc (Hà Lan).
Hình 13. Chân dung V. Van Gốc
3. Ý nghĩa
- Lên án bất công, tệ nạn xã hội.
- Thức tỉnh và cổ vũ nhân dân, đặc biệt là người lao động nghèo đấu tranh vì tự do và hạnh phúc.