II. Luyện tập và vận dụng

1. Đọc

Đọc các văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

Văn bản 1:

Vật liệu thông minh

(Trích)

An-na Plô-xgiai-xki (Anna Ploszajski)

Hãy tưởng tượng cuộc sống sẽ thế nào nếu các vật dụng của bạn có thể cảm nhận, phản ứng, di chuyển, thích nghi, biến đổi và hoàn toàn tự sửa chữa. Trong tương lai, điều này sẽ trở thành hiện thực; các vật thể rắn sẽ tự hoạt động mà không cần sự tương tác của con người, không phải nhờ rô-bốt hay điện tử, mà nhờ việc được chế tạo từ "vật liệu thông minh". Đây là những chất rắn có tính chất − như màu sắc, hình dạng hoặc từ tính − có thể thay đổi một cách độc lập để thích ứng với các kích thích như ánh sáng, nhiệt độ, áp lực hoặc độ ẩm. Phạm vi của chủ đề này rất rộng. Trong cuộc sống của mình, chúng ta sẽ thấy các vật liệu thông minh ở khắp mọi nơi: trên các mái nhà thay đổi màu sắc để điều chỉnh nhiệt độ của các toà nhà, trong các thiết bị đeo tay, trong cấu tạo của những rô-bốt giống người, hay thậm chí là những lon bắp rang tự biết mở.

[...] Ngày nay, có hàng triệu các nghiên cứu được cấp bằng sáng chế sử dụng những vật liệu này. Nhìn chung, chức năng của chúng chia làm sáu loại − thay đổi màu sắc, cảm nhận, di chuyển, sưởi ấm/ làm mát, tự khắc phục và thay đổi trạng thái (đóng băng và tan chảy). Và vật liệu thông minh không bị giới hạn trong địa hạt khoa học viễn tưởng hay phòng thí nghiệm − hầu hết mọi người đã quen thuộc với một vài thứ như kính râm đổi màu, tự động tối lại khi gặp ánh sáng mặt trời, hoặc cốc tri nhiệt biến sắc, tự động thay đổi màu sắc khi đổ cà phê nóng vào bên trong.

[...] Đây là tương lai của thế giới vật chất − và đó sẽ là một nơi thú vị.

(Nhiều tác giả, Gim Eo-Kha-lơ-li (Jim Al-Khalili) biên tập, Nguyễn Kim Phụng dịch, Thế giới sẽ ra sao?, NXB Dân trí − Công ti cổ phần Văn hoá và Truyền thông Nhã Nam, Hà Nội, 2020, tr. 211 − 213)

Văn bản 2:

80 năm nhìn lại

(Trích)

Nguyễn Khắc Viện

[...] Lớn lên trong gia đình nhà Nho, tôi nhận thức được rằng mình được học hành đầy đủ là mang một món nợ đối với nước, với dân, với anh em mang súng gươm lăn lộn trên chiến trường. Vũ khí của tôi là lời nói, là cây bút. Với bà con Việt kiều yêu nước, ai thắc mắc hiểu lầm thì phải đứng lên thuyết phục, ở đâu xuyên tạc chính nghĩa của dân tộc ta thì đấu khẩu, đấu bút trên báo chí, trong hội nghị, trên đài phát thanh.

Ở Pa-ri, Thuỵ Điển, Rô-ma (Roma), Thái Lan,... may mắn được biết bao bạn bè vừa chân tình, vừa thông thái hết lòng giúp đỡ, đăng lên báo, in thành sách, chuyển từ tiếng Pháp sang tiếng Anh, tiếng Ý, tiếng Bồ Đào Nha, tiếng Ả Rập,... Không thể quên người bạn đời của tôi từng chia sẻ ngọt bùi đắng cay để cùng gánh vác sự nghiệp. Có lần khai lí lịch tên bạn bè ở nước ngoài, tôi quá lúng túng. Cả kiều bào lẫn người nước ngoài đến mấy trăm người ghi sao hết được! Bao nhiêu người chắp cánh cho tôi xông vào nhiều trận địa khác nhau: chính trị, quân sự, kinh tế, lịch sử, văn hoá, xã hội,... tả xung hữu đột hơn ba mươi năm trời như anh chàng Đông Ki-sốt (Don Quijote) thuở nào, tạo điều kiện cho tôi hoàn thành nghĩa vụ người công dân. [...]

(Nguyễn Khắc Việt, Tự truyện, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2007, tr. 193 − 194)

Trả lời câu hỏi:

1. Hai văn bản Vật liệu thông minh và 80 năm nhìn lại... nhắc bạn nhớ tới những văn bản nào đã được đọc, tham khảo hay thực hành viết trong học kì II? Dựa vào đâu mà bạn có liên hệ như vậy?

Gợi ý trả lời:

2. Yếu tố tự sự, biểu cảm thể hiện đậm nét trong văn bản nào? Hãy phân tích lí do xuất hiện và ý nghĩa của yếu tố tự sự, biểu cảm ở văn bản đó.

Gợi ý trả lời:

3. Trong văn bản 1, những câu nào có sử dụng biện pháp chêm xen?

Gợi ý trả lời:

4. Trong văn bản Vật liệu thông minh có câu: "Phạm vi của chủ đề này rất rộng". Dựa vào hiểu biết của mình, bạn có thể nói thêm điều gì về chủ đề đã được tác giả gợi lên?

Gợi ý trả lời:

5. Cả hai văn bản, theo những cách khác nhau, đều chứa đựng những gợi ý bổ ích về bước đường tương lai của chính chúng ta. Bạn có đồng tình với ý kiến này không? Vì sao?

Gợi ý trả lời:

2. Viết

✽ Chọn một trong các đề sau:

Đề 1. Viết một bài văn nghị luận thể hiện những điều bạn cảm nhận được qua việc tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp thơ văn của danh nhân Nguyễn Trãi.

Đề 2. Tình thế lựa chọn khó khăn nhưng đầy ý nghĩa mà bạn đã trải qua trong hành trình rèn luyện − trưởng thành của mình.

Hãy viết về chủ đề trên.

Đề 3. Trong số những tác phẩm văn học mà bạn đã tìm đọc được theo gợi ý ở các bài học trong sách giáo khoa Ngữ văn 10, tập hai, tác phẩm nào đã để lại cho bạn nhiều ấn tượng và suy nghĩ nhất? Hãy viết một bài văn nghị luận bàn về tác phẩm đó theo các vấn đề nội dung và nghệ thuật tự chọn.

Đề 4. Theo quan sát và trải nghiệm của bạn, ở không gian sinh hoạt cộng đồng nào còn thiếu những quy định, hướng dẫn về hành vi ứng xử cần có cho mọi người? Trong vai người được một cơ quan, tổ chức có thẩm quyền uỷ nhiệm, bạn hãy hoàn thành một bản nội quy hay hướng dẫn nơi công cộng góp phần xây dựng môi trường sống lành mạnh, có văn hoá.

✽ Một số lưu ý khi viết bài:

− Đọc kĩ đề bài, xác định đúng yêu cầu, kiểu bài và phạm vi đối tượng cần nghị luận/ cần viết.

− Lựa chọn tác phẩm, vấn đề hoặc quan niệm phù hợp, có hiểu biết sâu sắc và dẫn chứng thực tế, thuyết phục.

− Triển khai bài viết theo bố cục rõ ràng, mạch lạc; các luận điểm được sắp xếp theo một trình tự logic, chặt chẽ.

− Kết hợp lí lẽ sắc bén với dẫn chứng tiêu biểu để tăng sức thuyết phục.

− Diễn đạt mạch lạc, dùng từ chính xác, diễn giải khách quan, khoa học và đúng quy chuẩn chính tả, ngữ pháp.

− Thể hiện rõ nét quan điểm, góc nhìn cá nhân hoặc những đề xuất, giải pháp thiết thực.

3. Nói và nghe

✽ Chọn thực hiện theo nhóm học tập một trong các nội dung sau:

Nội dung 1. Thảo luận về vấn đề: Cần xử lí như thế nào mối quan hệ giữa việc tuân phục ý chí của người khác và việc thuận theo mách bảo của nội tâm trên vấn đề chọn đường đi trong cuộc sống?

Nội dung 2. Cái hay của tác phẩm nằm ở đâu? Hãy cùng thảo luận vấn đề này trong một tác phẩm văn học được nhóm chọn đọc chung.

Nội dung 3. Tự hiểu mình có dễ không và làm thế nào để hiểu? Hãy thực hiện bài thuyết trình về vấn đề trên.

✽ Một số lưu ý khi thực hiện:

− Xác định rõ nội dung và mục đích của phần trình bày hoặc thảo luận.

− Chuẩn bị ý chính, dẫn chứng và phân công nhiệm vụ hợp lí (nếu làm việc nhóm).

− Trình bày rõ ràng, mạch lạc, đúng thời gian quy định.

− Lắng nghe ý kiến của người khác; trao đổi, phản hồi lịch sự và tôn trọng.

− Thể hiện quan điểm cá nhân có căn cứ, phù hợp với nội dung thảo luận.