II. Luyện tập và vận dụng
1. Đọc
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
Nhà thơ và thế giới
(Trích Diễn từ Nô-ben)
Vi-xoáp-va Sim-bô-xca (Wislawa Szymborska)
Lịch sử cho thấy trong nhiều trường hợp cực đoan nhất, tri thức có thể trở nên vô cùng nguy hiểm đối với loài người. Chính vì vậy mà tôi đánh giá cao mấy từ nhỏ bé: "tôi không biết". Nhỏ bé nhưng có cánh. Cuộc sống mở ra cho chúng ta những khoảng không rộng lớn. Khoảng không ngay ở trong ta và khoảng không mà ở đó Trái Đất mỏng manh của chúng ta treo một cách lửng lơ. Nếu như Niu-tơn (Newton) không nói với mình rằng "tôi không biết", có lẽ táo trong vườn có rụng xuống trước mắt ông như mưa đá thì trong trường hợp khả dĩ nhất ông cũng chỉ cúi xuống nhặt lên ăn một cách ngon lành. Nếu như người đồng hương của tôi, Ma-ri Quy-ri (Marie Curie), không nói với mình rằng "tôi không biết", thì có lẽ bà cũng chỉ trở thành một cô giáo hoá học dạy ăn lương cho các tiểu thư con nhà quyền quý, và cuộc đời bà cũng chỉ kết thúc ở cái công việc đức hạnh ấy. Thế nhưng Ma-ri Quy-ri đã nói với mình "tôi không biết" và chính những từ ấy đã hai lần đưa bà tới Xtốc-khôm (Stockholm), nơi những người có tâm hồn sôi động, luôn tìm tòi sáng tạo được trao tặng giải Nô-ben.
Nhà thơ cũng vậy. Nếu như đó là một nhà thơ thực thụ thì phải luôn nhắc mình "tôi không biết". Hãy cố gắng tìm câu trả lời bằng mỗi tác phẩm của mình. Nhưng khi vừa đặt xong dấu chấm là lại phải cảm thấy băn khoăn. Thấy rằng đó mới chỉ là một câu trả lời nhất thời và tuyệt nhiên chưa đầy đủ. Vậy là phải thử một lần, một lần nữa, và sau đó, những di chứng về sự không hài lòng với bản thân mình của nhà thơ sẽ được các nhà nghiên cứu lịch sử văn học găm lại bằng một chiếc ghim lớn và gọi đó là "sự nghiệp sáng tác".
Tạ Minh Châu dịch
(Đoàn Tử Huyến biên soạn, Các nhà thơ giải Nô-ben (1901 − 2006), NXB Lao động −
Trung tâm Văn hoá Ngôn ngữ Đông Tây, Hà Nội, 2007, tr. 915)
Câu 1. Xác định ý tưởng chính mà nhà thơ Vi-xoáp-va Sim-bô-xca muốn triển khai qua đoạn trích. Ý tưởng đó gắn với từ khoá nào?
Gợi ý trả lời:
Câu 2. Hãy nêu một số cụm từ được tác giả nhắc tới trong đoạn trích mà bạn cho là có ý nghĩa tương đương với cụm từ "tôi không biết".
Gợi ý trả lời:
Câu 3. Theo tác giả, việc tự xác nhận rằng "tôi không biết" có ý nghĩa như thế nào đối với cuộc sống của mỗi con người và của nhân loại nói chung? Bạn đánh giá như thế nào về các bằng chứng được tác giả nêu lên nhằm khẳng định quan điểm của mình?
Gợi ý trả lời:
− Ý nghĩa của việc tự xác nhận rằng "tôi không biết":
− Học sinh nêu đánh giá về các bằng chứng được tác giả nêu lên nhằm khẳng định quan điểm của mình. Đáp án tham khảo:
+ Các bằng chứng (Niu-tơn, Ma-ri Quy-ri và nhà thơ) mang tính tiêu biểu, xác thực, gần gũi với lập luận.
+ Các bằng chứng có sức thuyết phục vì lấy từ những nhân vật và thành tựu nổi bật trong khoa học, nghệ thuật, qua đó làm sáng tỏ vai trò của tinh thần "tôi không biết" đối với sáng tạo và khám phá.
Câu 4. Hãy nêu một ví dụ gắn với lĩnh vực sáng tạo thơ để minh hoạ cho vấn đề được tác giả đề cập trong đoạn 2.
Gợi ý trả lời:
Câu 5. Phân tích mạch lạc và liên kết của đoạn trích.
Gợi ý trả lời:
Câu 6. Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) bày tỏ suy nghĩ của bạn về hoạt động sáng tạo của nhà thơ nói riêng, của các nghệ sĩ nói chung từ những gì được gợi ý trong đoạn trích.
Gợi ý trả lời:
−
−
−
−
2. Viết
✽ Chọn một trong các đề sau:
Để 1. Hãy tạo lập một văn bản thuyết minh có sử dụng phương tiện phi ngôn ngữ để giới thiệu một tác phẩm văn học được bạn đánh giá là đặc sắc.
Để 2. Vấn đề xã hội nào hiện nay đang khiến bạn quan tâm nhiều nhất? Hãy viết một văn bản thuyết minh về vấn đề đó.
Đề 3. Ở mỗi người, nhu cầu tìm hiểu, khám phá thế giới kì diệu của nghệ thuật thường được khơi lên từ cuộc tiếp xúc bất ngờ với một tác phẩm cụ thể. Với bạn, tác phẩm nào đã đóng vai trò này? Hãy viết về tác phẩm đó.
✽ Một số lưu ý khi làm bài:
− Đọc kĩ đề bài, xác định đúng yêu cầu và kiểu văn bản cần viết.
− Lựa chọn đối tượng hoặc vấn đề phù hợp, có hiểu biết và đủ dẫn chứng.
− Lập dàn ý trước khi viết; triển khai bài theo bố cục rõ ràng, mạch lạc.
− Kết hợp lí lẽ, dẫn chứng và phương tiện phi ngôn ngữ (nếu cần) để tăng hiệu quả thuyết minh.
− Diễn đạt trong sáng, chính xác; sử dụng từ ngữ, câu văn phù hợp; bảo đảm đúng chính tả và ngữ pháp.
− Thể hiện được nhận thức, cảm xúc hoặc quan điểm của bản thân một cách tự nhiên, thuyết phục.
3. Nói và nghe
✽ Chọn thực hiện theo nhóm học tập một trong các nội dung sau:
Nội dung 1. Thuyết trình về một tác phẩm văn học được khuyến nghị đọc ở phần Củng cố, mở rộng của mỗi bài học.
Nội dung 2. Trình bày bài thuyết minh về một vấn đề xã hội tự chọn (có thể dựa vào bài viết của chính mình về vấn đề này, nếu đã có).
Nội dung 3. Giới thiệu một tác phẩm nghệ thuật từng để lại cho bạn nhiều suy nghĩ về vấn đề lựa chọn và hành động trong cuộc đời.
✽ Một số lưu ý khi thực hiện:
− Xác định rõ mục đích, đối tượng và nội dung trình bày.
− Chuẩn bị dàn ý, tư liệu và phương tiện hỗ trợ (nếu cần); phân công nhiệm vụ hợp lí khi làm việc nhóm.
− Trình bày tự tin, rõ ràng, mạch lạc; sử dụng ngôn ngữ và thời lượng phù hợp.
− Kết hợp lời nói với các yếu tố phi ngôn ngữ để tăng sức thuyết phục.
− Lắng nghe, trao đổi và phản hồi ý kiến của người khác một cách lịch sự, tôn trọng.
