PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

1. Đọc

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM

Không ai tránh khỏi lỗi lầm, vấp váp và thất bại trên đường đời, tuy nhiên có sự khác biệt lớn giữa người thành công và kẻ thất bại về cách ứng xử khi gặp những vấn đề trên. Người thành công tìm nguyên nhân thất bại trước tiên từ bản thân mình, còn kẻ thất bại thường tìm cách biện minh bằng những yếu tố bên ngoài như thiếu phương tiện, vốn, thời gian, không nhận được sự giúp đỡ hay hợp tác của người khác. Thế nhưng chính bản thân mới là người quyết định cách hành xử trong mọi tình huống, từ đó tạo dựng cuộc sống hiện tại của mình. Yếu tố quan trọng quyết định sự nghiệp thành bại là ý thức tự chịu trách nhiệm. Chỉ khi nhìn thẳng vào thiếu sót của bản thân mới có cơ hội tự sửa mình và có thái độ khoan dung với lỗi lầm của người khác để thiết lập những mối quan hệ tốt, hướng tới điều tốt đẹp hơn.

Tự chịu trách nhiệm có nghĩa là ý thức được rằng kết quả ngày hôm nay chính là hệ quả của những lựa chọn và hành động của bản thân đã thực hiện trong quá khứ, trung thực nhận thức chính mình là nguyên nhân trực tiếp hay gián tiếp của mọi thành công hay thất bại. Người có tinh thần cầu tiến luôn biết tự chịu trách nhiệm với mọi hành động và kết quả mà mình nhận được.

Chỉ khi dám tự chịu trách nhiệm, mới tự tin đặt mình vào vị thế chủ động, tự chủ, đầy quyền lực để hành động, nhằm thay đổi hoàn cảnh hiện tại theo hướng mong muốn của mình. Cổ nhân có câu: "Tiên trách kỉ, hậu trách nhân". Sự biện minh, đổ lỗi đồng nghĩa với việc đặt mình vào tình thế bị động, yếu đuối, tự thấy mình bất lực trước sự việc, đánh mất dần sức mạnh bản thân, nên không khỏi trả giá đắt vì tự huỷ hoại quyền làm chủ cuộc đời mình. Khổng Tử dạy: "Người khôn ngoan tự hỏi nguyên do lỗi lầm ở bản thân, kẻ khờ dại hỏi nguyên do ở kẻ khác". Không nên viện dẫn bất kì lí do nào để biện minh về sự thất bại hay những gì mình không đạt được.

[...] Khi không dám nhìn nhận sự thật về sự yếu kém của bản thân, thì trách nhiệm cá nhân được trút lên bất kì ai hay sự việc nào liên quan. Sự thật có tệ hại thế nào chăng nữa thì nó vẫn tồn tại, không có lời biện minh hùng hồn nào có thể thay đổi nó, do đó, thay vì tìm cách biện minh hay đổ lỗi, cần nghiêm túc tự kiểm điểm bản thân mình trước. Dù có cố gắng tự biện minh và tìm ra bao nhiêu lỗi lầm ở người khác để đổ lỗi thì kết quả cũng không hề thay đổi, mà chỉ gây ra thêm những mối bất đồng, dẫn đến phá huỷ mối quan hệ. Vì vậy, mỗi khi làm điều gì mà không được như ý thì cũng đừng phàn nàn sai đối tượng.

Con người không thể thay đổi hoàn cảnh khách quan, không gian hay thời gian, nhưng bất kì ai cũng hoàn toàn có thể tự thay đổi bản thân mình, nếu muốn. Chỉ khi nhìn thẳng vào trách nhiệm của mình mới có thể tìm ra được giải pháp tích cực để không lặp lại điều bất lợi và không ngừng hoàn thiện bản thân.

(Trần Thượng Tuấn − Nguyễn Minh Huy, 8 kĩ năng mềm thiết yếu − chìa khoá đến thành công,
NXB Lao động, Hà Nội, 2015, tr. 126 − 128)

Chọn phương án đúng.

Trả lời câu hỏi.

Câu 1. Vẽ sơ đồ đơn giản thể hiện mối quan hệ giữa vấn đề đặt ra và các ý kiến, lí lẽ, bằng chứng được tác giả trình bày trong văn bản.

Tham khảo sơ đồ sau:

Câu 2. Phân tích cách triển khai, củng cố lí lẽ mà tác giả đã sử dụng trong đoạn 3 của văn bản.

Câu 3. Nêu suy nghĩ của em về nhận định sau đây của tác giả: "Chỉ khi nhìn thẳng vào thiếu sót của bản thân mới có cơ hội tự sửa mình và có thái độ khoan dung với lỗi lầm của người khác để thiết lập những mối quan hệ tốt, hướng tới điều tốt đẹp hơn".

Câu 4. Đọc các thành ngữ, tục ngữ sau:

– Cắn răng chịu đựng;

– Dám làm dám chịu;

– Mình làm mình chịu, kêu mà ai thương;

– Chân mình thì lấm bê bê/ Lại cầm bó đuốc đi rê chân người.

Cho biết thành ngữ, tục ngữ nào có nội dung liên quan một phần tới thông điệp được nêu trong văn bản. Vì sao em xác định như vậy?

Câu 5. Cầu tiến, vị thế, viện dẫn là ba trong nhiều từ được dùng trong văn bản có các yếu tố Hán Việt thông dụng. Nêu cách hiểu của em về nghĩa của những yếu tố Hán Việt tạo nên các từ đó và giải thích nghĩa của từng từ.

2. Viết

Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) bày tỏ suy nghĩ của em về những con người dám nhận trách nhiệm trước sai lầm, thất bại do chính họ gây ra.

* Một số gợi ý viết đoạn văn như sau:

– Mở đoạn: Nêu nhận định tổng quát về phẩm chất dũng cảm nhận trách nhiệm.

– Thân đoạn:

+ Giải thích vì sao đây là hành động dũng cảm (vượt qua cái "tôi" sĩ diện, đối mặt với hậu quả).

+ Nêu giá trị, ý nghĩa của việc dám nhận lỗi.

+ Phê phán ngắn gọn hành vi trốn tránh, đổ lỗi cho yếu tố ngoại cảnh, đổ lỗi cho người khác.

– Kết đoạn: Khẳng định bài học rút ra cho bản thân hoặc lời kêu gọi rèn luyện tinh thần tự chịu trách nhiệm.

3. Nói và nghe

Lập dàn ý cho bài nói về vấn đề: Điều em muốn chuẩn bị cho bước đường tương lai của mình.

* Một số gợi ý các ý chính cho bài nói như sau:

– Mở đầu:

+ Dẫn dắt và giới thiệu đề tài.

+ Đặt vấn đề về tầm quan trọng của việc chủ động chuẩn bị cho tương lai.

– Nội dung chính: 3 trụ cột chuẩn bị cốt lõi.

+ Tri thức và kỹ năng (hành trang năng lực).

+ Phẩm chất và tinh thần (hành trang thái độ).

+ Sức khỏe và thói quen sống lành mạnh (hành trang thể chất).

– Kết thúc: Khẳng định thông điệp và lời tự hứa, cam kết hành động ngay từ hôm nay.