II. Luyện tập và vận dụng

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

1. Đọc

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

Một cuộc đấu vật

(Trích Trên sông truyền hịch)

Hà Ân

Trần Quốc Tuấn đang ngồi uống rượu và hỏi chuyện Chiêu Quốc Vương thì bỗng nhiên một bô lão hớt hải vào thưa:

− Thưa hai vị đại vương, có một người lạ mặt đến xin tranh giải nhất.

Trần Quốc Tuấn bảo ông cụ:

− Thì cho anh ta vào sới.

Nhưng ông cụ lo lắng:

− Thưa đại vương, có lẽ nó điên. Nó còn là một đứa bé chưa đến tuổi ghi vào bạ tịch mà dám đòi đấu với đô Trâu. Chúng tôi trộm nghĩ nó bị đô Trâu vật chết mất.

Trần Quốc Tuấn cười:

− Thế thì cụ hãy ra khuyên nhủ nó vài lời. Nếu thằng bé thích vật, thích hội hè thì tranh lấy cái giải sáu, giải bảy gì đó cũng được.

Ông cụ quay ra. Trần Quốc Tuấn lại tiếp tục uống rượu với Trần Ích Tắc và quên khuấy chuyện vừa xảy ra. Nhưng chỉ được một lát, ông cụ lại trở vào nhăn nhó, sợ hãi:

− Thưa đại vương, thằng bé cứ nằng nặc xin cái giải nhất, mà lệ làng là ai xin giải nào thì cho tranh giải ấy.

− Cho nó vào tranh. Nó muốn thế chắc nó nghĩ chín rồi.

Trần Quốc Tuấn nói sau khi ngẫm nghĩ một lát và đứng dậy đi ra sới vật thân cầm trống trịch. Cả Trần Ích Tắc cũng ra ngồi chiếu trên với Trần Quốc Tuấn. Đến lúc này, Trần Ích Tắc vẫn không hề hé răng. Ích Tắc đã dùng đô Trâu vật chết nhiều người hào kiệt trong lộ Đà Giang, những người đã không chịu làm tay chân của phủ Chiêu Quốc. Và Ích Tắc bây giờ có ra sới cũng chỉ để xem đô Trâu diễn lại một thủ đoạn quen thuộc mà thôi.

Vừa trông thấy cái "thằng bé cứ nằng nặc đòi xin cái giải nhất", Trần Quốc Tuấn đã thích ngay. Thằng bé trạc mười bảy tuổi. Nó cũng to lớn nhưng vẻ mặt còn hồn nhiên quá. Cặp mắt tinh nghịch cứ ánh lên loang loáng. Thế rồi trống vật nổi lên. Hai đô lễ các cụ, sau đó họ múa mênh múa mang trong sới trước khi vào đấu.

Keo vật đầu, đô Trâu nôn nóng, khinh thường địch thủ. Anh ta ỷ sức, lăm lăm dùng đòn cao muốn bốc thằng bé lên rồi quật xuống. Đô Trâu đã nhiều lần dùng cách đó vật đối thủ om xương. Nhưng lần này, đô Trâu gặp một thằng bé nó luồn cứ trơn nhẫy như chạch. Một keo..., hai keo..., rồi ba keo vật liền, đô Trâu phí sức mà vẫn loay hoay không sao thực hiện được ý định. Hai keo vật sau là hai keo vật khá nguy hiểm cho cả đôi bên. Đô Trâu phải từ bỏ đòn cao, dùng tới cả đòn thấp nhưng y vẫn bị một miếng "móc khố" tưởng bật ngửa trên mặt đất. Đô Trâu toát mồ hôi trong khi đôi mắt bướng bỉnh của thằng bé vẫn bốc sáng chăm chú. Thằng bé quyết tâm thắng trận vật này. Nó dùng toàn đòn thấp buộc đô Trâu phải cúi cái mình cao dài xuống chống đỡ. Vào keo vật thứ sáu, trống nhịp đánh tưởng vỡ tang. Người xem hò la gào mất cả tiếng và mồ hôi toát ra như tắm. Trận đấu đã kéo dài quá khiến đô Trâu đâm hoang mang. Y cố cúi thật rạp xuống, mong chặn được những miếng thấp của thằng bé gan lì. Nhưng thình lình cả sới vật hét ầm lên. Đô Trâu đã bị quật ngửa tênh hênh trên mặt đất. Mải đề phòng đòn thấp, đô Trâu đã bị "thằng bé cứ nằng nặc xin cái giải nhất" đánh thua bằng một đòn cao. Sau trận vật sáu keo liền ấy, Trần Quốc Tuấn thu nhận thằng bé gan lì vào đội quân gia nô của mình. Nó chính là Yết Kiêu.

Bây giờ Yết Kiêu đứng kia, ngay bên cạnh ông.

(Hà Ân, Trên sông truyền hịch, NXB Kim Đồng, Hà Nội, 2011, tr. 26 − 29)

Chọn phương án đúng.

Trả lời câu hỏi.

Câu 1. Hãy ghi tuần tự các sự việc được kể trong đoạn trích.

Câu 2. Câu chuyện trong đoạn trích được kể bằng lời của người kể chuyện ngôi thứ mấy? Qua lời kể, em nhận thấy người kể chuyện không có thiện cảm với những nhân vật nào?

Câu 3. Những cặp nhân vật nào trong đoạn trích có sự đối lập nhau? Sự đối lập đó có tác dụng làm nổi bật điều gì?

Câu 4. Trong đoạn trích, tác giả nhiều lần dùng cụm từ thằng bé để chỉ Yết Kiêu − một chàng trai trạc mười bảy tuổi. Theo em, cụm từ thằng bé được sử dụng ở đây có sắc thái nghĩa như thế nào? Thử tìm từ ngữ khác thay thế và rút ra nhận xét.

Câu 5. Theo em, chi tiết Trần Quốc Tuấn thu nhận Yết Kiêu vào đội quân gia nô của mình nói lên điều gì?

2. Viết

Thực hiện việc tìm ý, lập dàn ý và viết phần Mở bài cho đề tài: Một chuyến tham quan thú vị.

* Một số gợi ý viết đoạn văn như sau:

– Mở bài:

+ Dẫn dắt và giới thiệu chuyến tham quan (Đi đâu? Vào thời gian nào? Với ai?).

+ Bộc lộ ấn tượng chung/ cảm xúc khái quát về chuyến đi (Cảm xúc gì?).

– Thân bài:

+ Trước chuyến đi: Sự chuẩn bị, tâm trạng háo hức trước ngày khởi hành.

+ Diễn biến chuyến đi:

++ Cảnh sắc thiên nhiên/ kiến trúc nơi đến (Đặc sắc, ấn tượng ở điểm nào?).

++ Các hoạt động trải nghiệm nổi bật (Ví dụ: vui chơi, khám phá, thưởng thức ẩm thực, tìm hiểu văn hoá/ lịch sử).

++ Sự gắn kết với bạn bè, thầy cô hoặc người thân trong suốt hành trình.

+ Điểm nhấn thú vị nhất: Một kỉ niệm hoặc sự cố nhỏ đáng nhớ khiến chuyến đi thêm phần ý nghĩa.

– Kết bài:

+ Khẳng định lại giá trị và ý nghĩa của chuyến tham quan (Ví dụ: mở mang tri thức, giải toả căng thẳng).

+ Nêu bài học hoặc lời hứa/ mong ước về những chuyến đi tiếp theo.

3. Nói và nghe

Thực hiện việc chuẩn bị cho bài nói với đề tài: Kiêu căng và hiếu thắng – những thói xấu cần tránh.

* Một số gợi ý các ý chính cho bài nói như sau:

– Mở đầu: Nêu vấn đề: "Kiêu căng" và "hiếu thắng" là hai căn bệnh tâm lý phổ biến nhưng lại cực kỳ nguy hại mà mỗi chúng ta cần chủ động tránh xa.

– Nội dung chính:

+ Giải thích khái niệm: Kiêu căng: Thái độ tự cao tự đại, luôn coi mình là nhất, coi thường và xem nhẹ khả năng của người khác; hiếu thắng: Bệnh luôn muốn hơn người, bằng mọi giá phải giành phần thắng trong mọi cuộc tranh luận hay thi đấu mà không quan tâm đến lẽ phải hay tình cảm.

+ Biểu hiện thực tế: Ở trường học/ cuộc sống: Không chịu lắng nghe góp ý, khoe khoang thành tích, ganh tị khi thấy bạn bè giỏi hơn, cố chấp cãi dù bản thân sai.

+ Tác hại của kiêu căng và hiếu thắng:

++ Đối với bản thân: Khiến tư duy bị triệt tiêu sự tiến bộ (vì cho rằng mình đã đủ giỏi), dễ gặp thất bại đau đớn do chủ quan.

++ Đối với mối quan hệ xã hội: Bị mọi người xung quanh xa lánh, cô lập, làm tổn thương tình bạn và mất đi cơ hội học hỏi từ những người giỏi hơn.

+ Giải pháp:

++ Học cách khiêm tốn: "Sông sâu tĩnh lặng, lúa chín cúi đầu".

++ Lắng nghe tích cực và tôn trọng sự khác biệt cũng như thành công của người khác.

++ Đặt mục tiêu vượt qua chính mình của ngày hôm qua thay vì hơn thua với người khác bằng mọi giá.

– Kết thúc:

+ Bắt đầu thay đổi từ những thói quen nhỏ: Biết nói lời cảm ơn, xin lỗi và công nhận tài năng của người khác.

+ Thông điệp: Khiêm tốn không làm chúng ta bé đi, mà chính sự kiêu căng mới đẩy chúng ta vào sự nhỏ bé và cô độc.