II. Luyện tập và vận dụng

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

1. Đọc

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

CHIỀU HÔM NHỚ NHÀ

Bà Huyện Thanh Quan

Trời chiều bảng lảng bóng hoàng hôn,

Tiếng ốc xa đưa vẳng trống đồn.

Gác mái ngư ông về viễn phố,

Gõ sừng mục tử lại cô thôn.

Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi,

Dặm liễu sương sa khách bước dồn.

Kẻ chốn Chương Đài người lữ thứ,

Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn.

(Tổng tập văn học Việt Nam, tập 14, Đặng Đức Siêu sưu tầm, biên soạn, Sđd, tr. 980)

Chọn phương án đúng.

Trả lời câu hỏi.

Câu 1. Dựa vào đâu để có thể khẳng định Chiều hôm nhớ nhà là một bài thơ trữ tình?

Câu 2. Những hình ảnh nào trong bài thơ có tác dụng làm nổi bật nhan đề Chiều hôm nhớ nhà?

Câu 3. Em cảm nhận như thế nào về phong cảnh thiên nhiên và bức tranh sinh hoạt của con người được khắc hoạ trong bài thơ?

Câu 4. Tâm trạng của tác giả thể hiện như thế nào trong bài thơ?

Câu 5. Đọc các chú thích trong văn bản, em có nhận xét gì về cách dùng từ ngữ của tác giả?

2. Viết

Viết đoạn văn (khoảng 10 – 15 câu) phân tích cảnh và tình trong bài thơ Chiều hôm nhớ nhà của Bà Huyện Thanh Quan.

* Một số gợi ý viết đoạn văn như sau:

– Mở đoạn:

+ Giới thiệu tác giả Bà Huyện Thanh Quan và bài thơ Chiều hôm nhớ nhà.

+ Dẫn dắt vào vấn đề nghị luận: Bài thơ là sự hoà quyện tinh tế giữa bức tranh thiên nhiên, sinh hoạt và tâm trạng lữ thứ, nỗi nhớ quê hương.

– Thân đoạn:

* Bức tranh cảnh vật thiên nhiên lúc chiều tà (Cảnh):

– Thời gian, không gian: Hoàng hôn tàn ("bảng lảng bóng hoàng hôn") mở ra không gian rộng lớn, khoáng đạt nhưng bao trùm vẻ tiêu sơ, hoang vắng.

– Âm thanh: Tiếng tù và, tiếng trống đồn từ xa văng vẳng đưa lại.

– Nghệ thuật lấy động gợi tĩnh khiến không gian chiều muộn thêm quạnh hẽo.

* Bức tranh sinh hoạt của con người (Cảnh):

– Hình ảnh sinh hoạt: Ngư ông gác mái chèo ("gác mái ngư ông"), trẻ chăn trâu gõ sừng trâu ("gõ sừng mục tử"), cánh chim bay về tổ ("chim bay mỏi").

– Điểm đến của con người: Tìm về "viễn phố" (bến xa) và "cô thôn" (xóm lẻ loi).

* Tâm trạng của chủ thể trữ tình (Tình):

– Hình ảnh người lữ khách: Hiện lên giữa khung cảnh hoang vắng với bước chân vội vã ("khách bước dồn"), cô đơn trên đường xa thăm thẳm.

– Nỗi niềm nhớ nhà và khát khao tri kỷ: Hướng về quê nhà ("Chương Đài") với sự bơ vơ của kẻ lữ thứ xa xứ.

– Mượn câu hỏi tu từ "Lấy ai mà kể nỗi hàn ơn" để bộc lộ trực tiếp nỗi quạnh hiu, khao khát tìm được người tri âm để sẻ chia tâm sự sâu kín.

* Đánh giá nét đặc sắc nghệ thuật: Bút pháp tả cảnh ngụ tình điêu luyện; kết hợp từ Hán Việt cổ kính, trang trọng với các hình ảnh ước lệ tượng trưng.

– Kết đoạn:

+ Khẳng định lại sự gắn kết khăng khít giữa cảnh và tình: Cảnh đượm buồn làm nền để tình phơi bày sâu sắc.

+ Nêu giá trị bài thơ: Bộc lộ nỗi cô đơn lữ thứ, nét tâm trạng hoài cổ và tình yêu quê hương tha thiết của nữ sĩ.

3. Nói và nghe

Giữ gìn tiếng nói của cha ông phải chăng cũng là một cách thể hiện lòng yêu nước?

a. Chuẩn bị nội dung để thảo luận về đề tài trên.

b. Tập luyện thảo luận trên cơ sở các nội dung đã chuẩn bị.

* Một số gợi ý các ý chính cho bài nói như sau:

– Mở đầu: Dẫn dắt ngắn gọn và nêu quan điểm.

– Nội dung chính:

+ Tiếng nói là hồn cốt, là căn cước văn hoá của dân tộc.

++ Tiếng Việt được đúc kết qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, chứa đựng tri thức, tâm hồn, lịch sử và đạo lí của người Việt.

++ Mất tiếng nói nghĩa là mất đi bản sắc và nguy cơ bị hoà tan trước các làn sóng văn hoá ngoại nhập.

+ Tiếng nói là vũ khí tinh thần bảo vệ chủ quyền quốc gia: Qua hàng ngàn năm Bắc thuộc và hàng trăm năm đô hộ của thực dân, việc tổ tiên ta kiên cường giữ vững tiếng Việt chính là minh chứng sống động cho sức sống bền bỉ của dân tộc.

+ Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trong thời đại số.

++ Phản ánh thực trạng: Lối nói lạm dụng từ tiếng Anh không cần thiết, viết tắt vô căn cứ, nói tục chửi thề hay làm biến dạng ngữ pháp trên mạng xã hội.

++ Giữ gìn tiếng Việt là biết sử dụng đúng lúc, đúng chỗ, tôn trọng chuẩn mực ngôn ngữ.

– Kết thúc:

+ Giữ gìn tiếng Việt bắt đầu từ những hành động nhỏ nhất: Nói câu từ chính xác, viết đúng chính tả, trân trọng nét đẹp của từ ngữ dân tộc.

+ Thông điệp: Hãy yêu tiếng Việt để bồi đắp lòng yêu nước mỗi ngày.