Đề kiểm tra cuối học kì II - Đề số 4 (CV 7991) SVIP

Hướng dẫn giải:

Câu 1 (0,5 điểm). Văn bản được viết theo thể thơ tự do.

Câu 2 (0,5 điểm). Một hình ảnh thơ mang tính biểu tượng cho cuộc sống làng biển: "làng là mảnh lưới trăm năm" hoặc "những cánh buồm quê" hay "những mái nhà hình mắt lưới".

Câu 3 (1,0 điểm). Hình ảnh "mẹ tôi bạc đầu sau những đêm đợi biển" gợi:

− Sự chờ đợi mỏi mòn, đầy lo âu của người mẹ có chồng, con bám biển và nỗi vất vả, hi sinh thầm lặng của người phụ nữ làng chài.

− Ngoài ra, hình ảnh còn thể hiện nỗi đau, nỗi thương và tình cảm sâu nặng của tác giả đối với con người quê biển.

− Cuối cùng, hình ảnh góp phần làm nổi bật chủ đề bài thơ: Cuộc sống nhọc nhằn nhưng giàu tình yêu quê hương.

Câu 4 (1,0 điểm). "Làng là mảnh lưới trăm năm" gợi cuộc sống làng chài gắn bó bền chặt với biển qua nhiều thế hệ và truyền thống lao động biển được cha ông gìn giữ, nối tiếp. Con người trong làng gắn bó, đùm bọc nhau như những mắt lưới và thể hiện chiều sâu lịch sử và bản sắc riêng của làng biển.

Câu 5 (1,0 điểm).

− Học sinh trả lời theo quan điểm cá nhân và đưa ra lí giải phù hợp.

− Gợi ý trả lời:

+ Con người làng biển hiện lên với sự bền bỉ, nhẫn nại trước sóng gió thiên nhiên.

+ Lao động vất vả giúp họ tạo dựng cuộc sống và nuôi dưỡng niềm hi vọng.

+ Lao động bền bỉ góp phần hình thành giá trị sống chân chính của con người.

+ Trong cuộc sống hôm nay, mỗi người cần kiên trì, nỗ lực trong học tập và công việc. Chính sự nhẫn nại, không bỏ cuộc giúp con người vượt qua khó khăn và khẳng định ý nghĩa cuộc đời mình.

Hướng dẫn giải:

Câu 1 (2,0 điểm).

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn (0,25 điểm):

– Xác định đúng yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ) của đoạn văn.

– HS có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp, song song.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận (0,25 điểm):

Trình bày suy nghĩ về ý nghĩa của việc gìn giữ bản sắc quê hương đối với thế hệ trẻ hiện nay.

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận (1,5 điểm):

Xác định được các ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận, sau đây là một số gợi ý:

− Bản sắc quê hương là tổng hoà những giá trị văn hoá, truyền thống, phong tục, lối sống đặc trưng của mỗi vùng miền. Việc gìn giữ bản sắc chính là giữ gìn cội nguồn, căn tính văn hoá của mỗi cá nhân và cộng đồng.

− Gìn giữ bản sắc quê hương giúp thế hệ trẻ hiểu rõ nguồn cội, từ đó bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước và ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Đây là nền tảng để hình thành nhân cách và bản lĩnh trong bối cảnh hội nhập.

− Trong xã hội hiện đại ngày nay, việc bảo tồn bản sắc còn giúp dân tộc khẳng định vị thế, tránh nguy cơ bị hoà tan. Ví dụ, nhiều bạn trẻ chủ động tìm hiểu, quảng bá văn hoá truyền thống qua các hoạt động như mặc trang phục dân tộc, lan toả giá trị ẩm thực, nghệ thuật dân gian trên các nền tảng số.

− Tuy nhiên, một bộ phận giới trẻ còn thờ ơ với văn hoá truyền thống, chạy theo lối sống hiện đại thiếu chọn lọc. Điều này đặt ra yêu cầu cần nâng cao ý thức gìn giữ và phát huy bản sắc quê hương.

➞ Gìn giữ bản sắc quê hương có ý nghĩa quan trọng đối với thế hệ trẻ; mỗi người cần chủ động tiếp nối và phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong đời sống hiện đại.

Câu 2 (4,0 điểm).

a. Xác định được yêu cầu của kiểu bài (0,25 điểm):

Xác định đúng yêu cầu của kiểu bài: Nghị luận văn học (so sánh giá trị nội dung của hai văn bản thơ).

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận (0,25 điểm):

Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: So sánh giá trị nội dung của hai bài thơ "Quê biển" (Nguyễn Doãn Việt) và "Về làng" (Đỗ Viết Tuyển).

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận (1,0 điểm):

– Xác định được các ý chính của bài viết.

– Sắp xếp được các ý hợp lí theo bố cục 3 phần của bài văn nghị luận:

* Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận.

– Giới thiệu hai văn bản thơ cùng viết về quê hương với những cảm xúc sâu nặng.

– Nêu định hướng: So sánh giá trị nội dung trên các phương diện đề tài, chủ đề, nội dung biểu hiện và nhận xét.

* Thân bài:

– So sánh giá trị nội dung của hai văn bản trên các phương diện:

+ Về đề tài:

++ Văn bản "Quê biển": Khai thác về cuộc sống lao động của người dân miền biển gắn với thiên nhiên khắc nghiệt, từ đó thể hiện tình yêu quê hương.

++ Bài thơ "Về làng”: Khai thác đề tài về hành trình trở về quê hương, gắn với những hoài niệm, ký ức tuổi thơ.

➞ Cả hai đều hướng tới đề tài quê hương nhưng ở những không gian và góc nhìn khác nhau.

+ Về chủ đề:

++ Bài thơ "Quê biển" thể hiện tình yêu quê hương tha thiết, đồng thời ca ngợi vẻ đẹp lao động, sự gắn bó bền bỉ của con người với biển cả; nhấn mạnh những hi sinh, nhọc nhằn của người dân làng chài.

++ Bài thơ "Về làng": Bộc lộ nỗi nhớ quê hương da diết, khát khao trở về cội nguồn, xen lẫn cảm giác tiếc nuối trước sự đổi thay của thời gian và đời người.

➞ Cả hai đều thể hiện tình yêu quê hương sâu sắc nhưng một bên nghiêng về ca ngợi, một bên thiên về hoài niệm, trăn trở.

+ Về nội dung biểu hiện:

++ Bài thơ "Quê biển" khắc hoạ bức tranh làng biển sống động với hình ảnh "làng nép mình như một cánh buồm nghiêng", "mẹ tôi bạc đầu sau những đêm đợi biển"; làm nổi bật cuộc sống vất vả, bấp bênh nhưng giàu sức sống, niềm tin của con người miền biển.

++ Bài thơ "Về làng " tái hiện những hình ảnh quen thuộc, bình dị của làng quê như "con đê đầu làng", "khói bếp lam chiều", "cánh diều tuổi thơ"; thể hiện tâm trạng day dứt, khắc khoải của cái tôi trữ tình qua dòng thơ "Tóc xanh đã bạc mà chưa tới làng.".

➞ Một bên thiên về tái hiện hiện thực và sức sống quê hương; một bên thiên về dòng cảm xúc hoài niệm, tâm trạng cá nhân.

+ Nhận xét về giá trị nội dung:

++ Điểm giống: Đều thể hiện tình yêu quê hương sâu nặng, gắn bó với cội nguồn; đều gợi lên những giá trị bền vững của quê hương trong tâm thức con người (lao động, ký ức, tình cảm gia đình, tuổi thơ).

++ Điểm khác: Bài thơ "Quê biển" mang tính khái quát, đậm chất sử thi và cộng đồng, hướng tới nhiều thế hệ, nhiều số phận; trong khi đó bài thơ "Về làng" mang đậm chất trữ tình cá nhân, tập trung vào cảm xúc riêng tư, nỗi nhớ và sự tiếc nuối của một con người.

➞ Hai văn bản góp phần làm phong phú cách thể hiện tình yêu quê hương trong thơ ca hiện đại.

* Kết bài: Khái quát lại vấn đề nghị luận.

– Khẳng định: Cả hai văn bản đều có giá trị nội dung sâu sắc, thể hiện tình yêu quê hương từ những góc nhìn khác nhau.

– Nhấn mạnh: Sự đa dạng trong cách cảm nhận và thể hiện đã góp phần làm giàu thêm hình ảnh quê hương trong văn học.

d. Viết bài văn đảm bảo các yêu cầu sau (1,5 điểm):

– Vận dụng tốt các thao tác lập luận: phân tích, so sánh, tổng hợp.

– Trình bày rõ quan điểm, hệ thống ý mạch lạc, lập luận chặt chẽ.

– Dẫn chứng tiêu biểu, chính xác; biết lựa chọn và phân tích dẫn chứng phù hợp.

đ. Diễn đạt (0,5 điểm):

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt; diễn đạt trong sáng, mạch lạc, có liên kết.

e. Sáng tạo (0,5 điểm):

Thể hiện cách nhìn nhận vấn đề sâu sắc, có khả năng khái quát; diễn đạt linh hoạt, có cảm xúc và dấu ấn cá nhân.