I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
− Là một trong những gương mặt tiêu biểu của nền thơ hiện đại Việt Nam. Ông đã có những đóng góp to lớn cho nghệ thuật không chỉ về số lượng tác phẩm mà còn về sự phong phú, đa dạng trong thể loại (bao gồm: Văn xuôi, thơ, tiểu luận, nghiên cứu phê bình văn học).
− Các giai đoạn sáng tác:
+ Trước Cách mạng tháng Tám 1945: Với những cách tân nghệ thuật đầy sáng tạo, ông đã đem đến cho thơ ca đương thời nguồn cảm hứng mới. Chính vì thế, Hoài Thanh đã đánh giá Xuân Diệu là "nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới".
+ Sau Cách mạng tháng Tám 1945: Từ nhà thơ lãng mạn, ông lựa chọn hoà mình vào dòng chảy cách mạng trở thành một nhà thơ cách mạng, góp phần gây dựng xã hội mới.
− Tác phẩm tiêu biểu:
2. Tác phẩm
− Thể thơ:
− Xuất xứ: In trong tập Thơ thơ (1938). Đây là một trong những bài thơ thể hiện rõ nét phong cách nghệ thuật thơ Xuân Diệu.
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Bức tranh mùa thu
a. Khổ 1:
− Các hình ảnh khắc hoạ bức tranh mùa thu: Rặng liễu đìu hiu, tóc buồn như ngàn hàng lệ, chiếc áo mơ phai dệt bằng lá vàng.
− Đặc điểm của bức tranh mùa thu: Những hình ảnh trên đã góp phần tạo nên một khung cảnh mùa thu ảm đạm, tang tóc song cũng không kém phần lãng mạn, thơ mộng. Mùa thu trong khổ thơ này hiện lên như một giai nhân đẹp nhưng lại mang một nét buồn hiu hắt.
− Nét đặc sắc về ngôn từ, hình ảnh trong khổ thơ:
+ Biện pháp tu từ:
+ Hình ảnh tượng trưng:
++ Rặng liễu: Trong văn học cổ điển, cây liễu thường tượng trưng cho vẻ đẹp mềm mại, yếu đuối của người phụ nữ hoặc sự chia ly. Nhưng ở đây, Xuân Diệu đã khéo léo kết hợp hình ảnh "rặng liễu" với hoạt động "đứng chịu tang" để thể hiện nỗi đau buồn trước sự tàn lụi, sự ra đi của mùa hạ để nhường chỗ cho mùa thu. Như vậy, hình ảnh "rặng liễu" trong khổ thơ này đã mang theo một nét nghĩa mới, đó là sự mất mát, tàn lụi, thể hiện sự u sầu của vạn vật khi một mùa qua đi.
++ Tóc buồn: Những hàng liễu rủ xuống tạo thành những làn tóc mềm mại. Trong không khí tang thương của vạn vật, những làn tóc ấy như hoá thành ngàn hàng lệ khiến nỗi buồn − không khí đang bao trùm vạn vật trong bức tranh thu, vốn vô hình, trừu tượng bỗng trở nên hữu hình, cụ thể. Như vậy, nàng thu đến đâu chỉ khiến cảnh đổi thay mà còn mang theo cả tình, biết tiếc thương của sự lụi tàn của mùa hạ vừa qua.
++ Áo mùa thu dệt lá vàng: Hình ảnh "áo mơ phai" không khỏi khiến bạn đọc liên tưởng đến một nàng thu mong manh, dịu dàng và tinh tế. Nàng thu đến một cách nhẹ nhàng, khéo léo "dệt" sắc xanh của cây cối mùa hạ thành sắc vàng đặc trưng của mùa thu. Tóm lại, hình ảnh "áo mùa thu dệt lá vàng" ở khổ thơ này không chỉ tượng trưng cho mùa thu mà còn tượng trưng cho sự chuyển biến đầy tế nhị, diệu kì của thiên nhiên khi giao mùa.
+ Từ ngữ độc đáo, giàu giá trị biểu cảm: đìu hiu, lệ ngàn hàng,...
b. Khổ 2:
− Các hình ảnh khắc hoạ bức tranh mùa thu:
− Đặc điểm của bức tranh mùa thu:
− Nét đặc sắc về ngôn từ, hình ảnh trong khổ thơ:
+ Biện pháp tu từ: Nhân hoá (sắc đỏ rũa màu xanh), ẩn dụ chuyển đổi cảm giác (Những luồng run rẩy rung rinh lá...).
+ Các từ láy giàu sức biểu cảm với sự phối thanh của các phụ âm rung "r" (run rẩy, rung rinh) góp phần tạo nên nhạc điệu độc đáo, mô phỏng chân thực cái rùng mình của thiên nhiên trước cái lạnh đầu mùa.
+ Cách sử dụng số từ độc đáo (Hơn một): Thay vì nói "nhiều", ông lại chọn cách diễn đạt mang tính định lượng chính xác để diễn tả sự rơi rụng bắt đầu lan toả trong không gian.
