I. Lý thuyết
1. Giá trị của tác phẩm văn học
2. Chủ đề, tư tưởng và cảm hứng của tác phẩm văn học
− Chủ đề là vấn đề trọng tâm, tư tưởng xuyên suốt tác phẩm, thể hiện sự khám phá cuộc sống và cá tính sáng tạo của nhà văn.
− Tư tưởng là sự lí giải của nhà văn về đời sống, thể hiện qua lựa chọn đề tài, tổ chức hình tượng và sử dụng ngôn từ. Tư tưởng được biểu hiện qua sự lí giải chủ đề và cảm hứng. Sự lí giải chủ đề là lập trường, quan điểm của nhà văn khi cắt nghĩa các sự kiện, nhân vật,...
− Cảm hứng là cảm xúc mãnh liệt thúc đẩy quá trình sáng tạo. Nếu sự lí giải chủ đề làm nổi bật chiều sâu tư tưởng thì cảm hứng khơi gợi sự đồng cảm và tác động đến cảm xúc người đọc.
3. Giữ gìn và phát triển tiếng Việt
− Tiếng Việt cũng như các ngôn ngữ khác, luôn vận động và phát triển cùng đời sống xã hội. Giữ gìn sự trong sáng và góp phần phát triển tiếng Việt là trách nhiệm của mỗi người.
− Việc giữ gìn và phát triển tiếng Việt đòi hỏi tuân thủ các quy ước về ngữ âm, chính tả (chữ viết), từ ngữ, ngữ pháp,...; đồng thời sử dụng ngôn ngữ sáng tạo để bổ sung những yếu tố mới, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu giao tiếp của cộng đồng.
II. Thực hành
Câu 1. So sánh đặc trưng của văn bản trữ tình, tự sự và kịch được thể hiện trong Vội vàng (Xuân Diệu), Trở về (Ơ-nít Hê-minh-uê), Hồn Trương Ba, da hàng thịt (Lưu Quang Vũ).
Gợi ý trả lời:
Câu 2. Phân tích giá trị của văn học được thể hiện trong các văn bản trên.
Gợi ý trả lời:
Câu 3. Tìm đọc một số văn bản nghị luận về giá trị của văn học đối với đời sống con người. Tóm tắt các quan điểm, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng được tác giả sử dụng trong văn bản.
Một số văn bản nghị luận về giá trị của văn học đối với đời sống con người:
− "Tiếng nói của văn nghệ" (Nguyễn Đình Thi).
− "Bàn về đọc sách" (Chu Quang Tiềm).
− "Ý nghĩa văn chương" (Hoài Thanh).
Câu 4. Lập dàn ý chi tiết cho bài phát biểu nhân một trong những sự kiện sau:
– Lễ phát động phong trào quyên góp sách cho thư viện trường học
– Lễ phát động phong trào làm sạch đường phố
– Lễ phát động tuần lễ Nói không với kì thị giới
Gợi ý trả lời:
Câu 5. Tổ chức một buổi thuyết trình về những suy nghĩ, lựa chọn của thế hệ trẻ trong tương lai trước những cơ hội và thách thức của đất nước.
Gợi ý trả lời:
− Xác định mục đích, đối tượng người nghe và lựa chọn hình thức thuyết trình phù hợp.
− Giới thiệu khái quát những cơ hội và thách thức của đất nước trong giai đoạn hiện nay và tương lai.
− Trình bày suy nghĩ về vai trò, trách nhiệm của thế hệ trẻ; nêu những lựa chọn, định hướng của bản thân (học tập, rèn luyện, đổi mới sáng tạo, cống hiến,...).
− Đưa ra dẫn chứng hoặc ví dụ thực tế để tăng sức thuyết phục.
− Kết thúc bằng thông điệp, lời kêu gọi các bạn trẻ chủ động nắm bắt cơ hội, vượt qua thách thức và góp phần xây dựng đất nước.
